تاریخ امروز:
  
  
  
خبر
27.06.2026
د چڼاسکې وهلي خواړو روغتیایي زیانونهجدید
بی بی سی

د "چڼاسکې وهلي خواړو" په اړه په انلاین نړۍ کې یو چټک لټون کولای شي ځینې په زړه پورې پایلې راوباسي.

ایا دا خوړل خوندي دي؟ که په تېروتنه ترې وخوړل شي، څه به پېښ شي؟ یا ان دا که چرګانو ته ورکړل شي، څه به وشتوتۍي؟

همدارنګه په ټولنیزو رسنیو کې هم ورته ډېرې پوښتنې شته او په ټیک‌ټاک کې داسې ویډیوګانې هم لیدل کېږي چې ځینې خلک په قصدي ډول چڼاسکه وهلي خواړه خوري! کله کله دا د ټوکو لپاره وي او ښايي د ډېرو لیدنو (کلېکونو) ترلاسه کولو لپاره هم وي، خو داسې پوسټونه هم شته چې غواړي د دې موضوع په اړه معلومات ورکړي.

د چڼاسکه وهلو خوړو په اړه د انلاین او ټولنیزو رسنیو ځینو عامو پوښتنو ته د ځواب ویلو لپاره، د "بي بي سي بیټسایز د کیسې بل اړخ" له پروفیسور رابین مې سره خبرې وکړې؛ هغه د برمنګهم پوهنتون د ساري ناروغیو متخصص دی.

ایا چڼاسکه وهلی ډوډۍ خوړلای شئ؟

دا په انلاین نړۍ کې یوه مشهوره پوښتنه ده.

تاسې له المارۍ د ډوډۍ یوه ټوټه اخلئ چې لږه توسټ (وچه شوې ډوډۍ) ترې جوړه کړئ، خو وینئ چې په پوستکي یې هغه ځورونکي زرغون ـ اوبیز- داغونه راڅرګند شوي دي.

ډوډۍ چڼاسکه نیولې ده، خو تاسې فکر کوئ که یې هغه بله خوا وخورئ نو څنګه به وي؟

پروفیسور مې وویل: "دا فکر چې یوازې د چڼاسکې وهلې برخه پرې کړئ او پاتې به یې ښه وي، سم نه دی."


 
27.06.2026
د بې پولې ډاکترانو سازمان وايي، د افغانستان په جنوب کې د خوارځواکو ماشومانو شمېر په بې ساري ډول زیات شویجدید
دآزادی رادیو

د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان: د افغانستان په جنوب کې د ماشومانو شدیدې خوارځواکي په بې‌ساري ډول زیاته شوې

د بې‌پولې ډاکټرانو سازمان (MSF) خبرداری ورکړی چې د افغانستان په جنوبي ولایتونو کې د شدیدې خوارځواکۍ له امله په روغتونونو کې د بستر کېدونکو ماشومانو شمېر په چټکۍ سره زیات شوی او که بیړني اقدامات ونه شي، د خوارځواکۍ بحران به لا ژور شي.

د دغه سازمان د معلوماتو له مخې، د هلمند او کندهار په هغو مرکزونو کې چې د بې پولې ډاکترانو سازمان ملاتړ ترلاسه کوي، د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ او اپرېل ترمنځ د شدیدې خوارځواکۍ لرونکو ماشومانو د بسترېدو شمېر د تېرو درېیو کلونو د ورته مودې پرتله له ۳۰ سلنه زیات شوی دی. ډېری ناروغان له یوه کال کم عمره ماشومان دي.

په کندهار کې یوې مور، چې نه یې غوښتل نوم یې خپور شي، د خپلې ناروغ ماشوم په اړه وویل:

« یو زوی مې په خوارځواکۍ اخته دی، ډاکټر وایي خواړه ورته په سم وخت نه رسیږي، د خوراکي توکو له کموالي سره مخ دی. دا چې نه یم توانېدلی ورته سم پام وکړم، په دې ناروغۍ اخته

د هلمند د بُست ولایتي روغتون د تغذیې په مرکز کې یوازې د روان کال په لومړیو څلورو میاشتو کې له ۱۵۰۰ څخه ډېر په شدیدې خوارځواکي اخته ماشومان بستر شوي

شوی، نور ماشومان مې هم ډنګر - ډنګر دي، خو ښه دي.»

د هلمند د بُست ولایتي روغتون د تغذیې په مرکز کې یوازې د روان کال په لومړیو څلورو میاشتو کې له ۱۵۰۰ څخه ډېر شدید خوارځواکي لرونکي ماشومان بستر شوي، چې دا د ۲۰۲۲ کال د ورته مودې پرتله څه باندې دوه برابره زیاتوالی ښيي. په همدې موده کې د کندهار په مرکز کې هم له ۵۷۰ څخه ډېر ماشومان بستر شوي او له ۳۰۰ څخه زیات نور ناروغان نورو روغتیايي مرکزونو ته وړل شوي دي.


 
27.06.2026
هادیه بابکرخیل، کودکی که در ۱۳ سالگی ده‌ها کتاب مطالعه کرده استجدید
رادیو آزادی

برخی از کودکان از نخستین سال‌های عمر خود به کتاب‌خوانی علاقه پیدا می‌کنند و مطالعه به بخش مهم از زند‌گی آنان تبدیل می‌شود.

هادیه بابکرخیل، باشنده منطقۀ متون مرکز ولایت خوست، یکی از همین کودکان است که در پنج سال گذشته ده‌ها کتاب مطالعه کرده ‌است.

او در حال حاضر دانش‌آموز صنف ششم است.

هادیه می‌گوید، علاوه بر کتاب‌های درسی، بیش از ۴۰ کتاب دیگر نیز خوانده است و نه‌تنها خودش مطالعه کرده، بلکه آن را با هم‌صنفی‌هایش نیز شریک ساخته است:

چند کتاب کوچکی‌که خوانده بودم، هم‌صنفی‌هایم گفتند برای ما هم بده.

"هر کتابی که می‌خوانم، درباره آن برای هم‌صنفی‌هایم قصه می‌کنم و به آن‌ها می‌گویم کتاب بخوانید، ذهن‌تان باز می‌شود و معلومات‌تان بیشتر می‌گردد. چند کتاب کوچکی‌که خوانده بودم، هم‌صنفی‌هایم گفتند برای ما هم بده. کتاب‌ها را به آن‌ها دادم، سه روز بعد دوباره برایم آوردند."

از هادیه پرسیدیم تا حالا که این همه کتاب خوانده، کدام کتاب را بیشتر دوست داشته است؟

او گفت: "کتاب مورد علاقه‌ام "اخ وطنه" است. خیلی کتاب خوبی بود و بسیار خوشم آمد. در مورد افغانستان چیزهای خوب و بد در آن بود. کارهای بدی که در افغانستان می‌شود نباید انجام شود، مثل ظلم بر زنان، بد نگاه کردن به آنان، حتی اجازه ندادن برای خندیدن و این‌که نباید در برابر مردان با صدای بلند صحبت کنند."

هادیه که دوم نمره صنف خود است، می‌گوید در آینده می‌خواهد داکتر شود و از حکومت طالبان می‌خواهد محدودیت‌های آموزشی بالاتر از صنف ششم بر دختران بردارد.

هادیه نه‌تنها هم‌صنفی‌های خود را به کتاب‌خوانی تشویق کرده، بلکه خواهر کوچک‌ترش ثنا را نیز به مطالعه علاقه‌مند ساخته است.

ثنا به رادیو آزادی گفت: "کتاب‌های کوچک و قصه‌ها را خوانده‌ام، مثل "قصه‌های بهلول دانا"، "د سیند پیغله"، "د واوری ملکه"، "مچ" و "قصه‌های گل مرسل" و غیره. قصه د "واوری ملکه" این‌طور بود که در یک کشور پادشاه و ملکه زند‌گی می‌کردند. ملکه بسیار مهربان بود و همه دوستش داشتند."

ثنا هشت ساله و دانش‌آموز صنف سوم است.

معلمان می‌گویند کتاب‌خوانی به پیشرفت علمی کودکان کمک می‌کند. به‌گفته آنان، کودکانی‌که عادت مطالعه دارند در مکتب بهتر یاد می‌گیرند و در فهم درس‌ها کمتر با مشکل روبه‌رو می‌شوند.


 
27.06.2026
مراسم عاشورا در افغانستان تحت محدودیت‌ها برگزار شدجدید
صدای آلمان

پیروان مذهب شیعه در افغانستان روز جمعه با وجود محدودیت‌های وضع شده از سوی طالبان در مراسم عاشورا، در مراسم یادبود از شهادت امام حسین نواسه پیامبر اسلام شرکت کردند.

یکی از باشندگان کابل به دویچه‌وله گفت که تلفون‌های خطی کلا قطع شده و در بعضی جاها اینترنت هم قطع و وصل می‌شود. به او گفته هر سال همزمان با عاشورا وضعیت نظامی می‌شد، اما امسال در دشت برچی وضعیت کمتر نظامی و آرامتر بود.

صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!

یکی از ساکنان هرات به دویچه وله گفت که مراسم عاشورا امسال نیز با محدودیت برگزار شد و فقط در چند جای در داخل بازار و در مقابل مساجد دسته‌های سینه زنی حضور داشتند. به گفته او محدودیت‌هایی بر ‌گشت و گذار دسته‌های سینه زنی وضع شده بود و برای نصب بیرق‌های عزاداری هم محدودیت‌های زیادی وجود داشت.

یک باشنده دیگر هرات هم گفت که در قسمت‌هایی از جبرئیل و بکرآباد هرات مراسم عزاداری مانند سال‌های گذشته برگزار شد. اما در دیگر مناطق این مراسم نسبت به سال‌های گذشته کمرنگ‌تر بود.

همه این منابع به دلایل امنیتی نخواستند نامشان در گزارش ذکر شود.

اداره طالبان در مورد محدودیت‌هایی که بر چگونگی برگزاری محرم وضع کرده است، اعلامیه رسمی نداده است اما منابع می‌گویند که مانع برگزاری مراسم در جاده‌ها و فضاهای باز شده است. اداره طالبان رخصتی روز عاشورا را نیز لغو کرده است.

«بازداشت مسئولین مساجد و تکیه‌خانه‌ها»

شورای علمای شیعه افغانستان با نشر اعلامیه‌ای به محدودیت‌های مرتبط با مراسم محرم واکنش نشان داد. در این اعلامیه از جمله به جمع آوری پرچم‌ها و نمادهای عزاداری از برخی مساجد و حسینیه‌ها و بازداشت شماری از مسئولین مساجد و تکایا به دلیل برافراشتن نمادهای عزاداری اشاره شده است.


 
27.06.2026
ټرمپ د امریکا د ۲۵۰مې کلیزې د لمانځلو مراسم رسماً پیل کړلجدید
دامریکا غږ

د امریکا د متحدو ایالتونو ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ [جون ۲۵مه] د هېواد د خپلواکۍ د ګټلو د ۲۵۰ کالیزې مراسم رسماً پیل کړل.

سږکال امریکا غواړي د خپلې خپلواکۍ د ګټلو ۲۵۰ کالیزه د تېرو هغو په پرتله متفاوته ولمانځي. سره لدې چې رسمي مراسم به د جولاۍ په څلورمه نېټه وشي اما دغې ورځې ته تر رسېدو مخکې په واشنګټن ډي سي کې فوق العاده ترتیبات نیول شوي دي.

د پلازمېنې واشنګټن ډي سي په ملي پارک کې د "امریکا د سترې دولتي مېلې" تر سرلیک لاندې د لمانځلو بهیر پیل شوی.

ولسمشر ټرمپ ویلي چې د امریکا د خپلواکۍ جشن داسې ترتیب شوی چې په نړۍ کې به ساری نه لري.

رمپ پخپلو څرګندونو کې د هېواد په پلازمینه کې د پرمختګونو ستاینه وکړه، وویل چې دده په حکومت کې د بې کوره خلکو کمپونه او په دیوالونو لیکنې لېرې شوي، له ۵۰ څخه ډېر یادګاري ځایونه او څلي ترمیم شوي او لسګونه مجسمې صفا شوې دي.

ټرمپ د پرانیستې مراسم "یوه ډېره ځانګړې شپه" وبلله، اعلان يي وکړ چې امریکا "بېرته راستنه شوې او اوس ټوله نړۍ ورته درناوی کوي." په پرونیو مراسمو کې تر ټولو جالبه ننداره د پوځي الوتکو مانورونه وو. د بي دوه مشهوره جنګي الوتکه د ګڼو ایف ۳۵ الوتکو په ملتیا د ډي سي پر فضا تېره شوه.

ټاکل شوې چې د رسمي مراسمو نه یوه ورځ مخکې، د جولای په درئیمه ولسمشر ټرمپ د رشمور غړونو ته ورشي او هلته په یو لړ مراسمو کې برخه واخلي. د رشمور غرونه د یا د رشمور ملي پارک په سویلي ډکوتا ایالت کې موقعیت لري. دلته، د څلورو نامتو امریکایي ولسمشرانو ابراهام لېنکن، تیوډور روزولټ، توماس جیفرسن، او جورج واشنګټن مجسمې د غره په یوه څنده کې تراشل شوي دي.


 
27.06.2026
نمایش مستند «فراتر از تاریکی» در پارلمان بریتانیا؛ تاکید بر حمایت از افراد دارای معلولیت در افغانستانجدید
روزنامه هشت صبح


۸صبح، کابل: مستند «فراتر از تاریکی: روایت‌های تاب‌آوری، کرامت و امید افراد دارای معلولیت در افغانستان» در پارلمان بریتانیا به نمایش گذاشته شده و شرکت‌کننده‌گان بر اهمیت توجه بیش‌تر به وضعیت افراد دارای معلولیت در افغانستان تاکید کردند.

این مستند روز چهارشنبه، ۳ سرطان، به ابتکار نهاد راهیاب در پارلمان بریتانیا به نمایش گذاشته شده و در این برنامه شماری از نماینده‌گان پارلمان بریتانیا، کارشناسان حقوق بشر و نماینده‌گان نهادهای بین‌المللی حضور داشتند.

بنفشه یعقوبی، رییس نهاد راهیاب، در این برنامه بر اهمیت شنیده‌شدن صدای افراد دارای معلولیت افغانستان در سطح بین‌المللی تاکید کرده و خواستار توجه جدی‌تر به وضعیت و نیازهای آنان شد.

همچنین شماری از شرکت‌کننده‌گان در این برنامه بر ادامه توجه جامعه جهانی به حقوق افراد دارای معلولیت در افغانستان و تقویت حمایت‌ها از این قشر تاکید کردند.

این مستند روایت‌هایی از زنده‌گی افراد دارای معلولیت، به‌ویژه زنان و دختران دارای معلولیت، را به تصویر می‌کشد و به چالش‌هایی مانند محدودیت دسترسی به آموزش، خدمات صحی، فرصت‌های کاری و حمایت‌های اجتماعی می‌پردازد.

شرکت‌کننده‌گان در این نشست تاکید کردند که جنگ، فقر، آواره‌گی و محدودیت‌های ساختاری از عوامل اصلی تشدید مشکلات افراد دارای معلولیت در افغانستان به شمار می‌رود.