تاریخ امروز:
  
  
  
خبر
12.05.2026
ملګري ملتونه: د هرمز تنګي کې ګډوډي لسګونه میلیونه خلک د قحطۍ له ګواښ سره مخامخ کويجدید
بی بی سی

د ملګرو ملتونو د کاري ځواک مشر چې د بشري کړکېچ د مخنیوي لپاره جوړ شوی، خبرداری ورکړی چې که د هرمز تنګي له لارې د کیمیاوي سرې لېږد ژر تر ژره بیا پیل نشي، لسګونه میلیونه خلک به د لوږې او قحطۍ له ګواښ سره مخامخ شي.

د ملګرو ملتونو د پروژو د چوپړونو دفتر اجرائیوي رئیس او د کاري ځواک مشر، جورج مورېرا ډې سېلوا، اې اېف پي خبري اژانس ته ويلي، "موږ یوازې څو اوونۍ وخت لرو چې د هغه څه مخنیوی وکړو چې احتمال لري یو لوی بشري کړکېچ رامنځته کړي."

نوموړي زياته کړې، "موږ ښايي له یوه داسې کړکېچ سره مخامخ شو چې کولی شي ۴۵ میلیونه نور وګړي له لوږې او قحطۍ سره مخامخ کړي."


 
12.05.2026
اسلام اباد د طالبانو شارژدافیر احضار کړ; طالبان:هیچا ته اجازه نه ورکول کیږي چې د افغانستان له خاورې د نورو پر ضد کار واخليجدید
دآزادی رادیو

په داسې حال کې چې اسلام اباد په بنو کې د وروستي برید په تړاو اسلام اباد کې د طالبانو شارژدافیر احضار کړ،طالبان وايي پاکستان دې خپله خاوره کې د تحرکاتو مخه ونیسي او نور دې نه ملامتوي. بلخوا د تحریک طالبان پاکستان سرچینو ازادي راډیو ته ویلي چې د دوی مشرتابه او قوماندانانو ته امر شوی چې له کابله ووځي.

د پاکستان بهرنیو چارو وزارت وايي اسلام اباد کې یې د طالبانو د حکومت دسفارت چارسمبالی سردار محمد شکیب احضار کړی او په بنو کې یې د وروستي برید په اړه سخت احتجاج لیک ورسپارلی دی.

اعلامیه ادعا کوي چې بنوکې د مې د نهمې برید چې په نتیجه کې یې ۱۵ پولیس وژل شوي افغانستان کې د "میشتو تروریستانو" لخوا طراحي شوی و.

خو افغانستان کې د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد د دوشنبې په ورځ یوځل بیا ټینګار وکړ چې ددغه هیواد خاورې څخه د کوم بل هیواد خلاف کار نه اخیستل کیږي او ددوی حکومت په دې هکله جدي دی.

هغه طلوع نیوز خصوصي شبکې ته وویل چې ددوی پالیسي داده چې اجازه نه ورکوي چې د افغانستان له خاورې د کوم بل هیواد په شمول د پاکستان کار واخیستل شي . هغه زیاته کړه چې پاکستان خپله خاوره کې دننه باید دتحرکاتو مخه ونیسی او افغانستان تورن نه کړي.

پاکستان تور لګوي چې افغان طالبانو افغانستان کې د پاکستان د طالبانو تحریک ته پناه ورکړې او دوی له هغه ځایه پاکستان کې بریدونه تنظیموي.

مخکې ،د تحریک طالبان پاکستان (TTP) دوه غړو چې نه یې غوښتل نومونه یې واخیستل شي د ازادې اروپا راډیو / ازادي راډیو ته ویلي وو چې ددوی مشرتابه ته امر شوی چې له کابل څخه افغانستان کې دننه نورو سیمو ته ولاړ شي . دغو منابعو ویلي وو چې دا اقدام له اسلام‌اباد سره د کړکېچ د کمولو لپاره ترسره کېږي.

د افغان طالبانو یوه لوړپوړي چارواکي ویلي چې دا ادعا چې ګواکې کابل د TTP مشران له یوې سیمې بلې ته لېږدوي، بې‌بنسټه او د پاکستان د “ذهني لوبو” برخه ده.


 
12.05.2026
عدم آگاهی عامه درباره خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی، از مردم قربانی می گیردجدید
رادیو آزادی

سعید، ۳۵ ساله و باشنده ولسوالی مهمندرۀ ولایت ننگرهار، می‌گوید حدود یک ماه پیش در اثر بارندگی‌های شدید، سقف خانه‌اش فرو ریخت و در نتیجه یک کودک ۷ ساله از خانواده‌اش جان باخت.

او می‌گوید که نبود آگاهی عامه کافی درباره خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی و راه‌های سازگاری با آن، باعث شده با خسارات سنگین جانی و مالی روبرو شوند.

در این اواخر باران‌های شدید باعث شد خانه همسایه‌ ما فرو بریزد و یک اتاق ما هم با آن خراب شد

در خانه آن‌ها کسی نبود، اما برادرزاده‌ام در همان اتاق جان باخت. اداره هواشناسی اعلان می‌کند، اما فقط در سطح ولایت است و محل دقیق یا ولسوالی را مشخص نمی‌کند، به همین دلیل مشکل آگاهی عامه وجود دارد."

از سوی دیگر، ظاهر، دهقان ولسوالی چهاربرجک ولایت نیمروز، از خشکسالی آسیب دیده است. او می‌گوید که سه سال پیهم خشکسالی‌ها زمین‌های زراعتی‌ اش را به‌شدت متأثر ساخته در حالی که زندگی‌اش وابسته به زراعت و مالداری است.

"تمام زندگی ما به زراعت و مالداری وابسته است، مواشی ما از بین رفته و زراعت هم بسیار کم شده است. این خشکسالی‌ها وضعیت ما را بسیار خراب کرده و هیچ‌کس قبلاً درباره سیلاب‌ها، خشکسالی یا زلزله برای ما معلومات نداده است."

آنان می خواهند که در مناطق دورافتاده از طریق تیم‌های محلی، آگاهی‌دهی درباره پیامدهای تغییرات اقلیمی افزایش یابد.

تلاش کردیم نظر اداره ملی حفاظت محیط زیست و اداره هواشناسی وزارت ترانسپورت و هوانوردی طالبان را نیز در این مورد بگیریم، اما محب الله بهار و حکمت الله آصفی سخنگویان این نهادها تا زمان تهیه این گزارش به پرسش‌های رادیو آزادی پاسخ ندادند.

بر اساس معلومات، اداره هواشناسی و وزارت انرژی و آب حکومت طالبان به‌طور دوره‌ای تنها پیش‌بینی‌های خود را در سطح ولایت‌ها و شهرها منتشر می‌کنند.

کارشناسان محیط زیست نیز تأکید می‌کنند که آگاهی دهی دوامدار و منظم به مردم ضروری است

سید عبدالباسط رحمانی آگاه امور محیط زیست و برنامه ریزی طرح های بشردوستانه می گوید که این مسئولیت حکومت ها و نهادهای مربوطه است تا راه‌های سازگاری با تغییرات اقلیمی را به مردم آموزش دهند و مردم با استفاده از آن، چنین چالش ها را تبدیل به فرصت کنند.


 
12.05.2026
آنچه در مورد هانتاویروس باید بدانیدجدید
صدای آلمان

در یک کشتی تفریحی که از ارجنتاین به سمت کیپ‌وِرد در حرکت بود، سه مسافر، یک زوج هالندی و یک زن آلمانی، پس از شیوع مشکوک هانتاویروس جان خود را از دست دادند. این ویروس در یک مسافر دیگر نیز تأیید شده است. بنا بر گزارش رسانه‌ها، این فرد ۶۹ ساله اکنون در افریقای جنوبی تحت مراقبت‌های ویژه قرار دارد. چند تن از اعضای خدمه نیز به‌شدت بیمار شده‌اند. سازمان جهانی صحت شمار کل موارد هانتاویروس را هشت مورد برآورد کرده که تا کنون سه مورد آن تأیید شده است.

این‌که مسافران دقیقاً چگونه و در کجا به این ویروس آلوده شده‌اند، هنوز روشن نیست.

دفتر منطقه‌ای سازمان جهانی صحت برای اروپا روز دوشنبه در یک اعلامیه گفت: «خطر برای عموم مردم همچنان پایین است. هیچ دلیلی برای هراس یا محدودیت‌های سفر وجود ندارد.»

روز چهارشنبه هفته گذشته گزارش شد که  زن هالندی درگذشته و بیماری که اکنون در افریقای جنوبی درمان می‌شود، به نوع آندِس ویروس هانتا آلوده بوده‌اند. هرچند این نوع هانتاویروس نادر است، اما تنها سویه شناخته‌شده‌ای است که می‌تواند از انسان به انسان منتقل شود و میزان مرگ‌ومیر آن از بسیاری انواع دیگر بالاتر است.

کشتی‌ای که این شیوع در آن روی داده است «هوندیوس» نام دارد و توسط شرکت هالندی Oceanwide Expeditions  اداره می‌شود. در مجموع ۱۴۹ مسافر و خدمه در این کشتی حضور داشتند.

هانتاویروس چیست و چگونه انتقال می‌یابد؟

هانتاویروس عامل یک بیماری زئونوتیک، یعنی بیماری مشترک انسان و حیوانات است و معمولاً از حیوان به انسان منتقل می‌شود. ویروس آندِس این خانواده یک استثنا است که گمان می‌رود توان انتقال از انسان‌به‌انسان را دارد، هرچند انتقال آن معمولاً به تماس نزدیک و طولانی‌مدت نیاز دارد. این نوع ویروس در چیلی و ارجنتاین دیده شده است، جایی که تصور می‌رود مسافران کشتی آلوده شده باشند.

بیشتر بخوانید: ۱۰ خطرناک‌ترین ویروس در جهان را بشناسید

میزبانان طبیعی هانتاویروس‌ها عمدتاً گونه‌های مختلف موش‌ها هستند، هرچند ویروس در حشره‌خوارها، کورموش و خفاش‌ها نیز شناسایی شده است. حیوانات آلوده ویروس را از طریق بزاق، ادرار و مدفوع دفع می‌کنند.

انسان‌ها معمولاً از راه تماس با ترشحات جوندگان آلوده مبتلا می‌شوند. شایع‌ترین راه، استنشاق گردوغبار آلوده است، برای نمونه هنگامی که فضولات خشک‌شده یا مواد لانه‌های این حیوانات به عنوان گرد وارد هوا می‌شوند.

همچنین، آلودگی می‌تواند از راه بلعیدن ذرات آلوده یا تماس دست آلوده با چشم یا بینی رخ دهد. این ویروس می‌تواند چندین هفته در محیط زنده بماند. این گونه نیست که تنها تماس مستقیم با جوندگان آلوده منجر به انتقال ویروس شود، هرچند گزیدن حیوان آلوده نیز می‌تواند سبب عفونت شود.

علایم معمول هانتاویروس چیست؟

شدت بیماری به سویه یا نوع هانتاویروس بستگی دارد. انواع موجود در اروپا و آسیا معمولاً علایمی شبیه آنفلوانزا ایجاد می‌کنند: تب بالا برای سه تا چهار روز (بیش از ۳۸ درجهٔ سانتی‌گراد)، همراه با سردردی، درد شکم و درد پشت، هرچند برخی بیماران ممکن است این علایم را نداشته باشند.

صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!

در برخی موارد، بیماری می‌تواند به تب خون‌‌دهنده با سندرم کلیوی پیشرفت کند؛ وضعیتی که موجب افت فشار خون و اختلال کارکرد کلیه می‌شود و ممکن است به نارسایی حاد کلیه بینجامد.

بر اساس یک بررسی علمی که در سال ۲۰۲۳ در مجله لانست (The Lancet) نشر شد، میزان مرگ‌ومیر این بیماری بسته به نوع ویروس از کمتر از ۱ درصد تا ۱۵ درصد متغیر است.


 
12.05.2026
​د ژنیو غونډه؛ د افغانستان د راتلونکي په اړه بحثجدید
دامریکا غږ

په ژنیو کې د افغانستان د "عدالت، حقیقت موندنې ، د پخلاینې لټه او په افغانستان کې د قانون د واکمنۍ د بیا رغونې بنسټونه" تر سرلیک لاندې دوه ورځنۍ غونډه پیل شوه.

دغه غونډه دوشنبه، د غويي پر ۲۱مه په ژنیو کې د بهرنیو هېوادونو سفیرانو ، ملګرو ملتونو استازو، مدني فعالانو او د بشري حقونو د کارپوهانو په ګډون پیل شوه.

د افغانستان بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي، ریچارډ بېنیټ د غونډې ګډونوالو ته پخپلو خبرو کې په افغانستان کې د ښځو او نجونو وضعیت خورا بوږنوونکی وباله او ټینګار یې وکړ چې دا سیستماتیکه ځپنه د "بشریت پر وړاندې جنایت" ګڼل کېږي.

ښاغلي بینیټ ویلي چې "نړیوال جرمونه، هر وخت او هر ځای چې ترسره کېږي، باید عاملین یې حساب ورکولو ته راکش کړل شي. "


په ژنیو کې د افغانستان دایمي استازي نصیر احمد اندېشه په خپلې وینا کې د افغانستان د راتلونکي لپاره پر هغو بنسټیزو اصولو ټینګار وکړ چې د روانې غونډې اصلي هدف دی. ښاغلي اندیشه ویلي، د " اساسي قانون پر بنسټ یو ټولګډونه داسې نظام چې بشري حقونه او ځواب وینه په کې د راتلونکي نظام اصل وي چې له مخې يې افغانستان یو خپلواک، سوله‌ییز او د خپلو وګړو او سیمې لپاره خوندي هېواد وي".

په ژنیو کې د افغانستان د دایمي استازولۍ د معلوماتو له قراره،

تیر٢٠٢٥ کال د مې په میاست کې د همدې هدف لپاره د ترکيې په انتالیا کې غونډه جوړه شوې وه خو په سږنۍ غونډه کې د افغانستان د دمکراتیکو سازمانونو د استازو تر څنګ د ملګرو ملتونو او نړیوال بنسټونو استازي هم ګډون لري.

د غونډې بلې ګډوانوال، د افغانستان د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې ډاکټرې سیما سمر وویل،

"سوله یوازې د وسلو خاموشي نه ده، بلکې د یوې داسې ټولنې جوړول دي چې خلک په کې په عزت سره ژوند وکړي".

نوموړې ټینګار وکړ چې راتلونکې هر ډول سیاسي بهیر باید د ښځو پر مشارکت، د قربانیانو پر حقونو او د بشري حقونو پر ارزښتونو پر بنسټ ولاړ وي.

د روا دارې د سازمان اجرائیوي رئیسې شهرزاد اکبر هم د ژنیو په غونډه کې د ګډون څخه د خوښۍ په څرګندولو سره وویل چې په افغانستان کې د انتقالي عدالت د راتلونکي د څیړلو لپاره، د هیواد تیر باید په دقت او صادقانه توګه وارزول شي.

په دې غونډه کې په افغانستان کې د ځواب ویلو د خپلواک میکانیزم په رامنځته کولو، انتقالي عدالت او د ټولګډون حکومت د جوړېدو په تړاو بحث او څېړنه شوې .


 
12.05.2026
ه وحدت» از جابه‌جایی افراد در اطراف کانال قوش‌تیپه و توزیع تذکره از سوی طالبان ابراز نگرانی کردجدید
روزنامه هشت صبح

۸صبح، کابل: جریان تازه تاسیس «راه وحدت» با برگزاری یک نشست مجازی، از آنچه تلاش طالبان برای جابه‌جایی افراد در اطراف کانال قوش‌تیپه و توزیع تذکره به برخی خانواده‌ها در مناطقی چون ولسوالی اندخوی ولایت فاریاب خوانده، ابراز نگرانی کرده است.

این جریان سیاسی روز دوشنبه، ۲۱ ثور، در اعلامیه‌ای گفته است که طالبان با توزیع هدفمند تذکره و انتقال افراد، در پی تغییر بافت جمعیتی شمال افغانستان هستند.

در این نشست مجازی، اعضای جریان «راه وحدت» نسبت به پیامدهای این سیاست‌ها بر هم‌زیستی ملی، توازن اجتماعی و ساختار سیاسی کشور ابراز نگرانی کرده‌اند.

این جریان افزوده است که ادامه چنین اقداماتی می‌تواند تنش‌های قومی و بی‌اعتمادی اجتماعی را افزایش دهد.

این نگرانی‌ها در حالی مطرح می‌شود که اخیراً گزارش‌هایی درباره توزیع تذکره به خانواده‌های کوچی در ولسوالی اندخوی از سوی طالبان واکنش‌هایی را در پی داشته است.

پیش از این نیز تلاش طالبان برای ثبت کوچی‌ها به‌عنوان «باشنده‌گان بومی» در اندخوی با مخالفت شماری از باشنده‌گان محل روبه‌رو شده بود.

با وجود این مخالفت‌ها، هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان، با صدور فرمانی بر اجرای این تصمیم تاکید کرده است.