تاریخ امروز:
جدیدبرای باز کردن فهرست (پنجرۀ جدید) SHIFT+ENTER را استعمال نمایید.فهرست باز
اعمالبرای باز کردن فهرست (پنجرۀ جدید) SHIFT+ENTER را استعمال نمایید.فهرست باز
   
نما:  تمام عناصربرای باز کردن فهرست (پنجرۀ جدید) SHIFT+ENTER را استعمال نمایید.فهرست باز
  
  
  
  
Hazarzbek Tajiashtunجدید06.02.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​کادمیسین اعظم سیستانی و عبدالباری جهانی

"..... اینان فرزندان همان پدران اند که در عمران و ابادی مجدد وطن خویش با طرح پروژه ابیاری و ساختن بند ها اب.....و همین اکنون سیمای شهر کابل بهتر و مصفاتر از تمام دوران گذشته است...."

"......افغانستان په نړی کی یوازنی هیواد دی چه په لوی لاس د ځنگله قانون نافذوی اوټولو اتباعوته د یوبل د سزا ورکولو حق ورکوی......زه یوځل بیا په بهر کی اوسیدونکی افغان لیکوالانو او محقیقینوته خواست کوم او لمن ورته غوړوم چه ددی وحشیانه اصولنامی پر ضد......د خپلو خویندو او وروڼو د نجات لپاره لاس په کار سی....."

خطوط کاپی شده بالا مقایسه طرز تفکر و دید ۲ روشنفکر را  که میتوان انرا "دگم" و " تحلیلی"  طبقه بندی نمود, اشکار میسازد. اولی انرا در ترازو وضع سرک و شهر پوف دارد. دومی در ۳ مقاله پر مفهوم و معنی از محترم شاعر جهانی, که میتوان محتوا انرا چنین خلاصه نمود:

  شیخ الحدیث هیبت‌الله آخوندزاده، اخیرا اصول جزایی دادگاه‌ هایی طالبان را امضا کرد، که سندی است شامل ۱۱۹ ماده که بلافاصله بدون کدام مشورت جمعی, لازم‌ الاجرا میباشد. در این آیین‌نامه، اطاعت مطلق از رهبر طالبان الزامی است و نافرمانی با شلاق یا حبس مجازات می‌شود. در مواردی از این قانون، هرگونه انتقاد از مقامات طالبان، عدم گزارش - بخوانید مخبری - فعالیت‌های مخالفان امارت اسلامی  و حتی فقط سکوت در برابر مخالفت با امارت, برای دیگران جرم پنداشته شده به روحانیون/متنفظین/علما /ملا ها مصونیت می‌دهد.

تعاملات عادی اجتماعی ، مانند صحبت با یک زن یا زیر سوال بردن اقتدار، اعمال مجرمانه تلقی شده قابل مجازات می باشد. در این قانون مجازات قشری و طبقاتی جایگزین برابری در برابر قانون می‌ گردد که مجازات طبقاتی را به طور قانونی در خود جای داده است. قانون جدید دادرسی جزا درواقعیت  سلسله مراتب سرحدات اجتماعی را  سختگیرانه تدوین می‌کند. جامعه را به چهار طبقه که به صراحت افراد را در لفاظی نرم ولی در معنی به"  آزاد " و " برده " تقسیم نموده مجازات‌ شدیدتری را برای کسانی که در جایگاه پایین‌تری اجتماعی قرار دارند، اعمال می‌کند. حتی قصد و عمل مجازات حیوانات حبس طولانی تر نسبت به خشونت شدید علیه زنان دارد. یا به عبارت دیگر از نیازمندی ها زنان, کمتر از رفاه حیوانات محافظت می‌شود. 

خلاصه این که  این قانون، در و برای استفاده علیه مخالفان سیاسی، اقلیت‌های مذهبی، زنان و هر کسی که  نافرمان تلقی می‌شود، تدوین گردیده است. این قانون مجازات قانونی نیست، بلکه ایجاد ترس همه گانی است که به  متنفر ترین سلاح تبدیل شده سرکوب جمعی,  نظارت و تبعیض را به سیاست دولتی تبدیل, که در محور ان آپارتاید جنسیتی را قونونی تدوین می‌کند. 

هدف عمده پروژه چنین فرمان در واقعیت مسیر حالت روانی و اخلاقی اجتماعی - خصوصا نسل جدید - را که تحت تاثیر و سلطه چنین رژیم رشد می‌ نمایند، در دراز مدت شکل خواهد داد.


محمد داؤد مومندجدید06.02.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​د یوه نادان سړی د خبرو نه د غازی امان امان الله عصبانیت!

زه احتمالا د شپږم ټولګی زدکوونکی وم، چی په کابل کی زموږ کورته د غره د مومندو نه یوقبایلی شخصیت د ملک (تجول خان) په نامه تشریف  راوړی و.

ملک تجول خان خورا یو معزز، په خبرو پوه او جرګه مار شخصیت و.

ملک تجول خان د ملی قهرمان غازی امان الله د دوری یو روایت موږ ته څرګند کړ چی تر دی ګړۍ زما نه ندی هیر شوی.

ملک تجول خان وفرمایل چی د افغانستان د استقلال د بیرته ګټلو نه وروسته، غازی امان الله خان د انګریزانو سر د سولی یو تړون لاس لیک کړ او په همدی اړه په کابل کی یوه لویه غونډه جوړه شوی وه چی قبایلی مشرانو او سپیږیرو هم په کښ ګډون درلود.

ملک تجول خان د خبرو په دوام کی وفرمایل چی په دی غونډه کی یو قبایلی سپین ږیری پاڅید او اعلیحضرت امان الله خان ته یی وویل چی:

(اعلیحضرته کوم بیعت چی تا انګریزانو ته کړی دی، دا زموږ قبول دی)

امان الله خان چی ډیر ځوان او احساساتی شخصیت و، خورا عصبی شو او په عصبانیت سره یی وویل چی: ( من زن انګلیس ها را ...... ، من چطو به انګلیس ها بیعت میکنم) [متأسفانه امان الله خان هم د اعلیحضرت ظاهر شاه او نورو محمد زو په څیر د ملت د اکثریت، ملی او ملتی افغانی پښتو ژبه باندی نه پوهیده- مومند]

ملک تجول خان وویل چی زه پاڅیدم او اعلیحضرت امان الله خان ته می وویل چی :(څرنګه چی دا سپین ږیری ناپوه او بیسواده دی، خپل اظهار د مافی الضمیر نشی کولای، دده منظور دا دی چی کومه معاهده چی تاسی د انګریزانو سره کړی ده، زموږ قبوله ده، نو امان الله خان وویل چی (که نمی فهمد چرا ګپ میزند؟)

نتیجه دا چی پوهه، سړیتوب، علم، ادب، زیرکتیا، موقع پیژنه، سالم قضاوت، سلیم فکر، معرفت، فضیلت او داسی نور، یو جبلی او فطری او خدایی اعطاء شوی ظرفیت پوری اړه لری. داسی ظرفیت لرنه، په لیسانس، ماستري او د کتورا د سند پوری اړه نلری نړی د بیسوادو (دوکتورانو) نه نړۍ ډکه ده، داسی دوکتوران چی په خپله مورنۍ ژبه کی ناپوه او بیسواده دی او یو پارګراف چی د ژبی د ګرامری اصولو سره ببرابر وی نشی لیکلای او خبرو پر خایی یی د خولی څخه سوتی او پچی رادوړیږی.

داسی بی ځایه اوقی توب او په پوهه تظاهر ته حماقت وایی او (دلوده توی) په ټوګه ځای یی د څلور بول په اصطبل کی وی.

هغه زموږ د ملتی ژبی یوه کره وینا ده چی :(کم عقل له ورا ځی، له سوړی نه یی بریښنا ځی)

 او یا هم:

یو ځان شرموی او یو هم قام

د غازی امان الله توصیه په دری یوه بیت کی داسی تمثیل شویده:

یا سخن دانسته ګوی ای مرد نادان یا خموش

دوکتور غروالجدید06.02.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​کمونیست اعظم سیستانی د خائینی چټلی خپلی کمونیستی دوری کښی ډیر افغانان تباه کړی دی اوس دا قاتل او د روس ستر جاسوس د افغان ملت په نفاق اچولو شروع کړی دی 

او دی خائین کمونیست شعوری له یاده ایستلی دی چی پښتنو کښی هم خائینین موجود وو او شته لکه تره کۍ ، امین ، کلابزوی ، مومند  او نور نور (اوس یو په هالند او بل امریکا کښی دی ) موجود دی 

افغان ملت نظر خپلو امکاناتو ته په ګډه د انګلیس ، روس او د روسی تربیه شوو غلامو کمونیستانو پر ضد جنګیدلی دی او دا به دوام ولری !!! تاسی کمونیستی خا‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ئینینو اوس د افغان غیرتی ملت مینځ کښی

اساسی  او تهدابی د نفاق اچولو ملی خیانت شروع کړۍ دی او بل همقطاره کمونیست او د ستا دوست د ستا ملی خیانت مثبت تبلیغوی تاسی ملی خائینینو او د ملت دوښمنانو  اوس د افغان ملت د  نفاق اچولو 

چټلی بابولانی پلانیز شوع کړی دی !!! افسوس چی تاسی ملی خائیننینو ته د تاسو  د ملت نفاق اچولو او تخریبی  شرائیط  برابر وی نو دا ددوی د افغان غیرتی ملت سره ستر خیانت دی!!!! 

دوکتور محمد اکبر یوسفیجدید06.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جناب محترم و گرانقد احمد آریا!

از توجه شما متشکرم. در واقعیت اگر این اصطلاح را در ساختار اجتماعی در اروپا از قرون اوستا بدینسو در نظر بگیریم، در طول تأریخ مفاهیم خاص خود را داشته است و طوری که شما هم تذکر داده اید، در آنزمان به یک گروپ تعلیم یافته و مرفع شهری که در داخل قلعه ها محفوظ بوده اند، اطلاق می شده است. در پهلوی این کلمه، یک کلمۀ  دیگری را هم در زبان آلمانی می شناسیم و عبارت است از «فولکیش» (völkisch) که گروپ های افراطی با تمایلات ناسیونالیستی بر «اصیل» بودن گروپ اجتماعی خود پافشاری دارند. این افراد آزادی بیان و آزادی انفرادی را تحمل نمی توانند. از فیلسوفان غربی آنچه را می پذیرند که خواسته های تبعیض گرایانۀ آنها را  در بر داشته باشد. در برابر، انسانهای دیموکرات اگر اظهار نظر داشته باشند تحمل نمی توانند. اگر برای این چنین افراد گفته شود که بطور مثال " افلاتون، از دید کارل رایموند پوپر، دشمن آزادی بوده است..." خطر محسوس است، که به شخص دشنام بزنند.  با احترام. یوسفی.

الله محمدجدید06.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم  آقای جهانی صاحب!

تشکر از سلام های شما محترم و احترام تان به اینجانب. بالمقابل سلامهای گرم بنده و احترا م به شخصیت قابل قدر تان، مخصوصاٌ بر خورد مودبانه تان با مخاطب تان.

 1-" اګر تبصره جناب شمارا بې جواب میګذاشتم خدا نا خواسته بې اعتنایی تلقی میشد."

 چنین تصور نمی نمودم و انتظار جواب را هم نداشتم. بنده شما را در طول سالیان شناخت همدیگر انسان بی اعتنا نشناختم،  و اینکه در ارتباط مسایل کشور بالای مسایل مختلف تحریر می دارید، قابل قدر است.   

به نظر بنده فرد فرد کشور ما از حکام گرفته تا یک فرد معمولی که مانند مورچه بار می کشد و نان پیدا می نماید قابل توجه بوده و همه ما مکلفیت داریم،  چی مخالف و چی موافق همدیگر به همدیگر احترام نموده، با ارایه دلایل منطقی کوشش به قناعت دادن همدیگر   و حکام کشور نموده تا بتوانیم بدینوسیله زمینه تفاهم فردی و جمعی را با در نظر داشت گذشته فوق العاده خراب  تقریبا نیم قرن، مصدر خدمت به همدیگر شویم.  و همان دوستی ها و همزیستی مسالمت امیز گذشته را با هم تجربه نماییم و به نسل های بعدی درس خوب شده بتوانیم.  

2-"ولی معلوم میګردد که جناب شما مضامین سه ګانه بنده را نخواتده"

هرگاه بنده مضامین شما را نمی خواندم در تبصرهء که نموده ام و شما در برابرش این تبصره را نموده اید نمی نوشتم:" نوشته اخیر شما و قبلی شما از مطالعه بنده گذشت". به وضاحت معلوم می گردد برخلاف اداعای شما که خوانده بوده ام، و منطقاٌ چطور ممکن است چیزی را نخواند و بالایش تبصره نمود.  

3-"و یا ارزش خواندن نداده اید"

خواندن هر چیز با ارزش است، زیرا توسط آن می توان شخصیت و یا هم هنر فکری و یا هم هزاران نوع خواهشات بشر را در ان یافت و اموزش پیدا نمود. هیچ دلیلی وجود نداشت که بنده به آن ارزش خواندن نمی دادم. بر عکس شما بالای یک موضوع مهم اجتماعی و قضایی کشور نوشته اید،  که نه تنها ارزش خواندن را داشت ، بلکه محتویات تحلیل شما را از نگاه های مختلف باید می دانست.  

4-"چون از استد لال شما معلوم مګیردد که شما به استناد های معتبر بنده هیچ توجه یې نکرده اید."

استناد های معتبر شما در ارتباط موضوع برایم قابل دقت بوده است، چنانچه  در  " څوارلسمه ماده" که چندین بار  از کلام خداوند متعال "قرا ن کریم" مدلل در ارتباط موضوع تفسیر نموده اید. بنده فکر نمی کنم که با وجود استدلال های موثق شما، با طرز نوشتن که شما انرا به خواننده ارایه می دارید در اصل موضوع کدام تغیری وارد شده بتواند ،  بلکه موثریت ان در تغیر درست موضوع بحث،  غیر موثر و حتی عمیق تشنج زا  می باشد. 

شما با چنین طرز نوشتن  که از کلمات نا هنجار استفاده می نمایید نه تنها در راه اصلاح موضو عات کمک نمی شوید  ،  بلکه بیهوده خود را و خواننده تان  و منبع طرف بحث تان را  در تقابل بی موجب قرار می دهید. شما به حیث یک انسان اگاه بایست در همچو موضوعات مهم بالای اصل موضوع غرض روشنی انداختن بالای موضوع خاص طرف تبصره، طرف مخاطب تان را متوجه نقایص از نگاه   استناد های معتبر تان نمایید. چنانچه محترم داکتر صلاح الدین سعیدی در نوشته شان به همین ارتباط مبادرت ورزیده اند. 

 5-"اګر ګستاخی نپندارید بنده عاجزانه به عرض میرسانم که بحث را ختم بپنداریم بهتر خواهد بود. "

با اظهار معذرت از شما بزرگوار که کلمهء "عاجزانه" را استعمال می نمایید. بنده به شما و زحمت های تان در قبال دلسوزی به مردم و کشور ما تقدیر نموده و هیچگاه خواهان نا راحتی شما محترم نیستم. فقط اینکه شخصیت های محترمی مانند شما و محترم داکتر صاحب تره کی می توانند با شناخت که مردم ما از شما دارند، می توانید از راه ها و افاده های  مصالمت امیز تر سران کشور را تشویق به غور در بیرون رفت کشور از مشکلات جاری و اینده ان نمایید. 

بنده فکر می کنم که همه افغانها باید متحدانه با هم اشتباهات در همه امورات کشور را ، اشتباهات جمعی ما  دانسته و در رفع ان کوشش نماییم. با این شیوه زودتر به نتایج بهتر می رسیم نسبت به مخالفت و تشنج زدایی. یعنی بیاموزیم هم حاکمان کشور و هم به اصطلاح شهروندان کشور که به همدیگر احترام گذاشته تا بتوانیم بالای مشکلات مختلف با صبر و حوصله دو جانبه   فایق بیاییم. 

دل صبر آزما کمتر ز دار و گیر فرساید

چو آن سنگی که زیر کوه باشد دیر فرساید 

محمد داؤد مومندجدید05.02.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​د اعظم سیستانی یوه طلایی مقاله!

نن سهار می د افغان جرمن په ویب سایت کی د ښاغلی اعظم سیستانی یوه طلایی مقاله د (پښتون ها سپر بلا ګردان افغانستان) تر عنوان لاندی ولوسته چی د افغانستان او پښتنو تاریخ جوړونکی ستر قوم په تاریخی واقعیتونو بنا لری.

د مغلی استعمار په مقابل کی مبارزه، د حضرت بایزید د روښان د دینی نهضت په بنه  تشکل مومی چی دده د کورنۍ د غړو لخوا، تقریبا یوه پیړۍ دوام لری.

 تر هغی وروسته د مغلی استعمار پر علیه مبارزه، د خوشحال بابا، ایمل خان مومند بابا او دریا اپریدی لخوا، تداوم مینده کوی، د یادولو وړ خبره ده چی د افغانستان په تاریخ کی ددی دری ګونو سترو مشرانو مبارزه، په قامولۍ او ملیت غوښتونکو اصولو ولاړه وه، څرنګه چی خوشحال بابا یی په خپل یو بیت کی داسی څرنګندوی:

د افغان په ننګ می وتړله توره

او یا هم

درست افغان له کندهاره تر اټکه

سره یو د ننګ په کار پټ او آشکار

بیا نو وروسته د مبارزی تداوم د ستر کندهاره د فارس د استعماری دولت په مقابل کی د میرویس نیکه او دهغه د کورنۍ لخوا تعقیبیږی، تر څو چی خبره د افغانستان بنسټ ایښودنکی او سیاسی پیغمبر، ستر احمد شاه بابا (ع) ته رسیږی.

نن ورخ په افغانستان کی د یوه ملی تاریخی عقدی بر بنست، د شورای نظار او جمعیت او کولابی ډلی، د یوه مدنیت سوزه ډاکو  یعنی بچه سقو باندی افتخار کوی او هغه ته د خراسان لوی سلطان په سترګه ګوری، دی ډاکو د غازی امان الله د بی تدبیرۍ نه د ګټی اخستلو په نتیجه کی د غازی امان الله د لسو کلونو مترقی هلی ځلی د خاورو سره برابری کړی.

نن ورځ دا سقوی ډلی په نړیولاه سویه د بچه سقو او ارشد الشیاطین بحران الدین او موش کبیر بنجشیر مسعود د حکومت او قدرت بیا تر لاسه کولو دپاره، حتی د اسرائیلو نه د مرستی غوښتنه کوی، خو نور به دا مفسدی کولابی ډلی دا، هیله ګور ته یوسی.

په دی وسیله اعظم سیستانی ته د داسی طلایی مقالی په لیکلو مبارکی وایم، هیله ده سیستانی له خپلی مقالی نه د (یورش) ایرانی اصطلاح لری کړی او د تهاجم د کلمی نه کار واخلی.

اصطلاحات افغانی شیر و شکر است

اصطلاحات ایرانی ګوز خر است   

دوکتور غروالجدید05.02.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​پنجابی تربیه شوی کوکریان د پنجاب په هدایت د افغانستان د قومونو په مینځ کښی دژورو اختلافونو رامینځ ته کیدو هلی ځلی کړی او کوی او ددی ګوډاګی پنجابی  طالبی کوکریانو غلامان کوکریان په کمپیوټرانو کښی د قومونو تر مینځ د نفاق مضرو مکروبونو تیت کولو تبلیغ  باندی  

مسلسل لګیا دی ، پنجابی پاکستان او اخوندی متعصب ایران د خپلو خائینو چټلو روزل شوو غلامانو په وسیله کوشش کوی چی د افغان غیرتی  ملت په مینځ کښی نفاق لا زیاتره او دوامداره کړی ! افغانان باید د پنجابیو کوکریانو او مض اخوندی رژیم مضرو تبلیغاتو لپاره د هیڅ ډول 

زمینه برابرهنکړی !!‌ دا ملی خائینین مکاره پنجابی مشربه ګوډګیان  په پنجابی پاکستان کښی پاکستانیان دی او افغانستان کښی افغانان دی همدارنګه د اخوندی ایران ګوډګیان په ایران کښی ایرانیان او افغانستان کښی افغانان!

که افغانان غواړی چی په افغانستان کښی د پنجابیو چړیانو او اخوندی ایران غلامانو له مینځه تلل  واقعآ صورت ومومی او یو ملی حکومت رامینځ ته کړۍ شی نو د پنجابیو چړیانو ګوډګیانو ته او اخوندی ایران ګوډګیانو د افغان ملت تر مینځ نفاق اچولو لپاره باید ددوی  مضرو تبلیغاتو 

لپاره د هر ډول مضرتوب لاری بندی کړۍ شی او ددوی مضرو فعالیتونو لپاره  د پای ټکۍ کیښودای شی همدا ډول د مضر اخوندی رژیم غلامانو مضر تخریبی فعالیتونه باید وتړل شی ددی دواړو مضرو ګاونډګیو هیوادونو د افغانستان په تاریخ کښی ئی افغان ملت ته ځانونه دوښمنان

ښکاره کړی دی او دوی دا دوښمنی یوازی او یوازی  ددی مضرو تربیه شوو فریبکاره تربیه شوو په وسیله تر اوسه ساتلی دی اودا مضر اجنبی غلامان هم د افغان ملت د نفاق یوه وسیله دی !!!! 

عبدالباری جهانی04.02.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​محترم الله محمد خان سلام و احترمات. اګر تبصره جناب شمارا بې جواب میګذاشتم خدا نا خواسته بې اعتنایی تلقی میشد. ولی معلوم میګردد که جناب شما مضامین سه ګانه بنده را نخواتده و یا ارزش خواندن نداده اید چون از استد لال شما معلوم مګیردد که شما به استناد های معتبر بنده هیچ توجه یې نکرده اید. اګر ګستاخی نپندارید بنده عاجزانه به عرض میرسانم که بحث را ختم بپنداریم بهتر خواهد بود. شما را به خداوند متعال میسپارږم. زنده و سلامت باشید.

دوکتور غروال04.02.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​بلی پنجابی کوکری عادتآ همداسی غپا کوی او افغانان باید پنجابی کوکریو ته د غپا زمینه برابره نکړی !

احمد آریا04.02.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جناب دوکتور یوسفی محترم، سلام بر شما

تبصرهٔ شما را با دقت و علاقه مطالعه کردم و از حسن نظرتان در مورد مقاله من نهایت سپاسگزارم. با نظر شما در مورد تفاوت میان «تبعه» و «شهروند» کاملاً موافقم. به اعتقاد من، این تفاوت تنها به یک واژه محدود نمی ‌شود، بلکه نمایانگر نوع برخورد دولت با مردم و جایگاه آنان در چشم دولت است.

بدون شک، در ذهنیت سنتی ما، «تبعه» فردی است که تحت فرمان دولت قرار دارد؛ جایی که دولت فرمان می ‌دهد و تبعه موظف به اطاعت است. در این برداشت، فرد بیشتر مکلف به اطاعت است تا صاحب حق. به همین دلیل، در تاریخ افغانستان، مردم بیشتر «رعیت» بوده‌ اند تا شریک در حکومت. دولت از مردم اطاعت خواسته، اما در بسیاری از موارد خود را در برابر آنان پاسخگو ندانسته است.

در مقابل، واژهٔ «شهروند»، همانطور که شما اشاره کردید، معنای متفاوتی دارد. شهروند فردی است که به کشور تعلق دارد، اما نه به‌ عنوان فرمانبردار، بلکه به عنوان صاحب حق. شهروند حق دارد نظر بدهد، سوال کند، انتخاب کند و در برابر قانون با دیگران برابر باشد. البته که مسئولیت‌ های اجتماعی خود را نیز بر دوش دارد. این همان تفاوتی است که شما با استناد به کلمۀ «Bürger» و تجربهٔ زندگی در اروپا به‌ خوبی بیان کرده ‌اید.

نکتهٔ بسیار مهمی که شما مطرح کردید این است که هرچند در افغانستان گاهی از واژهٔ «شهروند» استفاده می ‌شود، اما در عمل هنوز با مردم همانطور که با «تبعه» رفتار می ‌شود برخورد می ‌شود. به این معنا که تغییر واژه اتفاق افتاده، اما رفتار و ساختار همانطور باقی مانده است. تا زمانی که قانون برای همه یکسان نباشد و دولت خود را خدمتگزار مردم نبیند، مفهوم واقعی شهروندی شکل نخواهد گرفت.

به همین دلیل، من نیز با شما موافقم که مشکل اصلی ما نه در کمبود یک کلمه درست، بلکه در فقدان ذهنیت و نظام شهروندی است. گذار از «تبعه» به «شهروند» زمانی ممکن خواهد بود که دولت و مردم هر دو بپذیرند که رابطه ‌شان بر پایهٔ حق، قانون و احترام متقابل است، نه بر اساس زور و اطاعت.

احترام،

  آریا

محمد داؤد مومند04.02.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​گریستن افلاطون ازستایش مرد بیسواد، جاهل و نادان!

از دروس دورۀ مکتب روایتی را به خاطر دارم مشعر بر اینکه : شخصی نزد افلاطون رفته و از ستودن یک آدم بیسواد و احمق به او یاد آوری نمود، افلاطون از شنیدن همچو خبر، به گریستن شروع کرد و گفت که من چه و کدام عمل و گفتار سفیهانه انجام داده ام که مورد ستایش مرد نادان قرار گرفته است؟

واقعیت امر این است که ستایش یک مرد لایشعر و احمق در واقعیت امر، به مثابۀ انتحار، درناک است و نه کدام افتخار. 

لذا گفته اند:

دشمن دانا کی پی جان بود

بهتر از آن دوست که نادان بود 

دوکتور محمد اکبر یوسفی03.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​​جناب محترم و نویسنده توانا، احمد آریا!

مطالعهٔ مقالهٔ پر محتوای شما، تحت عنوان «دولتی که هر گز شهروند نداشت» برایم خیلی جالب و آموزنده بود. ممکن واقف باشید که من از یک درهٔ دور افتاده از شهرها و خیلی دور از قندهار و کابل، پس از ختم صنف ششم مکتب ابتدائیه، به کابل در مکتب (لیلیه) متوسطهٔ ابن سینا، برای ادامهٔ تعلیمات بیشتر، برده شده ام. قریب از همه ولایات و دهات بی شمار  افغانستان هم صنف داشتیم. تفاوت مفاهیم  «شهری» و «دهاتی» را در برخورد، انسانها در طی سالها حس می کردیم. زمانی که ۵۵ سال قبل به آلمان جهت ادامهٔ تحصیلات عالیتر آمدم، در همان زمان جوانتر بوده ام. ذهنیت نسبت رژیم سیاسی تقریباً غیر سیاسی بوده است. عادات و رسوم قوم و قبیله را می فهمیدم. در همان آغاز اقامت پس از قریب سه ماه به خواندن متون تمرین می کردم، اولین کتاب جیبی را که به خواندن آغاز کردم و کلمه به کلمه، به کمک فرهنگ آلمانی به فارسی که از تهران با خود آورده بودم. آن کتاب از «چیگوارا بود». از آن کتاب تا اکنون این جمله به زبان ألمانی در ذهنم حفظ مانده است که ترجمهٔ آنرا تقدیم تان می دارم: «در ارجنتاین متولد شدم. در گواتیمالا انقلابی شدم و درکیوبا جنگیدم. بدین عبارت زنده گی خود را «چیگوارا» خلاصه بیان داشته است» زمانی که معلم لسان از من پرسید که و قتی کلمات را می خواهی، بفهمی، به آلمانی فکر می کنی یا به زبان «مادری خودت» گفتم به زبان مادری. او گفت، هر وقت که به آلمانی فکر کنی، بعد در مطالعات متون آلمانی اشتباه کمتر می کنی. سالها قبل من در معنی این کلمه که در آلمانی «Bürger» می نامند، « و ترجمه را شهروند« گفته اند، با در نظر داشت سیستم اجتماعی -سیاسی کشور ما که به تمام باشنده گان «رعیت» و یا تبعه یاد می کنند، موافق نبوده ام. زیرا این کلمه در آنوقت در اروپا، شهر نشینان و قشر متوسط از اتباع دولت وقت بوده اند، نه همه اتباع، با مکلفیت و حقوق مساوی در برابر قانون. از طولانی شدن متن معذرت می خواهم  . با احترام. یوسفی.

محمد داؤد مومند03.02.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ښاغلی محترم توخی صاحب مبارک!

د اسلامی او وطنی دود او هڅوب پر بنسټ، لمړی ستاسی خدمت ته خپل سلامونه او نیکی هیلی په عرض رسوم، او هیله ده چی ومنل شی.

محترما، زه په هیڅ صورت دی ته جوګه نه یم، او نه غواړم چی ستاسی غوندی د یو محترم وطنوال سره، د مناقشی او استدلال په ناست دړه کښینم.

زما د لیکاڼی مبارزه او جهاد د ستمیانو او فارسیستانو یعنی د فارس د ګوډاګیانو او شاطرانو سره دی. 

د طالبانو په مورد کی ما پخوا  هم دا بیت ویلی و، او اوس یی ځل بیا هم تکراروم:

طالبانو سپی بهتر، تر ستمی دی

که هزار واره طالب بد تر سپی دی

خو که یو لایشعر ،لایعقل او بیسواده، بی لکی څلور بول، د لوی ملی قهرمان ایمل خان مومند چی د خیبر په دره کی یی څلویښت زره مغلی عسکر تارومار کړل او ستر خوشحال بابا یی په مرګ، د غم په ټغر کښیناست، قوم او اولاده پاکستانی بولی، نو دداسی لیونی سپی غپا ته یو ځواب لرم چی:

سپی غپیږی کاروان تیریږی.

د نړۍ ګلونه پر مخ محترم او قدردان توخی صاحب. 

الله محمد03.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​برادر عزیزم جناب حسیب الله خان!

سلام و احترام بنده برایتان تقدیم است.

بسیار تشکر از جواب و توضیح قناعت بخش شما محترم، که باعث اموزش مزید بنده شد.

می شنیدم پیش از این بیدل نوای قدسیان

این زمان محو کلام حیرت انشای توام

الله محمد03.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم جهانی صاحب!

با عرض سلام و احترام به شما و آرزوی سلامتی شما از خداوند متعال.

نوشته اخیر شما و قبلی شما از مطالعه بنده گذشت،  که حسب اتی در زمینه به احترام شما محترم تبصره می نمایم:

1-"باور کنید بدون درد دل هیچ هدفی نداشته ام."

ین جملهء اخیر شما را ماخذ و سر چشمه تبصره خود قرار می دهم. درد دل شما محترم قابل فهم است و چنین درد دل نمودن مشکل شما و کشور را حل نموده نمی تواند.  

2-" چهار سال و اندیست که در کشور ما تاریک ترین و حتی وحشی ترین رژیم جهان حکمفرماست "

هرگاه انچه شما محترم تحریر نموده اید،  قبول نماییم، پس تاریکترین و وحشی ترین سیاست مداران داخلی و خارجی در خلال تقریباٌ نیم قرن باید باعث  ملال خاطر شما شده باشند، زیرا نتوانسته اند، سرنوشت کشور را در ست رهبری نمایند. 

3-"آیا کشوری که مدتی درآن زندګي نموده  ...و از نعمات آن برخوردار بودیم. ...صاحب تحصیل و بعضاً صاحب امتیازات مادي و معنوي و مقام و  جلال  بوده ایم برما حق ندارد  ... طوری با مسایل و  مشکلات  آن برخورد مینماییم که ګویا هیچ مشکلی رخ نداده باشد."

هیچ کشوری خالی از مشکلات نیست و افغانستان با تاریخ نیم قرن گذشته خود مشکلات به خصوص خود را دارد، که بایست با آن منطقی و معقول در صورت امکان بر خورد نمود، چنانچه چندی قبل محترم داکتر صاحب تره کی در ارتباط تماس ملل متحد با مقامات افغانستان مشکل اساسی کشور را نمایان و راه حل معقول هم پیشنهاد نموده بودند. اینکه چنین صدای های علمی کشور شنیده شود و یا خیر موضوع جداگانه است. 

به نظر بنده باید تمام افغانها متحدانه و معقول و منطقی بالای مسایل مهم اجتماعی بدون استفاده کلمات نا هنجار در صورت ممکن از نگاه علمی و جامعه شناسی جهانی و فقه اسلامی به بحثهای مهم اجتماعی از طرق مختلف با مسوولین کشور پرداخته، که در نهایت موثریت خود را اشکار خواهد نمود.   در مسایل مهم اجتماعی از نگاه فقه اسلامی و شریعت آن باید فوق العاده وارد بود تا نقاطیکه طرف انتقاد قرار دارد مانند حقوق کار زنان، تعلیم و تربیه دختران یعنی اولاد کشور و بنده های خداوند "ج"، به صورت موجه استدلال شده و تغیرات لازم را منطقی مطابق فقه حنفی برای حل مسایل با مسوولین بحث نمود، یعنی انتقاد را پایه اساسی باید داد و معلومات کافی اهل خبره در فقه حنفی و غیره مسایل مهم اسلامی  باید داشت.  

4-"اینجانب به حیث یک آدم هیچکاره، که نه عالم دین هستم، نه حقوقدان هستم، نه مورخ هستم و با لاخره ، بدون شکسته نفسی، هیچ نیستم "

 هیچ که نیستید معنی این را می دهد که  یک کسی هستید. اگر می نوشتید هیچ هستید معلوم می شد که هیچ هستید، اما چون هیچ نیستید پس بلند ترین مقام هستی را که نیستی است دارا هستید. 

5-"...ولی نه تنها حقوق دانان ما این موضوع را تعقیب نه نموده بلکه   ... کسی بر آن دو مضمون بنده از تبصره نمودن مثبت و منفی خود داری نموده اند."

در همچو یک موضوع مهم اجتماعی به نظر بنده تبصره نمودن به عجله مثمر بوده نمی تواند. شخص بنده بعد از مطالعه قسمتی از نوشته شما محترم متاثر شدم و خواستم در زمینه معلومات مزید حاصل نمایم،  که بعد از شنیدن مصاحبه محترم ذبیح الله مجاهد، معلومات مزید مخصوصاٌ بالای همان نقاط داغ آن حصول شد و  متوجه شدم که   افاده نمودن بعضی نقاط بحث و تفصیل مزید و منطقی را خواهان بود.  ادارهء اجتماعی و فکری سی و پنچ ملیون انسان از نگاه قانون جزا ،  متاثر از نگاه روحی، اقتصادی، اجتماعی و غیره نیم قرن جمع فقر اقتصادی و معنوی کشور،  کار آسان نیست. 

5-"از برای خدا! چه وقت یه درد وطن خود میخوریم که در چنګال وحشي ترین و تاریک ترین رژیم دنیا دست و پا میزند."

بنده با شما همنظر نیستم، زیرا ما زمانی به درد وطن خود خورده می توانیم که مسایل مهم اجتماعی را چنانچه در بالا تذکر رفت از طرق اساسی فقه اسلامی در صورت مغایرت با اساسات فقه اسلامی عمیق به بحث گرفته و استدلالهای درستر را جانشین ان نموده بتوانیم. البته موضوع مهم در اینجا شکل اینکه چطور داخل  بحث با مسوولین شد ، مهم می باشد. نیرو و انرژی فکری که در خلاف آن حرکت نماید باعث ایجاد تشنج مزید شده و راه حل را کور می نماید. در نهایت باید از  پرهیز کار ی و  تقوا  در افاده نمودن موضوعات  کار بگیریم .   

6-"کشور ما در حالتی قرار دارد که باور کنید رژیم بیست ساله جنګ  سالاران، جنایتکاران، خودکامه ګان و خاینین برآن شرف داشت"

  به اساس فرموده شما محترم، محترم میرزاده که چندی قبل از وطن دو باره عودت نموده اند و از سفر خود این جا نوشته اند حتماٌ دوای مسکن قویتر از شما گرفته باشند که خلاف نوشته شما محترم را ادعا دارند.  

7-"در آن شرایط حد اقل پوهنتون ها و مکاتب داشتیم. دختران و پسران ما هر روز تعلیم یافته و تعلیم یافته تر میشدند و حد اقل امید اصلاح  و روشنی داشتیم. "

مکاتب و پوهنتون ها حالا هم هستند و امید اینرا که بروی دختران و زنان باز گردد  را نباید از دست داد، زیرا هیچ دلیل موجه و منطقی و فقهی به بسته بودن انها وجود نداردو این موضوع و بعضی مسایل خورد و کوچک دیگر مشکلات زیاد به خود دولت خلق نموده است چی از نگاه داخلی و چی خارجی.    امید خداوند پاک  دلهای همه ما را پاک نگاه دارد به شمول مسولین کشور و جهان تا تشنجات اجتماعی در جهان کمتر گردد. 

دوستان را در وداع هم عبارت ها بسی است

بیدل مسکین فقیر است الله الله می کند

عمر توخي03.02.2026سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
محترم مومند صاحب سلام!
ټرامپ هر چاته معلوم دی چي ۳۴ جرمي دوسیې لري، که د پېدوفیلی جرمونه چي د جفري اپستین په دوسیه کي را وسپړل سي شايد په زرهاو نور جنایي جرمونه هم پر ثابت سي، د ځنو امریکایي سياسينو له نظره د امریکا په تاریخ کي داسي فاسده کورنۍ پر امریکا نه ده حاکمه سوې، نه تنها چي ټرامپ فاسد او مردار خور دی بلکي ټوله کورنی او ملګري یې هم فاسد دي۰
ټرامپ نه تنها چي خپل کورني قوانین تر پښو لاندي کوي بلکي هیڅ نوعه بین المللي قوانینو او نورمونو ته هم نه دی ږمن، د وینزویلا د ریس جمهور تښتول يې یو ښکاره مثال دی۰
 خو زه په دې نه سولم پوه چي تاسو په څه منظور د ټرامپ موضوع رامنځ ته کړل؟
ایا تر افغانستان، امریکا مهیمه ده چي اول باید پر هغوی بحث وسي؟ که نه وي نو ولي دا بحث را منځ ته کيږي؟
 د دې پر ځای چي د قانون د رد او یا تایید، ګټو او تاوان په اړه مو څه ویلي وای، د اصلي موضوع څخه بل طرف ته تللي یاست.

 فکر مي نه کوی چي تر افغانستان دي امریکا درته مهیمه وي، موږ د افغانانو په حيث خپل د وطن پر ناخوالو او کړاوونو ژاړو او تاسو محترم بحث او موضوع بل خواته غواړئ چي متوجه او کش کړئ، چي دا واقعاََ د تاءسف ځای دی چي يو افغان قلموال چي د هر چا سره پر افغانيت او پښتونوالي باندي د سپکو سپورو تر سرحده هره ورځ ډغري وهي، خو د طالبانو د جناياتو په اړه داسي چوپه خوله دی لکه ټرمپ چي د پوتين پر جناياتو سترګي پټوي.

موږ باید په عمل کي د کولابیانو، خراسانیانو او د خارجي استخباراتو د مزدورانو او جاسوسانو څخه فرق ولرو او په عمل کي دا ثابته کړو چي موږ د دوی په شان متعصب، ړانده او کاڼه نه یو، موږ ته د خاینینو ژبه، قوم او سمت مطرح نه دی، موږ ته هر هغه څوک چي د وطن او افغان سره خیانت او ظلم کوي مختوري، محکوم او د تقبېح وړ دي، که موږ هم د دوی په شان د جاهلو او خاینو رهبرانو و جنایتونو ته توجیه لټوو نو زموږ او دوی فرق په څه کي دی؟

دا انصاف نه دی چي د طالبانو پر جنایاتو چوپ یاست، خو د هغوی د منتقدانو په وړاندي غبرګون ښکاره کوی. او تحقیر امېزه جملات لیکی، " امیدوارم که حکومت امریکا، شاغلی جهانی را به گناه همچو مقاله اخراج و به افغانستان نفرستد و اگر فرستاد هم، افغانستان ملک و وطنش است و امارت اسلامی او را محبوس نخواهند ساخت. و اگر ساخت هم، بر وفق وجیزه زبان جنتی و اول مملکت:(نر پسه د قربانی دپاره دی) " ، یا " زمری شه جهانی صاحب".
جوړ اوسی.  


دوکتور غروال03.02.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​محترم جهانی د قندهار غیرتی افغان دی هغه نه د ی دوه مخه مومندو ، شناوارو ، لغمانیانو او افریدیو په شان ، دا طایفی چی په پنجابی پاکستان کښی وی پاکستانیان دی که په افغانستاان کښی وی افغانان دی !!!

تر څو چی دا ډول دوه رنګه خلک ددوی په شان  په هزارګانو او قزلباشانو کښی موجود وی نو په افغانستان کښی د داؤدی کمونیستی جمهوریت په کومک به افغانستان د پنجابی پاکستان او اخوندی  ایران شرارت څخه خلاص نشی اوس پنجابی چړیان د تربیه شوو قاتلو کمونیستانو په کومک خرڅ شوی او د امریکا خائین سیاست په اساس په ډالرو تربیه شوی قادیانی غلام چړیان  او افغان ملت باندی به دوامداره فاسد جاهل او خرڅ شوی کسان لکه  قاتل خرڅ شویروسی خلقیان او قاتل روسی پرچمیان  او چور کوونکی  قاتل ساختګی مجاهدین او امریکا کښی خاص تربیه شوی خرڅوونکی ( جهاد  اصلآ غیرتی افغان ملت کړۍ دی او هم به دا دوام ولری !!! ) او فوق العاده تور تربیه شوی ( د ملی خائین خلیلزاد تر نظارت لاندی ) قادیانی  جاهلان  چړیان ( ددوی او بادار پنجابی پاکستان تر میځ اختلاف مصنوعی دی او ددوی تر مینځ ساختګی جګړو کي یوازی او یوازی افغان ملت وژل کیږی !!! ) 

حسیب الله02.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
​جناب محترم الله محمدخان گرامی سلام.

به گمان اغلب، جناب محترم الرافعی، از دور، با یک شیوهٔ ادبی رمانتیک، در سپتمبر ۱۹۲۳ میلادی، چنین چیزی نوشته بود:

"ليت النيل في أفغانستان، وليت أمان الله في مصر؛ 

فإن أفغانستان ينقصها النيل وتملك الرجل، وإن مصر تملك النيل وينقصها الرجل"

من فکر می‌کنم که، جناب محترم الرافعی در آن زمان، خواسته بود، جهت بیداری بیشتر مردم مصر، "حاصل خیزی دریای نیل و حاصل خیزی نظریات امیر امان الله خان را، که در آنزمان هنوز به حیث امیر تشریف داشتند، یعنی هنوز پادشاه نشده بودند، با یک دید رمانتیک همردیف نموده، در عین حال به زبان کنایه، به پادشاهٔ مصر (فواد اول) گوشزد نماید، که به نظر الرافعی، فواد اول به اصطلاح "چندان پادشاهی نیست"، در عین زمان حسرت آنرا خورده است، که ایکاش "بجای فواد اول، امیر  امان الله خان پادشاهٔ مصر می بود، در ضمن شاید به نظر الرافعی، البته در سال ۱۹۲۳ میلادی، امکان آن هم وجود داشته بوده باشد، که، شاید، پس از خلافت عثمانی، امیر امان الله خان چانس "امیرالمومنین شدن و چانس خلیفه شدن" را  نیز دارا بوده است: در آنصورت، از دید ادبی و رمانتیک الرافعی، چنین یک تبادلهٔ دریای حاصلخیز نیل، با یک خلیفهٔ احتمالی، واره دار جلوه نموده باشد. 

جناب محترم الله محمد خان گرامی!

من دو روز قبل، این موضوع را در یک بحث اجتماعی بخاطری یاد آور شدم، تا آنکه ما به اصطلاح ملتفت شهرت جهانی زعمای گرامی خود در سطح جهان شویم، بطور مثال، حالا زمانیکه یکی از زعمای گرامی ما در سطح جهانی تا به این حد خواستن خواه دارد، که مردم یک کشور دور، مانند کشور مصر، حتی حاصل خیز ترین دریا های شانرا "با یک زعیم گرامی ما تبادله می کنند"، خدا می‌داند که بالای بقیه زعمای گرامی ما در سطح بین المللی و جهانی، به اصطلاح "چی حال باشد" و ما خبر نباشیم؟"


با تقدیم احترامات قلبی

حسیب الله

الله محمد02.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​متصدی محترم نشریه آریانا افغانستان!

با عرض ادب.

بنده چند روز قبل مصاحبه محترم سخن گوی حکومت امارات اسلامی افغانستان را حسب تصادف  شنیده بودم،  و می خواستم لینک انرا اینجا بفرستم، اما نسبت ایجاد نشدن غلط فهمی از آن صرف نظر نمودم.

بنده هم بعد از نوشته محترم جهانی صاحب  و تبصرهء محترم عنایت شریف   از   تلویزیون  کانادا  در اینجا،   کاملاٌ تحت یک نوع تاریکی قرار گرفته بودم. آما زمانی مصاحبه محترم سخن گوی   حکومت امارات اسلامی افغانستان و یا به فرموده بعضی ها طالبان  را شنیدم، در موضوع برایم روشنی درست تر  انداخته شد و علت استفاده بعضی ادبیات را در موضوع بهتر درک نمودم.

ازینکه شما به نشر این مصاحبه اقدام نموده اید واقعاٌ قابل قدر است، زیرا افغانستان بعد ازاین همه گذشته پر رنج نباید دو باره میدان تشنج به آن شکل که وجود داشت گردد. مسلم که کمبودی ها  وجود دارد،  که باید از راه انکشاف اجتماعی و تبادله افکار منطقی و اسلامی مطابق شریعت  اسلامی، کوشش به بر طرف نمودن ان نمود ، چنانچه چندی قبل محترم داکتر تره کی صاحب در ارتباط تماس نماینده ملل متحد در موضوع به سران حاکمان افغانستان با استدلال های منطقی راه بیرون رفت درستی را پیش کش نموده اند ، که هر گاه بالای ان اسلامی و از نگاه شریعت اسلامی غور عمیق گردد، کشور از حالت عدم شناخت هم بیرون می گردد ، و هم نفع ان به همه جوانب منجمله حکومت، مردم و جهان می رسد. در بسا موارد قوانین جهانی مطابقت با شریعت اسلامی داردو یا بر عکس شریعت اسلامی با قوانین جهانی ، زیرا هم فقه اسلامی و هم قانون یک نقطه مشترک دارند و ان اینکه هر دو  مجموعهء از  قواعدی است،  که زندگی انسانها را در اجتماع نظم و سازمان می دهد. 

در این اواخر یک تعداد نویسندگان با سو استفاده از نام مرحوم امان الله خان پادشای سابق افغانستان و محصل استقلال سیاسی خارجی کشور نوشته های را به خواننده پیش کش می نمایند که بوی مخربان  اسبق کشور از ان خارج می گردد.  

در دوران پادشاه سابق افغانستان و مرحوم داود خان به حیث صدر اعظم وی و در زمان خود مرحوم داود خان هم افغانستان در زمینه های مختلف راه ترقی و پیشرفت را در ساحات مختلف مانند  حقوق زن، تعلیم و تربیه، حقوق مدنی و غیره  و غیره امور اجتماعی و اقتصادی کشور  و هم در عرصه سیاست داخلی و هم خارجی قانونی می پیمود، معلوم نیست که چرا از افکار  ترقی خواهی  اینها سخن زده نمی شود. انها فقط  می خواهند از اسم مرحوم امان الله خان سو استفاده  نموده، اهداف سیاسی تاریک  خود را به پیش می برند.  باید  متوجه این نقط باشیم که این کشور و مردمش به نامهای مختلف بی نهایت زیاد تکلیف و رنج را متقبل شده است .   نه تنها انزمان گذشته،  بلکه با چنین راه و روش خواب الود  افکار بعضی را   متشنج نموده به کدام نتیجه هم  نمی رسند. 

جهان صد سال قبل با جهان امروز از بسیار نگاه ها تفاوت دارد. کس مرد میدان است خودش پیش شود نه اینکه  خواب نام دیگران را  دیده، از ان سو استفاده   و مردم فریبی نمایند. 

جهان خفته به هذیان ترانه ها دارد 

تو گوش وا کن و تعبیر خواب را دریاب

آريانا افغانستان آنلاین02.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
محمد داؤد مومند02.02.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​مقایسه حقوق جزای اضلاع متحده و امارت اسلامی!

چند روز قبل جکومت ترمپ یک نفر امګرنت را که اصلا از مکسیکوست و به صورت قانونی در اضلاع متحده زندګانی داشته و اوراق قانونی کار دارد، بدون هیچګونه تمسک قانونی محبوس ساخت.

حکومت حتی طفل پنج سالۀ او را از مکتبش کشیده و با  پدرش در زندان انداختند، در حالیکه طفل مادر هم دارد.

اضلاح متحده به حیث بزرگترین دیمکراسی لیبرال در جهان شناخته شده، که باید مُدل عدالت و دیمکراسی و حقوق بشری و آزادی فردی در تمام ساحات و آزادی مطبوعات در تمام جهان باشد.

کذا حکومت یک خبر نگار را به خاطر راپور و گزارش یک مجلس در کلیسا به زندان انداختند. که کار خلاف یک مادۀ صریح قانون اساسی امریکاست.

 عمال حکومت یک زن و یک مرد بی گناه را در یک ایالت به شکل فجیعی به قتل رساندند، و ده ها و صدها مثال دیگر از همچو بی عدالتی و عدم مصؤنیت وجود دارد.

درین اوقات اصولنامه جزاء در افغانستان  بخصوص در میدیای فارسی قیل و قال بزرگی را به راه انداخته اند.

در افغانستان همچو بی عدالتی ها بعد از سقوط رژیم شهید داؤد خان شروع شد و تا امروز ادامه دارد.

جزای ممنوعیت تحصیل و کار برای میرمن ها، بد تر از محتویات این صولنامه است.

اما اکنون خلاف رفتاری ها و بی عدالتی و ظلم و اجحاف حکومت در اضلاع متحده که بعضا مغایر مواد قانون اساسی اضلاع متحده است، حتی در دورۀ جاهلانۀ امارت اسلامی دیده نمیشود.

امیدوارم محترم استاد جهانی که در اضلاع متحده زندگانی دارند راجع به تمام خلاف رفتاری های خلاف قانون اساسی و اصول و مقررات محاکماتی و جزایی حکومت امریکا یک مقالۀ همه جانبه تحریر دارند.

امیدوارم که حکومت امریکا، شاغلی جهانی را به گناه همچو مقاله اخراج و به افغانستان نفرستد و اگر فرستاد هم، افغانستان ملک و وطنش است و امارت اسلامی او را محبوس نخواهند ساخت. و اگر ساخت هم، بر وفق وجیزه زبان جنتی و اول مملکت:(نر پسه د قربانی دپاره دی)

زمری شه جهانی صاحب

الله محمد02.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جناب محترم حسیب الله خان!

بعد از عرض سلام و احترام به شما  انسان دانش پرور و معظم،   استدعای سلامتی تان را از پروردگار جهان هستی به شمول انسان و همه مخلوقات خواهانم. شما محترم در تبصره کوتاه اخیر تان می نویسید که:

1-"یک بحث اجتماعی را با طرح یک سوال دقیق از تاریخنگاران ورزیده و محترم ما، مطرح می دارم؛ "

بنده تاریخ نگار نیستم و علاقه هم ندارم که تاریخ نگاری نمایم، اما تاریخ شناس هستم، زیرا انسان شناس هستم و انهم با شناخت که از پروردگار هستی پیدا نموده ام یعنی:" من عرف نفسه فقد عرف ربه"، که در این صورت کسیکه خود را شناخت نه تنها خدای خود را می شناسد بلکه روان همه انسان ها را می تواند بشناسد.  فلهذا تاریخنگاری معنی روانشناسی را هم می دهد و این کار است بسا مشکل.  

2-"و آن این است، که: چرا در ماهٔ سپتمبر سال ۱۹۲۳ میلادی، یکی از نویسندگان مشهور و برجسته و صاحب سبک آن زمان مصر، جناب محترم مصطفی صادق الرافعی، که به حیث یکی از ادبای بزرگ مصر نیز تشریف داشتند، با لحنی حسرت آلود و رسا، با استفاده از محسنات کلام، در روزنامهٔ مشهور الاهرام مصر، در آنزمان اظهار فرموده بودند که:"

در سال 1923 میلادی در افغانستان مرحوم امان الله خان پادشاه افغانستان بودند ، و چند سال قبل یعنی انقلاب  1919 در مصر   علیه کشور انگلستان صورت گرفت و در سال 1923 مصر از تحت الحمایه گی انگلستان بیرون شد، فلهذا فهمیده نمی شود که محترم مرحوم  "مصطفی صادق الرافعی" چرا با "لحن حسرت آلود و رسا" در روزنانه الاهرام مصر چنین نوشته اند. آیا نامبرده با سیاست رهبری این انقلاب و رهبر آن اختلاف داشته است و یا چطور؟

3-" ای کاش نیل ما از افغانستان جاری می‌شد و امیر ما امان‌الله خان بود."

  نویسنده با این حرف غیر منطقی خواننده را  در ابهام و سر در گمی قرار می دهد ، زیرا رود نیل که از دریاچه ویکتوریا در اوگاندا، تانزانیا و دریاچه تانا در اتیوپی سرچشمه می‌گیرند، انرا به افغانستان و امیر آن ارتباط دادن کاملاٌ گنگ باقی می ماند. فرض کنیم این رود از افغانستان سر چشمه می گرفت چی اثرات در ساختار سیاسی مصر می داشت. ضمناٌ هر گاه امیر شان امان الله خان امیر مصر می بود، چی تغیرات در مصر به وجود می امد، زیرا مصر بعد از انقلاب 1919 داری مجلس ملی و قانون اساسی شده بود.

لطفا در صورت ممکن متن مفصل مرحوم  "مصطفی صادق الرافعی" را در زمینه ارایه بدارید تا خواننده از موضوع طرح شده شما بهتر مفهوم گرفته بتواند.

4-"یعنی: چرا جناب محترم مصطفی صادق الرافعی با لحنی حسرت آلودی، در سپتمبر ۱۹۲۳ میلادی در روزنامهٔ الاهرام مصر، فرموده بودند، که:

"ای کاش نیل ما در افغانستان می‌بود و امیر امان‌الله خان در مصر" "

محترم حسیب الله خان گرامی و عزیز! هر گاه دقت نمایید در شماره "3" می نویسید که :"  ... از افغانستان جاری می‌شد" در حالیکه در شماره "4" می نویسید که:" ...نیل ما در افغانستان می‌بود". فرق   است بین  جاری شدن نیل از افغانستان و بودن نیل در افغانستان.

5-"زما د وروستي پیغام په اړه، یوه لنډه یادونه:ولې مصري الرافی د افغانستان د امیر امان الله خان سره د مصر د حاصلخیزې نیل سیند د تبادلې لپاره لیوالتیا درلوده؟"

 هر دو فرضیه غیر ممکن، اما با وجود آنهم نارضایتی وی را از حکام مصر در همین مقطع تاریخ  نشان می دهد، که دلیل انرا باید جستجو نمود و وضاحت داد، که ایا موجه است و یا خیر؟

از همه جالبتر در تبصره شما  اینست که تاریخ نگار محترم کاظم خان به جواب شما پرداخته می نویسند:"

 6-"اینکه مصری الرافی نوشته است: «ای کاش نیل ما در افغانستان می‌بود و امیر امان‌الله خان در مصر» واضح است که در بزرگی شخصیت شاه امان الله غازی و نقش او در ارتقای کشور آنقدر ابراز علومرتبت کرده"

  اینجا موضوع جالب می گردد، زیرا باید" الرافی" از حکام مصر نا راضی بوده باشد، که تقاضای فهم و دانش حاکم افغانستان را در تغیرات اجتماعی برای مصر خواهان بوده است، در حالیکه از مشکلات که چنین تغیرات در سیاست داخلی و خارجی   کشور و حتی در راس قدرت  به وجود آمده بود غیر از چند خطی ممکن در اخبار مصر، نامبرده "الرافی" نخوانده باشد و از بی اطلاعی جامعه افغانی چنین حرفی زده باشد . برای مرحومی صدای دول از دور خوش می خورده است، که چنین تبادله ذهنی و  غیر  موجه را نموده باشد. 

در همین زمان در خود مصر تغیرات آمده بود،  که حتی زنان و در راس همسر رهبر کشور قرار داشته است و عیسویان  ها   مسلمانان یکجا از این تغیرات پذیرایی نموده اند.

7-"که حاضر شده دریای نیل یا مبنای مهم زندگی مصر را به افغانستان بدهد"

اولاٌ اینکه موضوع "جاری شدن نیل" و "بودن" نیل"  از افغانستان و در افغانستان از نگاه تفهیم و فهم با هم تناقص پیدا می نماید ،  که معلوم نیست هدف  نویسنده اصلی مرحوم "الرافی چی  بوده است و دوم هم اینکه موضوع دادن نیل در اینجا به افغانستان مطرح نیست، بلکه "جاری" شدن آن و یا هم "بودن" آن که تا از افغانستنان مسیر خود را به بحر مدیترانه بگیرد. محترم داکتر کاظم که تاریخ می نویسند و بالای قوانین هم تبصره می کند، باید بیاموزد که هر کلمه مفهوم خاص خود را در یک متن می داشته باشد. از چنین اشتباهات به وفور در نوشته های وی موجود است. 

8-"و دربدل آن شاه افغان را به مصر بخواند."البته نیل را نمیتوان به افغانستان داد،"

معلوم نیست که ان شخص از اهدای نیل به افغانستان اصلاٌ صحبت نموده است و یا خیر و چقدر نامبرده از مرحوم امان الله خان و تاریخ افغانسان با خصوصویات اجتماعی ان اگاهی داشته است. نیل را که به افغانستان نمی توان داد پس چرا یک بار محترم حسیب الله می نویسند که "جاری" و یک بار می نویسند "بود" و یک بار "تبادله" و یک بار هم "دادن" یعنی از گفتار اصلی که معلوم نیست چطور بوده چهل زاغ به خواننده در هوا پرواز داده می شود تا سر نخ را گم نماید.  

9-"اما نکته مهم دراین تبادله همانا داشتن یک زعیم آگاه و صادق و ضد استعمار بود "

معلوم نیست که زعمای انقلاب 1919  مصر غیر آگاه و غیر صادق یعنی خاین  به کشور خود بوده اند،  که کشور شان را از قید تحت الحمایه گی انگلستان بیرون کشیده اند . 

10-"که ارافی وجود همچو شخصیت را برای مصر لازم و ضروری میدانست. "

هرگاه "ارافی" اگاهی کامل از تاریخ و روانشناسی جامعه افغانستان به درستی  می داشت،  حاضر به همچو اظهار نظر غیر موجه و بی مفهوم و در نهایت تبادله نمی شد.   

11-"متأسفانه که بازیگران خارجی با استفاده از یک قشر خودنگر داخلی در افغانستان دست بهم دادند"

این بازیگران خارجی نبودند،  بلکه بازیگران دا خلی  و انهم در راس قدرت بودند،  که با هم در روش درست اداره اجتماعی کشور اختلاف نظر داشتند،  که در نهایت به فرار و سقوط منجر شد . موضوع نباید مانند "ارافی" در اینجا ساده اظهار گردد، زیرا در اینجا همه ما از جوانب مختلف  تاریخ کشور اگاهی داریم و نظریات هم مختلف است. و ضمناٌ کی ها زمینه بازیگران خارجی را در توازن قدرتهای جهانی انوقت مساعد ساختند.

تمایل افغانستان به انقلاب اکتوبر 1917 بود ، که کشور را به آن حالت در آورد و ادامه آن در اخیر هم کشور را سوزاند. داکتر کاظم با وجودیکه هزاران صحفه نوشته اما هنوز هم حیا ندارد که واقعیت تاریخ افغانستان را قبول نماید. 

12-"و در برابر این شخصیت بزرگ و دلسوز ملت و میهن جهت تأمین منافع خود جبهه گرفتند "

هیچ کس جعبه نگرفت و اگر هم گرفت منافع کشور را خواهان بو دند،  تا  کشور در دهان کمونیزم داخل نگردد، که متاسفانه درک نشد و بنام "انقلاب" از اثر نا اگاهی از جامعه سنتی ما، آن حال و روز را بالای مردم آوردند . 

هرگاه این جمله از مرحوم امان الله خان باشد، به نظر بنده کار از کار در آن زمان از نگاه سیاسی گذشته بوده است :" من پادشاه انقلابی هستم و آرزو دارم تا انقلاب را در هر جهت زندگی کشور خود به وجود آورم".

13-"و او را مجبور به ترک وطن کردند و بجایش عمال خود را نصب در قدرت نمودند."

عدم اگاهی درست از جامعه و شوق انقلاب 1917   وی را مجبور به ترک وطن نمود و کسانیکه بعد از مرحوم حبیب الله به قدرت امد عمال کس نبود، این یک اتهام بزرگ به تاریخ و شخصیت های ملی افغانستان می باشد که محترم کاظم وارد می نمایند. این انسان خجالت را هم نمی شناسد، با وجودیکه طرفداران و غیر طرفداران وی، وی را بار ها از بحث بالای این موضوع که کافی بحث شده، توصیه نمو.ده اند.  وی از هر موقع استفاده می نماید و زهر گنده عقده خود را می پاشد. 

صفای سینه غنیمت شمار و عشرت کن

که کار تیره دلان غبار بر باد است

Hazarzbek Tajiashtun02.02.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​اکادمسین اعظم سیستانی,

" .....چرا پیوستن مجدد مناطق روشان شغنان و پنجده در تاجکستان و ترکمنستان را مجددا با افغانستان مطرح نمی کنند......در حالی که در میان مردمان شمال دریا امو..... چنین مولفه ها [ احساس پیوستن] نسبت به اقوام تاجک و ازبک  [افغانستان] وجود ندارد....."

 لب و لباب یا شیره مفهوم در انداخت کاپی شده فوق, بالا تر از ضریب اکیو نویسنده به نظر می رسد:

 روم شرقی به مجرد محو قدرت نظامی روم از ریشه در ان جاه متلاشی و محو گردیده ترک ها دوباره خلا هویت گزشته را از ان خود ساختند. ولی روم غربی با داشت ریشه زیر بنایی هویت روم هنوز هم به حال خود در اتالیا باقیست. بر داشت روشانیان, شغنانیان و پنجده ها ان جاه نیز این خواهد بود که احساس ارامش خانه بودن را با خود دارند!

حسیب الله01.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​زما د وروستي پیغام په اړه، یوه لنډه یادونه:


ولې مصري الرافی د افغانستان د امیر امان الله خان سره د مصر د حاصلخیزې نیل سیند د تبادلې لپاره لیوالتیا درلوده؟

و من الله التوفیق

په فائقه احترامات
حسیب الله
حسیب الله01.02.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
​با تقدیم سلام و احترامات قلبی به هموطنان محترم و عزیزم از خداوند متعال صحت کامل و خوشی های فراوان برای همه استدعا نموده،

یک بحث اجتماعی را با طرح یک سوال دقیق از تاریخنگاران ورزیده و محترم ما، مطرح می دارم؛ و آن این است، که:

چرا در ماهٔ سپتمبر سال ۱۹۲۳ میلادی، یکی از نویسندگان مشهور و برجسته و صاحب سبک آن زمان مصر، جناب محترم مصطفی صادق الرافعی، که به حیث یکی از ادبای بزرگ مصر نیز تشریف داشتند، با لحنی حسرت آلود و رسا، با استفاده از محسنات کلام، در روزنامهٔ مشهور الاهرام مصر، در آنزمان اظهار فرموده بودند که:

" ای کاش نیل ما از افغانستان جاری می‌شد و امیر ما امان‌الله خان بود."

یعنی: چرا جناب محترم مصطفی صادق الرافعی با لحنی حسرت آلودی، در سپتمبر ۱۹۲۳ میلادی در روزنامهٔ الاهرام مصر، فرموده بودند، که:

"ای کاش نیل ما در افغانستان می‌بود و امیر امان‌الله خان در مصر" 


و من الله التوفیق

با تقدیم احترامات فائقه

حسیب الله
محمد داؤد مومند01.02.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​د ښاغلی سیستانی پر مقالی، د دوه مطلبو څرګندول!

ښاغلی اعظم سیستانی د افغان جرمن په ویب سایت کی د (در پاسخ به سکتاریستان قومی [تاجیکی] شرارت پیشه) د مقالی تر عنوان لاندی کښلی دی:«وقتی خط دیورند زیر سوال قرار میګیرد سکتاریست های خراسان طلب [تاجیک های کم اصل ستمی و شورای نظاری و جمعیتی و سقوی پار دریایی و کولابی] دست و پاچه میشوند و در مخالفت با الغای خط استعماری دیورند عکس العمل ضد افغانی و افغانیت نشان میدهند.

ایشان از مطرح نشدن روشان تاجکستان و پنجده ترکمنستان اسهال به دامن اند»

د ښاغلی سیستانی د مضمون ټول محتویات د یوه ملی شعور، ښکارندوی بلل کیږی.

زه په ډیره مختصره توګه دوه خبری دده د مقالی پر محتویاتو څرګندوم.

مرحوم فخر افغان خان عبدالغفار خان په یوه لویه او درنه غونډه کی وویل:«په کوم مهال چی احمد شاه بابا د هند د فتوحاتو نه راستون شو د جیلم په پوله کی د زرګونو او لکنو پښتنو په غونده کی و فرمایل چی :«ای پښتنو د جیلم نه تر آمو او هراته پوری دا ستاسی د پلرونو او نیکونو کور او ټاټوبی دی.»

منظور داچی ستر احمد شاه بابا (احمدشاه درانی د ستمیانو احمقانه اصطلاح ده) د افغانستان سیاسی حدود د طبیعی حدودو سره منطبق کړل.

د دیورند لیکه د انګریزانو د کرغیړنی استعماری پالیسی میراث او میراث خور یی هم د پنجاب د استبلشمنت واکداران دی، پاکستان او اسراییل د یوی سکی، دوه ناولی مخونه دی او دواړه د انګریز د استعمار سرطانی بقایا بلل کیږی.

د پنجاب حکومت ماهیتا ضد اسلامی یو دولت دی. خو ددی سرطانی دولت سر پوښ ظاهرا اسلامی دی. 

لویه خبره ده دا ده چی مغصوبه خاوری زموږ د هیواد نیمایی برخه تشکیلوی، دا تشکل که د خاوری د وسعت او د نفوسو د کثرت له امله وسنجول شی،

بحری لاره زموږ د ملی او حیاتی ژوند شریان بلل کیږی، معادن او زراعتی او اقتصادی ستر اهمیت خو لا څه کوی!

زما یو مرحوم ملګری یوه ورځ زما نه همداسی یو سؤال مطرح کړ.

ما ورته ووی حاجی صاحب! که ته د خپل یو زور ګیر غاصب دشمن سره، د  زر جریبه حاصل خیزی دری فصله زمکی دعوی ولری او همدا راز د یوه بل نسبتا ډیر قوی غاصب دشمن سره د پنځوس، شالی کار جریبه زمکی دعوی ولری، نو ته به کومی دعوی ته د اولیت حق ورکړی؟

زر جریبه څو فصله زمکی ته چی نسبتا یوه ضعیف دشمن غصب کړی ده او یا پنځوس جریبه شالی زمکی ته چی د نړۍ یو سوپر پاور غصب کړی ده (شوروی نه مضمحل شوی؟)

زما ملګری حاجی صاحب وویل چی منطقا، د زر جریبو دعوی ته.

ما ورته وویل چی د پنجده مثال هماغه پنځوس شالیکار زکی ته ورته او د دیورند نه هخوا تاریخی ستر میراث د هماغه زر جریبو زمکی مثال لری.

نتیجه دا چی وطنی کولابیان به هیحکله افغانان او د افغانستان نشی، نو د هغوی سره د ملی تفاهم او وحدت خبره طرح کول، محض حماقت دی.

زموږ د ملتی او لمړي ملی ژبی کره او منطقی وینا ده چی:

 کاڼی به وروست نشی، نشی دشمن به دوست نشی!

مننه سیستانی اعظم جانه

قاسم باز31.01.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png
قابل توجو ، خراسانیان کولابی این نوکران استخبارات "روس، ایران و ای ایس ای پاکستان .
جای تاسف چی ، جای خجالتی است که یک خبرنګار و ګرداننده تلویزیون اجیر بیرون مرزی ( امو ) بنام سمیع مهدی تا این سرحد بی دانش و بی معلومات باشد که فرق بین شهادت یک مبارز ملی پشتون که بخاطر داعیه ملی ازادیخواهی خود از دست پنجابیان پاکستانی به شهادت رسیده شاعر ( ګیله من ) را به یک جنرال اوباش پولیس دوران حاکمیت داکتر اشرف غنی و شورا نظار به اسم ( جنرال سریع ) جنایتکار ، رشوتخور ، غاصب ، غرق در فساد اخلاقی و اداری ، که در قضیه بد اخلاقی جنسی و قمار در کشور ایران کشته شد مقایسه و فرق کرده نتواند ، وا به حال این خبرنګار و طرفداران کر و کور شان . نمی دانم چرا سیتمیان خراسانی از لغو کردن خط منحوس دیورند لاین از پنجابیان پاکستانی کرده زیادتر تشویش و حراس دارند. اګر خراسانیان سیتمی واقعآ افغان و ضد پنجابیان می بودند انها باید از پشتونها کرده در ادعای این داعیه ملی پیش قدم می بودند انهم بخاطر ساختن خراسان بزرګ شان.!
ما خوب میدانیم که این شهامت و مردانګی در رګ و ریشه هیچ کدام انها وجود ندارید .
اګر سیتمیان خراسانی زره مردی و همت میداشتند انها صدا ازادی خواهی و ازاد منشی باشندګان پنجده و کولاب را بالا میکرد، که بدبختانه تا حال نکرده . باور و ایمان قوی دارم که در بلندشدن صدا ساختن خراسان بزرګ انها ، پشتونها بطور خاص و زمامداران وقت بصورت عام به همه توان دست داشته خود تا سرحد جان و مال از صدا بر حق انها دفاع می نمود ولی خوب میدانم که این جوانمردی و دلاوری را نه سمرقندیان کولابی دارد و نه هم خراسانیان کولابی مانند ، فرید مزدک ، عبدالحمید محتاط ، لطیف پدرام ، عبدالخالق لعلزاد و مهدیها اندارابی .
خراسانیان افغانستان ، دیروز هم نوکران روس بودند امروز هم ، دیروز هم نوکران ایران بودنند امروز هم ، دیروز هم نوکران پاکستان بودند ، و امروز هم .
این یک حقیقت و واقعیت تلخ و انکار ناپذیر است که تخلص قهرمان مصنوعی ملی کولابیان نظربه ګفته برادر قهرمان ملی ؟ شان جناب احمد ولی مسعود که در یکی از مصاحبه های خود در تلویزیون علنی اعتراف کرد و ګفت ، تخلص مسعود بالای برادرم احمدشاه پنجابیهای پاکستان ګذاشته . ما کرکر نه ، کی کرکر .


عبدالباری جهانی31.01.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​محترم عمر توخی صاحب سلامونه اواحترمات. دا چي زما مضمون مو لوستی او ستاینه مو کړې ده ستاسي څخه یوه نړۍ مننه او باور وکړی ستاسي څخه مي همدغه انتظار درلود. دغه راز له ښاغلي محترم احمد آریا څخه مننه کوم چي زما دې بلني ته یې لبیک ویلی دی چي باید د طالباني رژیم دې تاریک، غیرانساني او حتی غیر اسلامي په اصطلاح اصولنامی په مقابل کي چوپ پاته نه سو او  په بهر کي اوسېدونکي لیکوالان او محققین خپل عکس العمل وښیو. دا اصولنامه نه یوازي د پښتنو او نه د غیر پښتنو حقوق تر پښو لاندي کوي بلکه انساني حقوق پایمالوي او ټول بشریت ته په سپکه سترګه ګوري. د ملاغایب د دې اصولنامې اصلي نقص په دې کي دی چي ټولي حوالې یې پر ردالمختار او درالمختار او هغو کتابونو ورکړي دي چي د ده به څېر جاهلو ملایانو لیکلي دي او پخپله پر قرآن شریف باندي، چي د مسلمانانو اصلي مرجع ده، حواله نه ورکوي. زه په زغرده درته ویلای سم چي دا اصولنامه یوازي غیر انساني نه ده بلکه غیر اسلامي هم ده. زه به وروسته هم پر دې اصولنامی باندي خپلو لیکنو ته دوان ورکوم. ستاسي دواړو ښاغلو څخه یوه نړۍ مننه. 

عمر توخي31.01.2026سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
د محترم جهاني صاحب لیکنه چي سرلیک یې وو" د طالبانو جزایی اصولنامه " مي ولوستل او د هغه په اړه غواړم چي زه هم خپله خبره وکړم.
 
د جهاني صاحب لیکنه یوازې یو متن نه دی بلکه دا د یوې توري واکمنۍ د تور سند راسپړل او افشا کول دي، دا د یو متعهد وجدان، ملي دریځ، او مسؤل قلم ږغ دی. 
ما د دې اصولنامې اوازې اورېدلې وې او د هغه په اړه مي د اصيلو او وطن ته د ژمنو افغانانو غبرګونونه او احتجاج ليکونه هم څه نا څه په رسنیو کي لوستلي وه، خو د جهاني صاحب یې کور ودان دا اصولنامه یې څېړلې، تشریح کړې، او د خپل نظر سره یو ځای یې روښانه زموږ مخې ته کښېښول.

زما نظر د اولي سره دا وُ، او دی چي دوی قدرت د هم دغه اهدافو له پاره غصب کړی، چي د قانون تر نوم لاندي د ظلم، تبعیض او وېرې رسمي کولوته لاري پرانستل سي او ټول اولس د تل له پاره طالب ته محتاج او په مزخرفاتو روږد اوسي.

د تعلیم مخنیوی د سړک او پل په جوړولو نه جبرانېږي، حتی د یوه شاګرد محرومیت هم د منلو وړ څه کوې چي یو نه جبرانېدونکی جنایت دی، او د یو متعلیم محرومول د زده کړو څخه هم د ټولو نورو مادي پروژو مشروعیت له منځه وړي، اوس یې څنګه کوې چي اصلاََ د علم او پوهي سره دښمني تر هر څه په اول قدم کي قرار لري. 
پلونه او سړکونه بې‌تعلیمه اولس نه سي ژغورلای.

د تعلیم او تحصیل مخنیونه د سړک، پول او مدرسو په جوړونه نه سي توجیه کېدلای حتیَ که یو شاګرد د تعلیم او زده کړو څخه محرومه سي.   

طالبان د سیاست په نوم هم هغه جنایتونه تکراروي کوم چي دا پنځه لسیزي په افغانستان کي نورو جنایت کارانو کړي دي، دا نوی تاریخ نه دی بلکه د هم هغه پخوانیو جنایتونو دوام دی. د واکدارانو که نومونه بدلیږي، جنایتونه یې هم نوي او تازه شکلونه د خلګو د تېر ایستلو له پاره راباسي، کله د سوسیالیزم په نوم، کله د جهاد، کله د دیموکراسی او کله هم د اسلام په نوم ظلمونه او جنایتونه کوي. 
هغوی چي د دوی جنایتونو ته توجیه لټوي په تاریخ کي به مخ توري او شرمېدلي وي.

خو درناوی هغه قلم ته چې د جنایاتو په وړاندي چوپ پاته نه سي.
تاریخ به هم دا دریځ ثبتوي او ستایي، نه د جنایت د توجیه کوونکو.

جهاني صاحب قلم دي نور هم تاند اوسه، ستاسو علمي، تاريخي، ادبي، هنري او اجتماعي ليکني او قدرمند اثار زښت ډېر ارزښت لري او په ځانګړي ډول هغه لیکني او اثار مو چي د هغو فکري مزخرفاتو پر ضد چې زموږ ټولنه یې د بدبختیو لور ته بیولې ده، خپاره او نشر سوي دي، د ارزښت بیان یې د کلماتو تر توان وتلی دی۰
 جوړ اوسئ۰
 دا هم " د جهالت څخه فریاد " د شعر یو څو بيته

 فرمانونه  د مخ پټو  پر چلیږي 
خدایه دا ملت به کله راویښیږي
د درواغو په خوبونو مسخر دي
امیران ورته د شا له خوا ږغیږي
نور کارونه د دنیا یې واړه هېر دي
بس  په حورو او غلمانو به ږغیږي
د پنجاب په دسایسو کي راګیر دي
دوی به هند او اسرایلو ته خښمیږي
یو د ښځي پر ضد ټول په اتفاق دي  
دا قومونه به آخر ټوله   غرقیږي
محمد داؤد مومند30.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

ښاغلی محترم ډاکټر انورالحق احدی ته د ښاغلی نجیب داوری خورا منطقی مشوره!

د افغان جرمن په ویب سایت کی، شاغلی نجیب داوری، ښاغلی داکټر احدی ته داسی لیکلی دی:(محترم احدی صاحب! اولا به شما و کلیه شخصیت های مطرح سیاسی و اجتماعی کشور توصیه میشود که هرګز به مصاحبه با روزنامه نګاران و ژورنالستانی که بیطرف نیستند و با دیدګاه های خاص هویتی و حتی مغرضانه ګفتګو [مذاکره] را به بیراهه می کشانند، لبیک نګویید)

واقعا، شاغلی احدی چی د عالی تعلیماتو خاوند، او یو عمر یی د عملی او نظری سیاست په ډګر کی برخه اخستی او د یوه سیاسی ګوند مشر و، هرو مرو په دی پوه وای چی دا د ستمی حلقو او فارسیستانو یعنی د فارس د ګوډآګیانو، یوه افغانی او پښتنی ضد دسیسه او توطئه یا په حقیقت کی یو دام و، او هیڅکله باید داسی مصاحبی ته حاضر شوی، نه وای.

نن ورخ د هیواد نه بهر، په فارسی میدیا کی اصلا بیطرفی او عدم انسلاک وجود نلری، دا مطبوعاتی پرګرامونونه لکه شیطان انترنیشنل، رازق مامون، ضرابی، فارسی میدیا، کاکتوس هزاره او په لس ګونو نور، د پښتنو او د پښټونولۍ او د پښتنو د روڼ فکرانو، مادر زاده غلیمان او دشمنان دی.

زما په یاد دی چی په دیمکراسی په دوره کی د پارلمانی انتخاباتو په لړکی د کاروان د اخبار یو خبرلیکونکی د مرحوم قدرت الله حداد نه د افغان ملت د ګوند د کاندیدانو د لست پوښتنه وکړه، څرنګه چی مرحوم حداد صاحب، یو تکړه ژورنالست و، نه سیاست پوه، د ګوند د لوی والی د ښودلو په منظور یی حتی د هغه ذواتو نومونه څرګند کړل چی اصلا په ګوند کی نه و، لکه د محمد امین خان چی د قره باغ نه کاندید و او د آصف خاوری پلار کیده.

محمد امین خان د کاروان په اخبار کی د حداد صاحب دا ادعا رد کړه.

خو همزمان د کاروان د اخبار خبر لیکونکی، د مرحوم میوندوال نه هم مماثله پوښتنه وکړه، خو څرنګه چی میوندوال یوغښتلی سیاسی شخصیت، او سیاست پوه و، حاضر نشو چی د مترقی دیمکرات د ګوند کاندیدان معرفی کړی، چی دی ته سیاست پوهنه وایی.

د محترم احدی د اشتباه په موازاتو کی، ښاغلی پوهاند اسمعیل یون هم، د افغانستان انترنیشنل او په واقیعت امر کی (شیطان انترنیشنل) او د بی بی سی فارسی شیطانی پروګرام کی، برخه واخسته او یو تدافعی موقف یی درلود، مخصوصا چی مصاحبه یی په فارسی ژبه وکړه، په داسی حال کی چی ستمی او فارسیستی حلقی، پوهاند یون صاحب او د پښتنو ټولو پوهانو ته د فاشیست په سترګه ګوری.

ما دیرش کاله د مخه، په یوه بیت کی لیکلی و:

پښتانه ټول فاشیستان شول

دا منطق ابو جهلی دی.

پوهنتون اوس دانشګاه شو

انقلاب کلتوری دی

د افغان جرمن به ویب سایت کی، یوه لیکونکی، په فارسی ژبه کی د شاغلی احدی په فصاحت او بلاغت باندی هم نیوکه کړی وه چی خورا ظالمانه بریښی، ځکه زه د هیواد په تاجک تباره پوهانو کی یو تن هم نه وینم چی په ټول ژوند کی یی  کی یی یوه مقاله زموږ په ملتی او جنتی ژبه لیکلی وی او یا یی پری کومه مصاحبه سر ته رسولی وی، په داسی حال کی چی دا وګړی حد اقل په دوه خارجی ژبو، پوهیدل، ستمی سمندرغوریانی په پنځه خارجی ژبو تسلط درلود.

نور مثالونه: بدخشانی، بخارایی ازبک ولی دروازی د امان الله خان د سلطنت وکیل، علی محمد بدخشی د دربار وزیر، بدخشی میرزا محمد یفتلی(شفتلی) د صدارت معاون، استاد خلیلی د پادشاه مطبوعاتی مشاور. میر محمد صدیق فرهنګ، لنډی کشمیری عبدالمجید، آصف سهیل، میرغلام محمد غبار، پوهاند جاوید، پوهاند اصغر، داکتر یوسف، یوسف آېېنه، داکتر انس، واصف باختری، غلام علی آیین، علامه سلجوقی، ابراهیم خلیل، داکټرعثمان انوری، حکیم ضیایی، داکترعثمان صدقی، ډاکټر ولید حقوقی، انجنیر لعلی، داکټر سید عبدالله کاظم او داسی په سلګونو نور.

نو خکه په کار دادی چی پښتانه پوهان او لیکوال هیڅکله حاضر نشی چی غیر له پښتو نه په بله ژبه مرکه وکړی.

ستر لارښود محمد ګل بابا فرمایی:

بله ژبه زده کول که لوی کمال دی

خپله ژبه هیرول بی کمالی ده

خدای پاک دی پښتانه په خپل قوت بالغه سره د بی پختوګی د سرطان نه وژغوری.

دوکتور غروال29.01.2026ویاناhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/AT.png
!!​د تعجب ځای دی چی غربی نړۍ او امریکا ته ځینی راتښتیدلی نیمچه کمونیستی منورینو د پخوا قاتلانه خائینو کمونیستی بابولانو په عوض  ئی د غازی امان الله خان قهرمانی بابولانی شروع کړی دی او همدارنګه د خود خواه او خالی مغرور محمد داؤدخان کودتا د روسانو ستر جاسوس او غلام  حسن شرق په تشویق د کمونیستی کودتا  [[ ټول کودتا چیان روسی کمونستان وو او محمد داؤد ئی وروسته له رسیدو څخه سره د خپل فامیل  په قتل ورسول ]] باندی  د جمهوریت رامینځ ته کیدلو 

هدف باندی تماموی او دی کمونیستی جمهوریت افغان ملت کښی تراوسه وینی جاری ساتلی دی او حتی دی کمونیستی جمهوریت له برکته میرمنی کورونو کښی زندانی دی او پرجلکیو او میرمنو ئی مکتبونه او خارجی کارونه مطلق منع کړی دی  او داسی 

کمونیستی جمهوریت کښی د افغانستان ټول مکتبونه او پوهنتونونه په قادیانیو مدرسو او قادیانیو شرعیاتو بدل شوی دی او دی جمهوریت اوس  روسیی ، چین سره د پنجابی پاکستان او اخوندی ایران ته د مستقیمو مداخلو زمینه برابره کړی دی !!!!

دا چی ځینی د خپلو ګټو له خاطره ددی حسن شرق په ابتکار اودده کمونیستی ملګریو داؤدی جمهوریت باندی افتخارکوی نو دا سوال راپورته کیږی چی ولی دا مفتخوره جمهوری خواهان په غربی نړۍ او امریکا کښی ددی مملکتونو کومکونو ته په بی 

غیرتی سره خړی سترګی نیولی دی او ممکنه ده چی اوس ددی ممالکو په خدمت کښی وی ؟؟؟؟ 

نور بیا  !!!


محمد داؤد مومند29.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​د افغان جرمن په ویب سایت کی دوه طلایی مقالی پرون می د افغان جرمن په ویب سایت کی دوه طلایی مقالی ولوستلی.

یوه مقاله د شاغلی محترم (نجیب پاڅون) په قلم ده، چی عنوان یی دی:(ولی پښتانه لا هم په خپله مورنۍ ژبه لیکل نه کوی، د ژبی هویت او ټولنیز مسؤلیت له نظره څيړنه)

دوهمه مقاله د ښاغلی محترم (ډاکټر احسان آذری) په لیکانی ده چی عنوان یی دی:(ځلاند یا زلاند)

د آذری صاحب د لیکنی نه به د ګټی اخستلو سره به، په راتلونکی یوه مضمون کی، څه مطالب څرګند کړم.

خو د نجیب پاڅون صاحب حضور ته باید عرض وکړم چی له بده مرغه، پښتانه لیکوال د کهترۍ او بی فرهنګۍ په رنځ اخته دی، او علت یی هم زموږ د تاریخ د پښتون ټبره مشرانو بی فرهنګی او بیړاتوب دی، چی تیږه یی بی فرهنګه تیمور شاه درانی کښیښوه، او دا د تهداب او دیوال له ستی  نه تر آخره لکه د (جام منار)، کوږ پاتی شو.

از ماست که بر ماست

يواخنۍ استثناء د هیواد په تاریخ کی د ستر درشل امیر شیر علی خان دوره وه، چی زموږ ملتی او ملی، لمړۍ ژبه یی د دربار ژبه وګرزوله.

د هیواد پادشاه پکتیا ته تللی و، نو استاد قیام الدین خادم یی د ځان سره د ترجمان په توګه ملګری کړی و.

که د هیواد پادشاه د خپل ولس سره به مرکه او خبرو کی ترجمان ته ضرورت ولری، تر دی به لویه بی فرهنګی به نړۍ کی څه وی؟

پادشاه یو خل ایبکو کی د پښتنو د تاریخ د پښتو او پښتونولي د سمبول، محمد ګل بابا د لیدو دپاره د هغه جونګړی ته ورغلی و.

بابا د اعلیحضرت سره بر حسب معمول او عادت، په پښتو ژبه خبری او مرکه کوله، نو پادشاه ورته په عجز سره وویل:(وزیر صاحب! من پښتو می فهمم اما ګپ زده نمیتوانم)

بابا هم ورته په ځواب کی راغبرګه کړه او ویول چی:(اعلیحضرته! زه هم په فارسی پوهیږم خو خبری پری نشم کولای)

ایا د اعلیحضرت په څلویښت کلنه دوره کی بل کوم داسی نر پیدا شوی وی چه پادشاه ته داسی زیږ او په پښتنی میړانه ځواب ورکړی؟

این خیال است و محال است و جنون

پښتون چی تاجکه میرمن وکړی، پښتونواله او خپل پښتنی فرهنګ ورڅخه هیر شی، او بیړا او اجړا شی.

بیا طرح دګر پښتون بریزیم

که این پښتون جهان را بار دوش است

تر څو چی پښتانه په پښتونولۍ، د قرآنی نصوصو په سویه ایمان او اعتقاد مینده نکړی، د همداسی بی فرهنګی په سرطان به مصاب وی.

دداسی بیړاګانو یو څرګند مثال هم د افغان جرمن په ویب سایت یو تش په نامه بارکزی دی، چی د زرو مقالو په لړ کی یوه مقاله هم په ملتی ژبه نلری.

مننه پاڅون صاحب

قاسم باز28.01.2026ویرجینیا http://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

په ټوله کی پدی عقیده او باور یم چی دا مونږ افغانان یو ، چی نه دیموکراسی زغملی شو نه غیر دیموکراسی. یو تعداد افغانان ظاهرشاه پدی متهم او داسی استدلال کوی وایی : چی ولی ظاهرشاه د خپل سلطنت په اخیرو وختو کی یوه نیم بنده دیموکراسی را منځ ته کړه . دي دیموکراسی په افغانستان کی کمونستی ملحدي مفکوري ته لاره هواره کړه همدا رنګه د بله طرفه بیا یو تعداد نور  ادعا کوی وایی : چی ولی داودخان د خپل جمهوریت په دور کی هاغه د ظاهرشاه د اخیرو وختو نیم بنده دیموکراسی له منځه یوړه. اوس نو مشکله ده چی ددی دو مخالفو او متضاده نظریاتو طرفدارانو ته د دوی په خوښه برابر او مناسب ځواب وویل شی.

په نورو متمدنه خط خوانه جامعو کی د هاغه هیوادو  وګړی د خپل حکومت او دولت هره کړنه د ملی کټو پر بنیاد ارزیابی کوی . ولی د بده بخته په افغانستان کی هر څه د شخصی گټو او علایقو پر بنیاد قضاوت او ارزیابی کیږی. پدی معنی. چی. فلانی سیستم یا نظام پدی ښه و  چی زه او یا زما د کورنی یو جلالتماب پکښی ښه دولتی موقف درلود. هغه نظام یا سیستم که هر څومره ناکاره په فساد اداری ، اقتصادی او سیاسی کی ډوب حکومت هم و، دی ډلی خلکو ته یو ایدال حکومت و ، ځکه چی د دوی  شخصی ګټی پکښی خوندی  وی او د دوی پکښی ښه ګذاره کیده د منلو وړ دی .
تر څو چه زمونږ خط خوانه په ضمن کی بی سواده قشر ملی منافعی د خپلو شخصی منافعو نه پورته او محترمی و نه ګڼی دا به زمونږ د هیواد او وګړو حال او احول وی.

https://www.facebook.com/share/v/1awLEtCxka/?mibextid=wwXIfr

ع، تره کی28.01.2026فرانسه/FotoGallary/CountryIcons/FR.png

​از محترم الله محمد که بر نوشته اخیر من روشنایی بیشتری انداخته اند اظهار سپاس میکنم.

Hazarzbek Tajiashtun28.01.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

دوکتور انوارالحق احدی,
" ,,,,سه روز قبل یک مصاحبه من تحت عنوان “ملی ګرایی افغانی” از تلویزیون آمو نشر شد. محتوای صحبت من این بود که ملی ګرایان افغان به هویت افغانی دولت و ملت افغانستان و بر مساوات قانونی همه شهروندان افغانستان عقیده دارند....."

محترم داکتر احدی, شما بیشتر از همه اولویت ها یک سیاست مدار هستید که در رسیدن به قله اخر ان بر علاوه کاروایی ها دیگر, حزب سازی, چسپ در مقدسیت فامیلی, ارتباط بیرونی و مدریت ذخایر پولی افغانستان را نیز در ریزمی خود دارید. بنابران همراه و مروج با سیاست مداران دیگر موقف شما در تغیر و در محور منافع خود تان می چرخد.

من چند ماه قبل در همین دریچه نوشتم که هویت سیاسی کشورها از اروپا تا اسیا مرکزی و جنوبی با گروها قومی گره خورده و نمیشود و نباید هویت سیاسی در حدود ۵۰ ملیون پشتون را در دو طرف خط دیورند مجزا از چنان ترند اجتماعی کشور ها دیگر برید.
مصاحبه ها, مرام نامه حزبی و نوشته ها شما صریحا حکایت از انحصار قومی قدرت, در اولیت قرار دادن و یگانگی هویت زبان قومی, در حاشیه کشیدن تا تغیر نام زبان اکثریت و غیره مفاهیم هم مانند دارد که عمق به اصطلاح تنگ نظری شما را بر ملا می سازد. متاسفانه روشنفکران زیاد و جود دارد که طرز برداشت شان هنوز هم در قرار داد اجتماعی انجینری شده افغانستان پا در لای گیر مانده اند که میتوان چنان ساختار خطرناک را در یک جمله خلاصه نمود.

در افغانستان برتری ذاتی به اساس ولادت از دیرزمان بنیادی نهادینه گردیده است که در راس ان حضرتان, میران, پیران, اغا صاحبان و اولاده شان قرار داده شده است که در امتداد چنین ابتکار عمل عمدتا سیاسی, اقوام بومی نیز درچنین صف بندی یکی پشت دیگری قرار گرفته اند.
تا وقتی چنین قرار داد اجتماعی خنثی نگردد, عقل اجتماعی از سرچشمه چنین ساختار کنترول گردیده و عقب ماندگی - خطرناک ترین حالت اجتماعی - در افغانستان تضمین می گردد.

محمد داؤد مومند28.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

علامه داکتر اقبال فرمایی:

من آن علم و فراست با پر کاهی نمیگیرم

که از تیغ و سپر بیگانه سازد، مرد غازی را

جناب ایرانمل (آریا مهر) په خپلو اوتو بوتو کی، تل په علم او علمی تسلط، په تظاهر او تفاخر، ځان پړسوی او داسی څرګندوی، چی دی ټول علم، علم او یګانۀ دهر او عقل عالم دی.

د ځان ستاینه د کم ظرفو وګړو خصلت دی، هغه وګړی چی:

پوچ مغز و کج آئین و خود نما باشد

څرنګه چی شاعر ویلی دی:

خود ستایی پیشه ای شیطان بود

او یا هم:

کسی را که خصلت تکبر بود

سرش پرغرور از تصور بود

ماکسیزم هم د علم په توګه منل شوی حقیقت دی، آیا زموږ مسلمان ملت او د ملت روڼ فکرانو او پوهانو او د عالی تحصیلی خاوندانو ته په کار ده چی د مارکس علم د خپل ملی ژوندانه سرلوحه وګرزوی او د مارکس او لینن د علم پر بنسټ د خپلو اسلامی عقایدو نه وګرزی او د خلقت خلاقیت او د ټولنیز ژوند روابط په طبقاتی مبارزه او مادی ژوندانه  پر اصل، متکی کړی؟

زما پوښتنه د جناب ایرانمل (آریا مهر) نه دا ده چی تاته په وګړیزه بڼه او ټولینیزه توګه، زموږ وطنوالو او هیوادوالو دپاره، اسلامی ارشادات، او د معنی پر اصالت باندی اعتقاد یو لابدی اصل بریښی؟

او که د مارکسیزم- لیننیزم علم او تاریخی متریالیزم فلسفه؟

ماته داسی بریښی چی جناب ایرانمل (اریامهر) ته، د شهید میوندوال او د خپل مشرورور، اصیل آریا، یعنی جناب محمد ولی آریا چی یو متعهد مسلمان دی، برخلاف، اسلامی احکام او ارشادات اصلاْ غیرعلمی ښکاری، ځکه چی په اسلامی احکامو او ارشاداتو اعتقاد، دده د مادی علم او د مادی د اصالت، د فلسفی سره تضاد لری.

 د علامه اقبال ارشاد هم پر همداسی یو اسلامی تفکر باندی بنسټ لری.

جناب ایرانمل (آریا مهر)

بخوان و بدان

چی:

زه په هغه علم چی زموږ د ملی ژوندانه او ملی ګټو او منافعو، که هغه فرهنګی دی- دینی، که سیاسی او که اقتصادی، سره په ټکر کی واقع کیږی، لکه مارکسیزم – لیننیزم، هغه نه ځانله غیرعملی او احمقانه او جاهلانه بولم، بلکه شیطانی یی اڼډولوم.

لینن وایی چی:(دین، انسانی ذهن ته د اپیمو، حیثیت لری)

د لینن دا وینا به جناب ایرانمل (اریا مهر) ته علمی ښکاری، ولی زه داسی علمی وینا شیطانی بولم.

یو ځل بیا وایم، چی زما دپاره د ملی ګټو او منافعو د ارجحیت په برخه کی، د ګتورتوب او مؤثریت اصل د تقدس معیارلری او د همداسی معیار په تله یی انډولوم، نه هغه علم، چی جناب ایرانمل (آریامهر) پری ایمان او اعتقاد لری.

حسیب الله27.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​باز هم با عرض معذرت از اشتباهٔ تایپی که از جانب من و کیبورد موبایلم، در یکی از پیام های اخیرم، در بیت زیبای بیدل، به وقوع پیوسته بود.

تصحیح:
"دلم گر نیست فانوس خیال ات

نفس، بال و پر پروانهٔ کیست"

شیر ساپی27.01.2026بایرن / آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​ ډیر معزز او قدرمن ورور ښاغلی حسیب الله صاحب زما د زړه له تله  سلام او درناوی مراتب ومنئ!

ستاسو له عالمانه او منصفانه ارزونې منندوی او منتباریم. دا لنډ له تحسین څخه ډک پیغام دا ښیې چې تاسو یو لوی عظمت څلی یاست.  

 د عافیت تر څنګ اوږد عمر هوسا او بسیا ژوند مو غواړم.

په درنښت ساپئ

الله محمد27.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​برادر عزیزم حسیب الله خان عزیز!

با عرض سلام و آرزومندی سلامتی شما از پارگاه خالق پاک.

شما محترم همیشه از سالیان دراز به این طرف در حق بنده لطف و مهربانی خاص تان را ابراز نموده اید که مسلم جنبه متقابل دارد.

بنده هیچگاه به چیزی که در آن مطمین نباشم، دست نمی زنم و غرض اطمینان کامل همیشه از کسانیکه در زمینه علمیت داشته باشند مدد می گیرم. هیچ انسان دانش کامل داشته نمی تواند. 

  موضوعات اجتماعی بشر را می توان از زاویه های مختلف نگاه نمود،  که هر زاویه،  نمای دیگری را نشان داده و زمانی تمام زاویه ها  یا به فرموده شما "لایه" ها را   بررسی نمود ، نتیجه تفکر و یا هم هدف اصلی نوشته از آن استخراج شده و هرگاه علاقه وجود داشت می تواند تبصره گردد.

 به هر صورت  افکار و د انش هر انسان دارای محتوای اجتماع تعلیمی و تربیوی وی بوده و می تواند در صورت لزوم منطقی نقد گردد.    دانش پرستی و  عشق شما به دانش و فضیلت  قابل ستایش بوده از شما تشکر می نمایم.

درین محفل ندارد بوی راحت چشم واکردن

نگاه بی دماغان بیشتر با خواب می سازد

الله محمد27.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​استاد محترم جناب داکتر صاحب تره کی!

با عرض سلام و آرزومندی صحت شما عالیقدر گرامی از بارگاه خالق پاک.

 نوشته اخیر تان حاوی محتویات مهم بوده، به امید اینکه حاکمان افغانستان دقت جدی در زمینه نموده،  تا کشور از امکانات بهتر قوه های موثر و دانای بشری خود در ساحات مختلف استفاده نماید، تا هم کشور و هم خود حاکمان از این حالت بیرون گردند.   

به اجازه شما محترم علاقمند هستم بالای بعضی نکات تبصره نمایم:

1- "روی زمینه مساعد دشمنی جهان با طالبان، ترمپ ماموریت تصفیه حساب با آنها را به پاکستان سپرده است :"

عکس العمل پاکستان در ساحات مختلف در این اواخر از نگاه اقتصادی و اجتماعی نمایانگر نبود درایت سیاسی از طرف هر دو جانب می تواند تلقی گردد. 

مخصوصاٌ افغانستان که با شکست سیاسی قدرتهای اقتصادی و دادن قربانی های مختلف، قادر به ارایه یک استراتیژی قوی غرض جذب ملت و جامعه بین المللی شده نمی تواند.   مسلم که حاکمان فعلی زحمت در ساحات مختلف می کشند، اما به صورت قطع کافی نیست ، که باعث چنین حالت که شما معقول و منطقی بالای ان انگشت گذاشته اید، شده است.

تمایل افغانستان به هندوستان باعث بروز مشکلات مزید برای افغانستان می گردد و این راه حل اساسی غرض رفع تشنج با پاکستان نیست. افغانستان چی بخواهد و چی نخواهد باید پاکستان را در عرصه جامعه شناسی مات داده بتواند، که متاسفانه عدم این قدرت فکری و استفاده نه نمودن حاکمان از پوتانسل فکری کشور نه تنها برای خودشان بلکه منطقه و جهان مشکل خلق نموده و می نماید.

افغانستان بدون  داشتن یک فلسفه محکم سیاسی  جهان شمول در شرایط که افغانستان قرار دارد، همیشه با چنین مشکلات مواجع خواهد بود، که همچو  روال / فلسفه محکم سیاسی/ شناخت بسیار قوی روانشناسی انسان و سیاست جهان را تقاضا دارد که مسوولیت فعلی مسوولین و حاکمان کشور است،  تا راه پر شدن این خلا را ممکن سازند .  این خلا غیر ممکن است که پر گردد، مگر اینکه با ملت رنجدیده افغانستان داخل مشوره غرض حل مشکلات اجتماعی و غیر ه شد. 


2-"از همین لحاظ تمرکز ملل متحد باید روی مذاکره طالبان با عناصر پاک نفس، مسلمان و متعهد صورت بګیرد. طرف طالبان نیز باید در رابطه به مشارکت سیاسی روی شخصیت ها و تشکیالت ملی و مسلکی تمرکز کنند و هر نوع معامله سیاسی را با ګروه های جنګی منتفی بدانند"

به نظر بنده شما با این پشنهاد تان هرگاه گوش شنوا باشد ، چنانچه خداوند در قران فرموده، مشکل کشور را در سطح ملی و بین المللی جهت درست داده و خوشبختی و آزادی  سیاسی و اجتماعی را در نهایت از نگاه اسلامی و انسانی به بار باید بیاورد، زیرا تا جاییکه معلوم می گردد حاکمان کشور ابعاد امکانات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی که در سطع ملی و بین المللی وجود دارد را ، به شکل  که باید دیده شود، دیده نمی توانند. همین است که پیشنهاد نمبر دوم شما یک پیشنهاد درجه اول است. 

 اتحاد سیاسی با ملت رنجدیده افغانستان از نگاه های مختلف می تواند برای هر دو طرف موثر واقع گردد. هرگاه یک دولت را به فابریکه مقایسه نماییم، فابریکه به کارگر  و متخصصین  مجرب  ضرورت دارد، تا افکار نو را غرض سرعت بخشیدن تولیدات داخل فابرکه نمایند.   

پرواز آرزوها ما را به خواری افگند

دودی که در سر ماست گر بشکند کلاه است

حسیب الله26.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب صحرائی سلام،

از آنجائیکه لزومدید اندکی توضیح حدس ام برای جناب شما می رود، حدس ام را برایتان توضیح می دهم:

حدس من این است، که شاید عبارت اصلی "د طور خم" بوده باشد، که معنی آن هم دره ای منحنی شکلی بوده باشد، که در بین کوه ها یرار دارد. زیرا در آنصورت عبارت "دطورخم" تعبیری از یک دره در بین کوه ها را داشته می تواند. در این صورت عبارت "دطور خم" در زبان پشتو می تواند، معنی و یا تعبیر یک دره، در بین کوه را داشته باشد.

نوت: البه این یک حدس است، یک فرضیه است، یعنی یکی از احتمالات بوده می تواند، که در آنصورت "طور" به معنی کوه و "خم" هم خمیده گی منحنی شکلی بین کوه که می‌توان آنرا به یک دره تعبیر نمود.

با احترام

حسیب الله

حسیب الله26.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​با عرض معذرت که کیبورد موبایل ام اسم دانشمند محترم شیرساپی را، به اسم مرکب "شهرسازی" تبدیل نموده است. اشتباهٔ من این است که پیام هایم را که به عجله می نویسم، دوباره نمی خوانم و پس از ختم نوشتن پیام، بالای دکمهٔ ارسال رفته، پیام را ارسال میدارم. که امیدوارم معذرت ام را از این بابت بپذیرید.

با احترام

حسیب الله 

قاسم باز26.01.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

مصاحبه و سوال های تخریشی ضد وحدت ملی رسانه سکتاریستی تلویزیون امو به ګرداننده ګی سمع مهدی و جواب های داندان شکن پروفیسور داکتر انورالحق احدی در باره ناسیونالیزم ملی افغانی را به علاقه فراون در چینل یوتیوب شنیدم .
یک تعداد افراد  خود عرض از قبیل بقایای سقاو کلکانی و همچنان یک عده افراد وطنفروش حزب دیموکراتیک خلق و پرچم ، اعلیحضرت غازی محمد نادرخان ، سردار محمد هاشم خان ، محمد ګل خان مومند ، غلام محمد فرهاد مشهور به پاپا ، پروفیسور داکتر انورالحق احدی ، ووو ووو، را بخاطر خوش ندارد که اولی ها بر ضد حکومت دزدان سقاوی قد علم نموده و ګروپ دوم حق و حقوق قوم اکثریت که توسط اقلیت عصب شده ، میخواهد دوباره  بدست بیاورد . 
یکنیم صد سال قبل زبان فارسی در ایران نه بنام فارسی یاد میشد و نه رسمیت در قانون اساسی انها داشت در انوقت در ایران زبان فارسی بنام زبان پهلوی یاد میشد ، همچنان زبان تاجکی یکنیم صد سال قبل در تاجکستان رسمیت نداشت . اولین شخص پشتون تبار که زبان دری ، نه ( فارسی ) را در قانون اساسی افغانستان رسمیت بخشید شخص اعلیحضرت غازی امان الله خان پاچا مترقی انوقت بود . ګروپ سکتاریستی و تجزیه طلب از قبیل فرید مزدک ، عبدالحمید محتاط ، لطیف پدرام مهدی اندرابی ، رهنورد زریاب ، واصف باختری ووووووو  امروز از زبان فارسی نه ( دری) اسلحه ساخته انهم بخاطر منافع از دست رفته شان ، انرا در مقابل پشتونها به قسم اسلحه استفاده میکند ، ولی این فراریها تا حال نمی داند که افغانستان امروز افغانستان چند سال قبل و دیروز نیست .
این افراد باید بدانند ، که اکثریت همیشه اکثریت است ، اکثریت هم در سیستم های دیموکراسی توسط ارا مردم برنده میدان است و هم در نظام های سوټکراسی برنده میدان است چنانچه این واقعیت را در دوره دیموکراسی ناتو و بعد از ناتو به چشم خود دیدیم . این یک حقیقت انکار ناپذیر است که در همه کشورهای جهان از قبیل امریکا، روسیه ، انګلستان ، هند ، چین ، فرانسه ، المان ، کشورهای عربی ووووووو زبان رسمی شان زبان اکثریت است . به این محتصر فوق برادران تاجک ما باید مرهون احسان پشونها باشد .
انچه شرط بلاغت است به تو می ګویم . 

پاچا26.01.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png
پاسخ به تحریف تاریخ و مطالبه سند از مدعیان دروغین

 
حسیب الله26.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​موضوع: "د طور خم" عبارت په اړه، زما د حدس او یا اټکل لنډ وضاحت

د جنوري په ۲۵مه نیټه په خپله مقاله کې، ښاغلي محترم محمد داود مومند په مهربانۍ سره زما د حدس  "د طورخم" عبارت په اړه، زما حدس او یا اټکل یاد کړی دی، چې زه غواړم دلته لمړی د ښاغلي محترم محمد داؤد مومند صاحب څخه مننه وکړم. بی له شکه چي زما حدس له احتمالاتو څخه سر چینه اخلي، چې زه کوم علمي ثبوت نلرم. زه به په خپل احتمالی حدس او یا اټکل کې یو لنډ مکث کړم، یعنی یو څه تشریح کړم:

زما احتمالی حدس او یا اټکل دا دی، چې، موږ په شیرین پښتو او دری ژبو کې، هم، کله ناکله عربي کلمې کاروو، حتی ځینې وختونه د مترادفاتو په توګه، کوم چې موږ په شیرین پښتو او دري کې لرو، مګر سره له دي نه، موږ د متنونو ښکلا لپاره کله ناکله عربي مترادفات هم کاروو، چې د زما شخصی نظر په چوکات دا یو نیک او ښکلی عمل محسوبیژی. د مثال په توګه، که څه هم موږ د هیواد په رسمي ژبو کې د "غر" او "کوه" کلمې لرو، مګر په متن کې د ښکلا رامینځته کولو لپاره، موږ د "طور" کلمه هم، کله نا کله کاروو چې زموږ ادبیاتو ته له عربي ژبې له ادبیاتو څخه داخل شوی دی، دا کار هم زما په نظر یو ښکلی او په نړی کې یو معمول کار دی، مثلا د لاتینی کلماتو شته والی په اروپائی ژبو کې
.

همدارنګه د سمبولیزم له نظره "طور" نه یوازی یو "غر" ته، بلکه هم "هغه اور" ته اشاره ده چې موسی علیه السلام لیدلی و او د الهي مینې سمبول محسوبیژی. یعنی هم، هر "غر" د یو "اور" پر اساس چې کوم دول ځمکنی انفجار وو، مینځ ته راغلی دی.

د موسی علیه سلام د ایمان غر په یو مکان کې، په یوه دره کې وو، یعنی د موسی علیه سلام د وحی او اسرار او اړتیا ترلاسه کولو ځای، هغه مقدس ځای یو "طور" وو، یعنی یو "غر" وو.
یعنی، زما په نظر ظاهرا "طور" نه یوازی په عربی ژبه کې، بلکی په پشتو او په دری ژبو کې هم، د الهی تعالی د جمال حق د ظهور لپاره، د یوه استعاره په حیث استعمالیږی.

او زما په نظر، زما په حدس، فارغ له احتمال ځخه نه معلومیږی، چې د همدا "دره"، چې د غرونو پر میځ کې، د کوم دول منحنی شکل دره په حیث موجود ده، اصلی عبارت يی، "د طور خم" به وی.
یعنی: "د طور خم" عبارت کولای شی، چې، د همدا منحنی شکله دره قدیمی او یا پخوانی نوم به وی. البته چې دا زما حدس دی چې له ما د احتمالاتو څخه سر چینه اخلی، دا زما کوم علمی ادعا نه دی، فقط یو حدس دی.


نوت: زما حدس د کوم علمي ثبوت ادعا نلری، له دی کبله چې دا فقط یو فرضیه ده.


په فائقه احترامات

حسیب الله

حسیب الله26.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
​یادداشت مورخهٔ بیست و پنجم ماهٔ جنوری ۲۰۲۶م. دانشمند محترم جناب محترم  شیر ساپی را، که در کمیت سی سطر و کیفیت بالائی آنرا درج این دریچه نموده اند، در خور ستایش فراوان یافتم: زیرا جناب محترم شهرسازی در این یادداشت مختصر سی سطرهٔ ایشان، به ثبت کوتاه و سریع  نکات و موضوعات جالبی پرداخته اند، یعنی  به معنی اطلاعات مهمی را در سی سطر به ما بازگو فرموده اند، که می‌توان این محتویات را، شامل خلاصه های از محتویان و داشته های علمی-تحقیق بیشتر از "سی الی سیصد کتاب" تلقی نمود، که همچو تبصرهٔ اعلی، البته به نظر من، اشارات جالبی به ساختار های زنجیره ئی از نکات مرتب را دارا بوده می تواند.

دانشمند محترم شهرسازی مختصر نوشته اند، اما خیلی پرمحتوی نوشته اند، در ضمن ستایش از این تبصرهٔ عالی شان، به قلم پربار شان استدعای برکت می دارم.


با تقدیم احترامات فائقه

حسیب الله


احمد آریا26.01.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

آقای شیر محمد ساپی، آنچه نوشته ‌اید نه نقد تاریخی است و نه بنیا ن‌اندیشی، بلکه انباشتی از کلی ‌گویی ‌های خطابی، خلط مفاهیم و داوری‌ های ایدیولوژیک است که با زبانی پرخاشگرانه جای خالی سند و استدلال را پُر کرده است. اگر واقعاً سخن بر سر تفکیک راست و دروغ است، باید از متن، زبان و روش آغاز کرد، نه از اتهام ‌زنی و هیاهو.

مدعای مرکزی شما مبنی بر اینکه واژه «آریا» پیش از کتیبه بیستون وجود نداشته یا فاقد دلالت قومی–فرهنگی بوده، تنها زمانی قابل طرح است که متن کتیبه ‌ها، زبان فارسی باستان و خوانش‌ های معتبر آنها نادیده گرفته شود. در کتیبه بیستون و دیگر سنگ‌ نوشته‌ های داریوش، صورت‌های ariya و ariya čiça به‌صراحت آمده است؛ این نه «احساسات ملی» است و نه جعل دو سده اخیر، بلکه خوانشی زبانشناختی است که دهه‌ هاست در پژوهش‌ های جدی بررسی شده. ارجاع کلی شما به یک کتاب جنجالی، بدون نقل دقیق متن، بدون ارائه ترجمه و بدون تحلیل زبانشناختی، هیچ ارزش استنادی ندارد و صرفاً جای خالی استدلال را با نام یک منبع پر میکند.

بخش بزرگی از نوشته ‌تان صرف اثبات این بدیهی شده که زبان معادل نژاد نیست. این گزاره درست است، اما ربطی به بحث ندارد. هیچ پژوهشگر جدی ‌ای زبان را معادل نژاد نگرفته است. شما با این ترفند، آگاهانه یا ناآگاهانه، مسئله را عوض کرده ‌اید. بحث بر سر وجود یا عدم وجود یک نام خودارجاعیِ قومی– فرهنگی در متون تاریخی است، نه نظریه‌ های نژادشناسانه قرن نوزدهمی که خودتان مدام علیه آن‌ها شمشیرمیکشید.

ادعای شما در باب باستانشناسی، مبنی بر این‌که اگر کاخ و بازار و کاروانسرا نباشد، اشیای باستانی چیزی جز نمایش قدرت جعل نیستند، نشاندهنده ناآشنایی عمیق با روش‌ شناسی تاریخ و باستانشناسی است. تمدن‌ها الزاماً با معماری سنگین و سازه‌ های پایدار آغاز نمیشوند و فقدان بناهای عظیم نه جعل را ثابت میکند و نه نبود انسان را. این نوع استدلال، اگر خوشبینانه بنگریم ساده‌ انگارانه است و اگر دقیق باشیم، شبه‌ علمی.

در سراسر نوشته ‌تان تناقضی حل ‌نشده دیده میشود: از یک‌سو کل ایرانشناسی، باستانشناسی و شرقشناسی را پروژه جعل و خرابکاری معرفی میکنید، از سوی دیگر، به‌ طور گزینشی به همان میدان پژوهش استناد میکنید. اگر این دستگاه علمی یکسره مزدور و مجعول است، استناد شما به آن بی ‌اعتبار است؛ و اگر نیست، فریاد توطئه ‌تان فرو میریزد. این تناقض را نه با طعنه میتوان پوشاند و نه با خشم.

اتهام‌ زنی‌هائی چون آستانبوسی، مزدوری، ناتوانی اندیشه ‌ورزی و امثال آن، نه دلیل ‌اند و نه برهان. اینها معمولاً زمانی ظاهر میشوند که استدلال تهی است. تاریخ را با هیاهو نمی نویسند؛ با متن، زبان، مقایسه و تحلیل مینویسند.

و در پایان، طنز تلخ ماجرا اینجاست، این متن شما، با همان ادبیات معمول و همان زبان نگاشته شده است که متعلق به همان کشور و همان مردمانی است که وجودشان را پیش از ۱۸۵۲ میلادی، در مقالهٔ سرو‌دم‌ کندهٔ نخستین خود، اساساً انکار کرده بودید. اگر آن انکار «بنیان ‌اندیشی» بود، این نوشتار ناخواسته اعترافی است به بطلان همان ادعا.

اگر هنوز مدعی حقیقت‌ جویی هستید، راه روشن است: متن بیاورید، ترجمه ارائه کنید، تحلیل زبانشناختی کنید. تا آن زمان، نوشته ‌تان چیزی بیش از حرافی پرحجم با محتوای اندک نخواهد بود.

حسیب الله26.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
​پس از تقدیم سلام و احترامات قلبی خدمت همه،

خواستم ستایشی از تحلیل های عمیق و دقیق دانشمند عالی مقام و نیک سیر محترم الله محمدخان به عمل بیآورم، زیرا به نظر من، نه تنها لحن ادبی و فضای عمیق تحلیلئی را که جناب محترم الله محمدخان مکتوب می دارند، قابل قدر، احترام و ستایش است، بلکه، جمله تحلیل های جناب محترم الله محمدخان، که در آنها لایه های پنهان نوشته جات، تبصره ها و متون به اصطلاح "کالبد شگافی" می گردند، قابل  شتابش فراوان می باشد.

نقد جناب محترم الله محمدخان بر یک مطلب و یا بر یک نوشته، به نظر من، فراتر از یک نظر شخصی جناب ایشان است، زیرا، من را تصور وتصویر آن است، که در تبصره ها و نقد های که جناب محترم الله محمد خان، به اصطلاح "یک نوع نقشهٔ راه"، برای درک بهتر برخی از نوشته جات، نیز، نهفته می باشد، که، در اصل، هم خواننده و هم نویسندگان متون و نوشته جات را متوجه به "پخشی ها و بلندی های نوشته ها" می سازدند.
بدون شک که، در صورت عدم موجدودیت تبصره های منصانه و مستدل جناب محترم الله محمدخان "پخشی ها و بلندی های نوشتاری در برخی از نوشته جات"، از برخی از نظر ها و نیز از برخی از اذهان به دور قرار خواهد گرفت. یعنی، جناب محترم الله محمدخان، کمالی را دارند، که به وسیلهٔ آن کمال هم نویسندهٔ یک مطلب را و هم خوانده را، متوجه "پخشی ها و بلندی های یک نوشته" ساخته می توانند! به نظر من، باید همهٔ ما باید از خداوند متعال نیز مشکور و ممنون باشیم، که از موجودیت یک هموطن آگاه، صادق و دانشمند چون جناب محترم الله محمدخان فیض می بریم و نیز باید به جناب ایشان به دیدهٔ قدر و احترام فراوان بنگریم.

من شخصا، از بصیرت و نگاهٔ موشکافانهٔ جناب محترم الله محمدخان، در بررسی جزئیات مطالب و نوشته جات برخی از هموطنان عزیز ما لذت بردم، زیرا به نظر من، تبصره های جناب محترم الله محمدخان نتنها اینکه منصفانه، مستدل و هوشمندانه اند، بلکه جناب ایشان در تبصره های شیوای شان، دقیقا روی نکات ضعف و قوت نوشته ها، انگشت می گذارند. منصفانه و مستدل تبصره نمودن، کاری آسانی نیست، یعنی هرکس منصفانه و مستدل تبصره نموده را بلد نیست، اما جناب محترم الله محمدخان، به نظر ضعیف من، در این کار "استاد هستند، استاد". در اینجا تاکید دومی ام در ارتباط تکرار کلمهٔ "استاد" بخاطر این بوده است، که شاید این تاکید، برای کسانیکه بالای نوشته های شان جناب محترم الله محمد خان تبصره می فرمایند، بهتر به این واقعیت ملتفت شده بتوانند، که تبصرهٔ جناب محترم الله محمد خان، تبصره های منصفانه و مستدل یک استادیست، که بر متنی صورت می گیرد!
یعنی: به نظر من، نويسنده گان مطالب و نوشته جات می توانند که، در اصل، از تبصره های جناب محترم الله محمدخان، فیض ببرند، یعنی نویسندگان مطالب و نوشته جات می توانند برای آینده، جهت بهبود کیفیت نوشته جات شان، جهت رفع کمبودی ها در نوشته جات شان، به ذریعهٔ تبصره های منصافه و مستدل جناب محترم الله محمد خان، به کدام نوع به اصطلاح "پختگی" برسند. امید وارم این اظهارم درست درک شده بتواند و به شکل سو تعبیر نگردد.
خلاصه: به نظر من، در جامعهٔ افغانی ما، تبصره های منصفانه و مستدل جناب محترم الله محمد خان، مقام اول و یا تراز اول محسوب گردیده، به قلم شیوا ورسای جناب ایشان استدعای برکت میدارم.

بطور مثال: جناب محترم الله محمدخان در تبصرهٔ منصفانه و مستدل شان، البته به نظر من تبصرهٔ اخیر جناب محترم الله محمدخان منصفانه و مستدل است، هدف من در این ارتباط صادر نمودن کدام به اصطلاح "حکم" نیست، که باید همه خوانندگان بهطور مثال تبصرهٔ اخیر جناب محترم الله محمدخان را منصفانه و مستدل بگویند، این نظر من به حیث یک شخص است؛ تبصرهٔ اخیر جناب محترم الله محمد خان بر قسمتی از تبصره های جناب محترم جلیلزاد، تحت شمارش "۲۱ نکته"، منصفانه و مستدل است:

یعنی به نظر من، اظهارات شیوا و رسای جناب محترم الله محمدخان، تحت شماره های ۱-۲۱، در تبصرهٔ اخیر شان، منصفانه و مستدل است، که نشان‌دهندهٔ تسلط ذهنی جناب محترم الله محمدخان بر نکات و موضوعاتی است، که جناب محترم جلیلزاد، در قسمت های از تبصره های شان پرداخته بودندی!


در اینجا، البته به اجازهٔ جناب محترم الله محمدخان گرامی، من نیز این یاد داشتم را، با یک بیت زیبای از ابوالمعانی بیدل اختتام می بخشم، که در آن بیت فرموده اند، که:

دلم گرفته نیست فانوس خیالت
نفس بال و پر پروانهٔ کیست


و من الله التوفیق

با تقدیم احترامات فائقه
حسیب الله


شیر ساپی26.01.2026بایرن/ آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
آقای احمد آریا! کلی بافی های احساساتی از این دست، که متأسفانه اسناد آموزشی ایران را پر نموده به گغتارهای رادیویی دیروز در جشن های ملی می ماند، دربارۀ بنیاد تاریخ به طور کلی ودر باره تاریخ ایران، که به خصوص برمدار "آریا پرستی" استوار است، به کار هیچ جست وجوی جدی نمی آید.
« هیچ رد پایی از این واژه [آریا]، بامعنی نژادی آن، پیش از نقر در کتیبۀ بیستون نیافته ایم. پیش از داریوش به کار نرفته و اسناد بین النهرین و دیگرسلسله های پس از هخامنشیان به آن توجهی نکرده است». بخش آریا ص. ۸۷/ هخامنشیان // 12 قرن سکوت. این بحث تا صفحه ۱۱۹ همین کتاب ادامه دارد.

بنیان اندیش، منطق مطلب را پی می گیرد ، اين مطلب گواه است که با بنيان مباحث گشوده شده به گونۀ دقيق و عميق آشنا نيستید و به جايگاه اين گفت و گو ورود نکرده‌اید. زيرا تا آن‌جا که به اسناد تاريخی، و نه هياهوهای نوپيدای دو سده‌ی اخير مربوط است، در اين محدوده ی ايران نام، هرگز قوم و يا جغرافيايی به نام فارس / آریا نبوده است که من با آن‌ها ستيزه کنم. همين‌جا بگويم که اين ادعا وروديۀ به مقوله‌ی شناخت ملی است که سر و سامان دادن به آن نيازمند حضور خردمندان بی‌تعصب و تعلقی است که سرسپرده‌ی نام و نان و محتاج مفاخرات مسخره‌ی ملی نباشند، به راه گشايی آينده بيانديشند و از هياهوها و شالتاق‌ها نترسند. زيرا در حال حاضر سرزمين ما عميقا دچار بحران هويت شناسی، ناشی از قريب دو سده خراب کاری فنی و فرهنگی دشمنان، در لباس ايران شناس و باستان شناس و اسلام شناس و شرق شناس است.
فقدان بنیان شناسی در میان علاقمندان و دنبال کنندگان مباحث جدید، که ناشی از عادت دوران درازی قبول بی چون و چرای ادعاهای وارداتی است، از امراض و اشکالات ظاهرا مرتفع ناشدنی پیکرۀ تحقیق شناخته می شود. یعنی اگر در زمانی معین، آثاری از حضور انسان، چون کاخ و خانه و بازار و کاروان سرا و پایه هایی برای استقرار تجمع و تمدن در سرزمینی معین برپا نیست، پس اگر تمام تالارهای همه ی موزه های جهان را هم با کاسه و کوزه و جام طلای آن دوران و آن سرزمین پر کنند، از نظر بنیان اندیش، تنها وسعت قدرت جعل خویش را نمایش داده اند.

آقای آریا ! اینک فقط سخن بر سر تفکیک دروغ و راست و سالم و مجعول است. همین!
آدمي موظف است در برابر حقيقت در هر زمان و مكاني و از دهان هر كسي كه خارج شود، هر حقیقت جوی بی غرضی را قانع کند. قابل ستودن است.
چندان ادله و اثبات در راه است که جز واماندگان و آستان بوسان تلقینات غربی، هر حقیقت جوی بی غرضی را قانع می کند و از سوار شدن دوباره بر خر شیطان باز می دارد.

آن اشاره و اعتراف شما در مورد مرحوم پورپیرار خود دليلی است بر همين ناتوانی انديشه ورزی شما !!!

آریایی سازان، با شیوۀ که تصنع از آن می بارد، می خواهند با یافتن وجود تشابه بسیارشکننده در الفاظ و لغات و شیوه های صرف و نحو، ملت های بسیار متنوع و متعددی را از ریشه و نژاد و خاستگاه واحد قلمداد کنند. اما تصویر موجود از تجمع نژادی، به هیچ طریق حتی از کاربرد یک زبان واحد در میان مردمی با نژاد واحد نیز خبر نمی دهد و معلوم می کند که زبان عامل تعیین و تفکیک نژاد و حتی فرهنگ نیست. مثلا در میان نژاد زرد، از ژاپن تا کره و چین و سراسر آسیای جنوب شرقی و آسیای میانه، تنوع گیج کننده ای از خط و زبان و فرهنگ برقرار است. در قاره افریقا و در بین نژاد سیاه، هیچ هماهنگی زبان و فرهنگ دیده نمی شود. سفید پوستان نیز به زبان های بسیار متنوعی سخن می گویند و به فرهنگ هایی کاملا دور از هم باور دارند، از سرخ پوستان مطلب چندانی نمی دانیم. ولی بی شک در سراسر امریکای شمالی، زبان قبیله های متعدد، در کانادا و در اتازونی، به کلی از زبان سرخ پوستان امریکای مرکزی و جنوبی و اینکاها و مایاها و بومیان پرو و برزیل و شیلی فاصله می گیرد و هیچ هماهنگی در فرهنگ سرخ پوستان سراسر قاره بزرگ امریکا دیده نمی شود. به این ترتیب نه فقط زبان واحد و تعلق فرهنگی واحد، از نژاد واحد زاده نمی شود، بل عکس آن نیز صادق است و اشتراک زبانی نمی تواند نشان از پیوند نژادی و قومی بدهد. مثلا تاجیک های آسیای میانه، به فارسی تکلم می کنند ولی نژادشان مغول است. مصریان افریقایی و قبطی به زبان عرب سخن می گویند و زبان اسکیموهای شمال تایگا، که غالبا اویغورند، روسی است.

ماندگان در باورهای پيشين را جز با دو عنوان نمی‌توان ناميد : يا تعصب آن‌ها را در چنبره‌ی نادانی و ناآگاهی محض، در حد ناباوری به چشم و عقل خويش اسير کرده است و يا برای سازندگان آن تاريخ مشحون از دغل کاری، مزدوری می‌کنند.
Hazarzbek Tajiashtun25.01.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​مصاحبه انورالحق احدی در بین روشنفکران تا حدی هیجان افریده است:

اقا احدی به ساختار و قرار داد اجتماعی اشاره دارد که در افغانستان بنیادی نهادینه گردیده است. ساختار کشورها حایل بین ابر قدرت ها عمدتا انجینری گردیده که افغانستان نمونه از گزشته و اکراین در مسیر چنان شدن ان هم اکنون قرار دارد. در افغانستان برتری قومی/ذاتی به اساس ولادت از دیر زمان مروج که در راس ان حضرتان,  پیران,  اغا صاحبان و وابستگان شان قرار داده شده است. در چنین پخته کاری سیاسی تهداب اجتماعی, طبعی است که درسلسله بعدی ان اقوام بومی نیز چنان انجینری و صف بندی را دنبال نماید.

بد بختی در افغانستان از انجا اغاز می گردد که صف بندی ها بعدی چنین ساختار با هم در تنش ولی از قله هیرم که بنا و مبدا چنین ساختار است حتی یاد اوری هم نمی گردد!

الله محمد25.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

 جناب محترم سمیع الدین!

 با عرض سلام.

 تبصره اخیر شما طرف علاقه بنده قرار گرفت.

 شما محترم چند سوالی در تبصره تان طرح نموده اید منجمله در ارتباط  سمت دادن نشرات صحفات  و   جستجوی رد پاهی مخربین اساسی کشور در  گذشته  و ذکری هم از محترم جلیلزاد   نموده،  متذکر  می شوید که:  

 " همان كسانی كه در دهۀ چهل و پنجاه خورشيدی در كابل از طريق كتاب، رساله، حلقه‌های و ارتباطات ...  امروز با زبان‌های جديد  ... حضور دارند. نسل بعدی آنان با ادبيات حقوق بشر، شرق‌شناسی، ادبيات مهاجرت و «مطالعات پسااستعماری» وارد ميدان شده است، اما مضمون همان مضمون است."

بنده فکر می کنم که غیر این هم بوده نمی تواند. در اوایل بنده محترم جلیلزاد را انسان روشنفکر تصور می نمودم، اما تبصره اخیر شان این تصور را از تصورم خارج نمود، که غرض روشن شدن بهتر مطلب قسمتهای از تبصره شان را تبصره می نمایم:

1-جامعه‌ ای که هر ضربه‌ ای تصادفی بر کیبورد کامپیوتر را «تحلیل» می‌ نامد، دیر یا زود اسیر توهم دانایی می‌ شود ."

منظور از جامعه در اینجا باید فرد باشد، که طرز افاده نا مناسب و مغرورانه می باشد. ضمنا "تصادف"   وجود ندارد، بلکه علت ندانستن  انسان از علت به وجود آمدن یک پدیده،  دلیل "تصادفی" بودن ان  شده نمی تواند.  ممکن یک انسان از نادانی یک کلمه و یا جمله بنویسد، اما این را با تصادف  به بهانه طنز اظهار نمودن، معقول نیست.

2-"و توهم دانایی، خطرناک‌ تر از نادانی است."

چیزیکه به نظر بنده خود نویسنده به آن گرفتار است.

3-"بسیاری از هم‌ وطنانِ خود خوانده‌، تحلیل‌ گر ما این روزها چنان با کیبورد کامپیوتر ، موبایل و آیپد سرگرم‌ اند که گویی جهان را می‌ توان با چند ضربه‌ ای تصادفی بر صفحه‌ کلید توضیح داد."

در اینجا نویسنده باید مردانه وار نکات اساس تحلیل های هم وطنان شان را تذکر داده ، و به رد تحلیل های شان می پرداختند، عوض اینکه گمنام به توهین انها اقدام نماید.  هر کس به قدر توان فهم و دانش و امکانات خود اظهار نظر می نماید. 

4-"کافی است سری به شبکه‌ های اجتماعی بزنید تا ببینید جماعتی با اعتماد به ‌نفسی حیرت‌ انگیز، در حال تولید «نظریه‌های بزرگ» هستند ،"

هرگاه نظریه بزرگ باشد و طرف استفاده کسی واقع شده بتواند خوب،  در غیر آن هیچ. هر خواننده و انسان از خود فکر و عقل دارد تا بالای ان نظریه در عمل تفکر خود را نماید. نویسنده هم اعتماد به نفس حیرت انگیز دارد که اعتماد به نفس دیگران را چنین زیر سوال می برد، عوض اینکه برای خواننده خود ان اعتماد به نفس و نظریه بزرگ را نوشته و کوچکی انرا نمایش دهد. توقع چنین طرز نوشتن از یک روشنفکر بعید می نماید. انکشاف اجتماعی بشر در همه امور هم  به علت نادانی بوده که دانایان با آن مبارزه و  انرا اصلاح نموده اند

5-"نظریه‌ هایی که اگر از دور نگاهشان کنید، بیشتر شبیه همان داستان معروف « شادی ها و ماشین‌تایپ» است،"

  هرگاه انها را از نزدیک نگاه نمود، احتمالاٌ  چنین نباشد. واقعاٌ جای خجالت است که با یک نویسندهء که زحمت کشیده و چیزی نوشته چنین توهین امیز بر خورد نمود، عوض اینکه به وضاحت نکات غیر موجه انرا به خواننده و به احترام خواننده نشان داد، نه اینکه هوایی نوشت.

6-"گروهی موجودات پرهیجان که بی‌ وقفه کلید می‌ زنند و در پایان، با چشمانی گرد از تعجب، احتمال می‌ دهند که شاید همین ضربه‌ های بی‌ هدف، مجموعه آثار شکسپیر را تولید کرده باشد."

هرگاه انها ضربه های بی هدف به اساس منطق نویسنده ،  که بی هدفی ان را هم به خواننده نشان نمی دهد، ضربه  نمی زدند، اثر شکسپیر دوم تولید نمی شد.

7-"مساله این است که این ضربه‌ های بی‌ هدف، وقتی در قالب تحلیل سیاسی، اقتصادی یا فرهنگی عرضه می‌ شوند، ناگهان لباس حقیقت به تن می‌ کنند و برای بخشی از جامعه نقش «دانش» پیدا می‌کنند."

هرگاه ضربه های بی هدف نقش دانش را پیدا نماید، معلوم می گردد که جامعه خواب است . ممکن  لباس حقیقت به تن داشته اما   دیده نشده، زیرا بخش از جامعه دیوانه نیست که انرا دانش می داند. در اینجا لازم بود که عدم دانش  آن قسمت نوشته را برای خواننده نویسنده می نوشت و به رد ان می پرداخت.

9-" هر جامعه‌ ای که تولید فکر را با تولید صدا اشتباه بگیرد، دیر یا زود در میان انبوهی از صداهای بلند اما تهی گم می‌شود."

شما این تصور نویسنده را نگاه نمایید، که یک جامعه را هوایی محکوم می نماید. موضوع هم معلوم نیست.   هیچ جامعه ای "گم" نمی گردد، بلکه صدای خشک و خالی را تشخیص داده به راه خود ادامه می دهد. جامعه احمق نیست بلکه افراد است که چنین است.

10-"  بسیاری از این «نویسندگان لحظه‌ای» حتی زحمت یک جست‌ وجوی ساده را هم به خود نمی‌ دهند، اما با اعتمادبه‌ نفسی که فقط در طبیعتِ بی‌ مطالعه یافت می‌شود، نسخه‌ای نجات جهان را می‌ پیچند."

این را باید از جملهء هنری های خاص تلقی نمود، زیرا احتمالاٌ استعداد شان انقدر بالا است که با یک اشارت موضوع را درک نموده برای نجات بشر زحمت می کشند. نویسنده خود هم برای نجات بشر زحمت می کشد و باید برای خواننده ثبوت می اورد که "این نویسندگان لحظه‌ای" راه درست نجات بشر را نشان نمی دهند. اینقدر غرور و تکبر هم خوب نیست که دیگران را چنین تحقیر نمود.

11-"گویی کافی است چند لغت ای پرطمطراق کنار هم قرار گیرد تا تحلیل متولد شود."

انسان مغرور به زمین خواهد خورد.

12-"این متن نه برای سرزنش، بلکه برای یادآوری است: نوشتن مسئولیت دارد."

  نویسنده این مسولیت را در برابر خواننده انجام نداده، بلکه به تحقیر و توهین نویسنده گان نا معلوم پرداخته و خواننده نمی تواند تشخیص نماید که نویسنده درست می فرماید و یا غلط.

13-"تحلیل کردن نیازمند دانش، دقت و فروتنی است."

 متواضع  و   تکبر نداشتن  را که نویسنده از آن ذکر می نماید در نوشته شان نمی توان دید. فقط خود برتر دیدن از دیگران را می توان دید.  باید نبود دانش و دقت "نویسندگان لحظه‌ای" را نویسنده به خواننده نشان می داد، تا سطح دانش انها را به مقایسه می توان گرفت.   

14-" اگر قرار است چیزی بنویسیم، دست‌ کم بکوشیم میان صدا و معنا، میان هیجان و خرد، و میان تایپ‌ کردن و اندیشیدن، مرزی روشن بگذاریم."

باید اول از خود شروع نمود.

15-"مشکل اینجاست که نسل تازه ‌ای از «کارشناسان لحظه‌ای» ظهور کرده‌اند، موجوداتی که کافی است گوشی‌ تیلیفون شان چارج داشته باشد تا جهان را از نو تعریف کنند."

اینرا می گویند قدرت دیجیتال و هوش مصنوعی.

16-"این عزیزان چنان با سرعت نظریه تولید می‌ کنند که اگر روزی دستگاهی برای اندازه‌گیری «شتاب تولید چرندیات» اختراع شود، احتمالاً ریکارد های جهانی را جابه‌ جا خواهند کرد."

نویسنده باید در اینجا "چرندیات" را به خواننده با منطق معقول  نمایان می نمود و خواننده را با چنین "چرندیات" نا معلوم نمی گذاشت. کی؟ چی گفته؟ که وضع نویسنده را خراب نموده که انتقام انرا در مجعول گذاشتن خواننده   می گیرد.

17-"گاهی احساس می‌ کنی اگر همین امروز یک صفحه‌ کلید را وسط میدان شهر بگذاری، فردا صبح ده‌ ها تحلیل‌ گر دورش جمع شده‌اند و هرکدام با جدیت توضیح می‌ دهند که این صفحه‌ کلید «پیامی عمیق درباره‌ی سرنوشت ملت» دارد."

اغرور هم حد و اندازه داردو همین غرور بوده که کشور ما را به تباهی کشانیده است.

18-"اما در فضای مجازی، همین حس درونی ناگهان تبدیل می‌ شود به «دیدگاه استراتژیک» و هر جمله‌ای تایپ‌شده، حکم کشف علمی پیدا می‌کند."

فضا مجازی است اما شخص که می نویسد حقیقی است و نباید آزادی بیان هر کس را محدود نمود و به ریشخند گرفت، زیرا از دیدگاه های نا درست است که دیدگاهای درست تولد شده می تواند. اینست علم و دانش مصالحت امیز. 

 19-"جامعه‌ ای که هر ضربه‌ای تصادفی بر کیبورد را «تحلیل» می‌ نامد، دیر یا زود اسیر توهم دانایی می‌ شود."

استعمال کلمه "جامعه" در اینجا کاملاٌ غیر موجه می باشد.

20-"و توهم دانایی، خطرناک‌ تر از نادانی است، چون نادان می‌ داند که نمی‌ داند، اما توهم‌ زده خیال می‌کند جهان منتظر است تا او حقیقت را اعلام کند."

جعل مرکب همیشه وجود داشته و انرا نمی توان با چنین طرز بر خورد رفع نمود، در غیر آن خود شخص محکوم به جعل مرکب شناخته می شود.

21-"پس اگر قرار است بنویسیم، بیاییم دست‌ کم یک‌ بار قبل از فشردن دکمه‌ای «ارسال»، از خود بپرسیم: آیا این حرف واقعاً فکر است، یا فقط صدای برخورد انگشتان با کیبورد؟"

واقعاٌ فکر  است  و صدای برخورد انگشتان با کیبورد.


جنون می جوشد از طرز کلامم

زبانم لغزش مستانهء کیست

صحرائی24.01.2026کلیفورنیاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​بار دیګر سلام تقدیم میدارم.

امید است که نوشتهٔ قبلی رسیده باشد. حدسیات جنابان حسیب الله خان و  آقای حهانی در مورد کلمهٔ «طورخم» تا حدی تعجب آور است. اینکه صورت تحریر از پاکستانی ها است، زیاد شک وجود ندارد.  اما در زبان اردو بعد از ت، یک ٹ با تلفظ مشابه وجود دارد. ممکن بود که اگر از تور فرار کنند، باید ٹ انتخاب می شد. دلایل آنها عجیب است. یکی با حرف ط که در مجاورت از موقعیت «کوه ها» حتماً خبر دارد، کوه های سربفلک را کج و خمیده معنی می کند و بر اساس حدس فکر می کند که کسی که اول صورت تحریر را انتخاب کرده است، بر اساس حدسیات او، باید با حدس او مطابق باشد. 

جناب «ذکی» تا حدی منطقی فکر کرده اند که در ماحول نامهای محلات را نام برده است. بازهم حرف ایشان قابل رد نیست که پاکستانی ها، این چنین اشتباه نوشته باشند. این اشتباه احتمالی که تکرار شده است، از جانب جناب عبدالباری خان جهانی، صورت مجاز تحریر برای افغانها هم خوانده شده است. صرفنظر از کوه ها، در منطقه در زبان پشتو ، ما اصطلاح «توره تیاره» یاد می کنیم. احتمال دارد که بیسوادان پاکستانی متوجه نشده باشند که بعد از «ت» یک حرف «ٹ" در الفبای زبان اُردو  وجود دارد۔ پس می شد ٹورخم بنویسند.  

عبدالباری جهانی24.01.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​جناب محترم آریاصاحب سلام.

اګر صفحه انترنت را باز کنید به ده ها  خبرنګاران افغانی را خواهید دید که فعلا هم طورخم مینویسند. چون مانند شما جوان نیستم که حوصله ادامه جنجال داشته باشم. شما را به خدا میسپارم. زنده باشید.

حسیب الله24.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
​با تقدیم سلام به همه، در ارتباط اسم مرکب "طورخم"، من را نظر این است، که کلمهٔ  "طور" که به زبان عربی "کوه" معنی می دهد، شاید در اسم مرکب "طورخم" به معنی  دو تا شدن کوه، کجی کوه، منحنی بودن کوه، پیچ و تاب کوه و یا هم محل گره خوردن کوه ها باشد؛ یا شاید هم در اصل این عبارت به شکل "د طور خم" بوده باشد، که باز هم اشارت به معانی ذکر شدهٔ بالائی داشته بوده باشد؛ احتمال موجودیت چنین چیزی، نیز،  به فکر من بعید به نظر نمی رسد.

نوت: اما با آنهم، پاسخ دقیق این موضوع به اصطلاح "حلال مشکلات اقتصادی جناب محترم وحید جان طورخم نمی گردد"، که در آن رابطه به نظر من باید که، لطفا، اقتصاددانان محترم ملی ما، طراحی های دقیق علمی شانرا مطرح فرمایند.

با تقدیم احترامات فائقه

حسیب الله

سمیع الدین24.01.2026ملبورن/FotoGallary/CountryIcons/AUs.png
در اين اواخر بسياری از مردم وقتی از «ديب استيت» امريكا و شبكه‌های پنهان تصميم‌گيری در واشنگتن سخن می‌گويند، در ذهن افغان‌ها طبيعی است كه پرسش مشابهی در مورد صحنهٔ فرهنگی ـ رسانه‌ای افغانستان نيز پيدا شود: در پشت پردهٔ رسانه‌ها و پلتفورم‌های ظاهراً فرهنگی چون «افغان جرمن» چه دست و چه خطی فعال است؟ كدام حلقه‌ها و كدام شبكه‌های فكری و سياسی، با چه گذشته و چه مأموريتی، روند نشرات را سمت می‌دهند؟ آيا اينجا ردپای حلقات قديمی چپ افغانستان ديده می‌شود؟ آيا اين خط از طريق چهره‌های مهاجر و كادرهای سابق ادامه دارد؟ آيا مسأله مربوط به نقش جليلزاد است یا خليلزاد است، ویا عبدالولی  يا پسر ق غوربندی است؟  ممکن این مجموعه‌اى از اين نسل‌های هم‌پيمان های چپ است كه در دوره‌های مختلف سياسی از كابل تا اروپا و امريكا پخش شده‌اند؟

به هر صورت آنچه مشهود است، اين است كه همۀ اين اشخاص و همۀ اين شبكه‌ها اگرچه امروز با نقاب‌ها و عنوان‌های متفاوت وارد ميدان می‌شوند، اما مضمون فكری آنان چيز ديگری است و آن، همان توليد و بازتوليد گفتمان چپ.

در اين ميان نكتهٔ قابل توجه اين است كه نقاب اصلی كه اين شبكه روی چهره می‌گذارد، نقاب «مدرنيته آمان‌الله خانی» است. يعنی اينكه همهٔ اين كسان به گونهٔ عجيب و حساب‌شده  با اتكا به بازي با نمادها، دعوای فكری و سياسی خود را مشروعيت بدهند. در ظاهر سخن از «اصلاحات»، «مدرنيته»، «پروژه‌های فرهنگی» و «آزادی بيان» است، اما در واقع، پروژهٔ اصلی همان بازنويسی تاريخ به نفع جريان چپ است.

 همان كسانی كه در دهۀ چهل و پنجاه خورشيدی در كابل از طريق كتاب، رساله، حلقه‌های و ارتباطات مخفی با سفارت شوروی و حزب توده ايران وارد بازی شدند، امروز با زبان‌های جديد و در قالب شبكه‌های رسانه‌ای و «اتاق خبر» در اروپا و امريكا حضور دارند. نسل بعدی آنان با ادبيات حقوق بشر، شرق‌شناسی، ادبيات مهاجرت و «مطالعات پسااستعماری» وارد ميدان شده است، اما مضمون همان مضمون است.

اين پروژه در نهايت به همان جايی ختم می‌شود كه در زمان حزب دموكراتيك خلق ختم شده بود.


ذکی 24.01.2026لندن http://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/UK.png

​سلام و احترام به همه خوانندگان  گرامی!

سپین غر، توره بوره، تورخم، اسما مناطق همجوار همین ناحیه یست که سرحد نام نهاد  تور خم درآن قرار  دارد ...

(طور خم ) بدون شک طرز تحرير  پاکستانی است

احمد آریا23.01.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جناب عبدالباری جهانی عزیز، امیدوارم صحمتمند و سلامت باشید. کامنت مزین با تصویری از دروازه سرحدی به زبان اردو نوشته شدۀ «پاکستان گیٹ طورخم» از نظرم گذشت؛ تصویری که در پای  آن متنی اردو نیز دیده میشود. اگر متن درج شده را بی هیچ دخل و تصرفی به دری برگردانیم، مضمون آن چنین است: «خیبر: آمادگی‌ ها برای بازگشایی مسیر پاک–افغان تورخم به ‌منظور تجارت جریان دارد و کارمندان مورد نیاز است. تورخم یک شهرک سرحدی مهم میان پاکستان و افغانستان است. در تورخم به مهاجران افغان کمک نقدی داده میشود.» اما مسئله اصلی نه محتوای این خبر، بلکه  آشفتگی زبانی در فضای نوشتاری منطقه، تحمیل املای «اردو» بر کلمات دری، پشتو و انگلیسی و نام‌ های جغرافیایی در متون این زبان هاست؛ پدیده‌ ای که نه از منطق زبانشناسی پیروی میکند و نه قابل دفاع علمی است. نوشتن «Gate» به‌ شکل «گیٹ» شاید در چارچوب اردو پذیرفتنی باشد، اما انتقال کورکورانهٔ آن به پشتو و دری و حتی آراستن آن با حرف «ط»—دیگر وامگیری زبانی نیست؛ بلکه تحریف آگاهانهٔ نوشتار است. ساده تر بگویم: اردو که « Gate» را با حرف «ط» می نویسد، بدیهی است که «تورخم» را «طورخم» می نویسد!

پشتو و دری، برخلاف اردو، زبانِ های بی‌معیار نیستند. در پشتو و دری معیار، حرف «ط» تنها در کلمات عربیِ ریشه ‌دار مورد استفاده دارد و استفاده از آن در کلمات فرنگی یا نام‌ های بومی، هیچ توجیه تاریخی، آوایی یا زبا‌نشناختی ندارد. نوشتن این کلمات با «ط» نه دقت علمی است و نه نوگرایی؛ بلکه چیزی جز بیسوادیِ مزین به خط خوش نیست.

واقعیت ساده ‌ای که عمداً نادیده گرفته میشود این است که در زبان اردو، هرچند هر دو حرف «ت» و «ط» وجود دارند، اما هیچ تفاوت آوایی یا معنایی میان آنها نیست. انتخاب «ط» به‌ جای «ت» در اردو، انتخابی ذوقی و سنتی است، نه علمی. بنابراین، وقتی کسی با قاطعیت از «درستیِ طورخم» دفاع میکند، در حالی که خود اعتراف دارد معنای اردوِ این واژه را نیز نمیداند، روشن است که مسئله زبان نیست؛ تحمیل سلیقهٔ نوشتاریِ بی‌معیار بر پشتو و دری است.

این‌جا ماجرا از سطح یک غلط املایی فراتر میرود و وارد حوزهٔ سیاست میشود. اصرار بر تغییر املای نام جاافتادهٔ «تورخم»— بدون سند، بدون معنا و بدون پشتوانهٔ علمی—نمونهٔ کلاسیک دستکاری هویتی از مسیر زبان است. تاریخ نشان داده است که تغییر نام ‌ها، همواره نخستین گام در تغییر حافظهٔ جمعی و مرجعیت فرهنگی بوده است.

این مسئله زمانی ابعاد عریان ‌تری به خود می‌ گیرد که به ساخت دروازهٔ عظیم آهنین و کانکریتی پاکستان بر خط دیورند بنگریم. این اقدام، صرفاً یک پروژهٔ عمرانی نیست؛ تلاشی آگاهانه برای تبدیل یک مرزِ مناقشه ‌برانگیز تاریخی و حقوقی به واقعیتی فیزیکی و تثبیت ‌شده است. هر نوع «سخت‌ سازی» در چنین خطوطی— دروازه، دیوار یا پایگاه— در عمل به معنای تحمیل وضعیت موجود و مشروعیت ‌بخشی به امرِ انجام ‌شده است.

انتخاب زبان اردو برای نوشتن عنوان این دروازه—در منطقه ‌ای که زبان تاریخی و بومی آن پشتو است—نیز به‌ هیچ‌ وجه انتخابی خنثی نیست. این کار، هم حذف آگاهانهٔ زبان بومی است و هم تأکید نمادین بر مرجعیت دولت مرکزی پاکستان بر مناطق پشتون ‌نشین. نامگذاری «دروازهٔ طورخم – پاکستان» دقیقاً در همین چارچوب معنا پیدا می‌ کند: نام، زبان و سازهٔ فیزیکی، همزمان به ‌کار گرفته شده ‌اند تا دعوی حاکمیت یکجانبه بر سرزمینی تثبیت شود که از دید تاریخی، قومی و حتی حقوق بین ‌الملل، همچنان محل مناقشه است.

در چنین مواردی، زبان هرگز بیطرف نیست. خط، کلمه و تابلو همانقدر سیاسی ‌اند که پوسته و تفنگ. این دروازه فقط یک   «Gate»  نیست؛ بیانیه‌ ای کانکریتی است برای تحمیل نام، تثبیت مرز و مشروعیت ‌بخشی به دعوی ‌ای حل‌ نشده.

پایبندی بر «تورخم» نه تعصب است و نه لجاجت؛ دفاع از معیار زبانی، حافظهٔ تاریخی و مرجعیت فرهنگی است. «طورخم» نه درست ‌تر است، نه علمی ‌تر، و نه بیطرف ‌تر؛ تنها نمونه ‌ای از بی ‌اطلاعیِ مصرّانه ‌ای است که اگر به رسمیت شناخته شود، زبان را به ابزار سیاست تحمیلی و هویت را به قربانی بی ‌معیاری بدل می‌ کند.

تورخم، تورخم است؛ نه به‌ خاطر سلیقه، بلکه به‌ خاطر زبان، تاریخ و معیار .و زبانی که معیارش را واگذار کند، خیلی زود سرزمین معنایی خود را نیز واگذار خواهد کرد.

با احترام


دوکتور محمد اکبر یوسفی23.01.2026آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​به ادارۀ محترم نشزاتی آریانا افغانستان آنلاین و خوانندگان محترم!

سلام و احترام تقدیم تان باد!

حال واقعاً این شک بوجود آمده می تواند، که آیا "وحید" از  "طورحم" مانند دیگر انسانها از جنس "هیومان" است و یا احتمالاً کدام "آیدنتیتی" مشخص از برنامه های تجربوی "هوش مصنوعی" است که برای اهداف معین بکار افتاده شده باشد. آیا دیگران مکلف اند، هر حرفی که از آدرس »وحید» پخش می شود، باید قبول شود که راست می گوید. ما دفتر سوال و جواب باز نکرده ایم. امید است دیگر مزاحمت ایجاد نشود. با احترام . یوسفی.

عبدالباری جهانی23.01.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png


خیبر: پاک افغان طورخم گزرگاہ تجارت کے لیے کھولنے کی تیاریاں، عملہ طلب

طورخم پاکستان او افغانستان کي در میا ایک اهم سرحدی قصبه هې
طورخم کي افغان کډوالو سره نغدي مرسته

احمدآریای عزیز زنده وسلامت باشید. تبصره آموزنده شما را که در جواب وحید از طورخم نګاشته بودید خواندم و در باره اکا‌‌دیمی و درجات علمی بسا چیزهای آموختم.
ولی درباره طور و تور خم که جناب شما آنرا به قوس سیاه ترجمه نموده بودید، با نظر جناب شما موافق نیستم. طورخم یک اسم خاص به زبان اردو است که البته معنی آنرا متاسفانه نمی فهمم. ولی قسمیکه شما هم میدانید که ضرور نیست اسم خاص حتماُ ترجمه شود به عقیده بنده  طوریکه نګاشته میشود باید همانطور نګاشته شود و اکثریت خبرنګاران افغانی ما هم قسمیکه مثال داده ام طورخم مینګارند. بنا‌ءُ فکر میکنم محترم وحید از طورخم آنقدر به غلط نرفته که مورد توبیخ لفظی شما ګردد.
البته در مطبوعات افغانستان این کلمه به تورخم، که به زعم شما قوس سیاه باشد، تغییر یافته است. شما زنده وسلامت باشید.
وحید23.01.2026طورخم/FotoGallary/CountryIcons/AF.png

​اول ازهمه سلامها یم را برای شاغلو احمد خان اریا و یوسفی صاحب عرض کنم من فقط سوال داشتم که درجه تحصیل و درجه اکادمیک ایا فرق دارد و از طرفی هم التجا کردم چیزی نشر کنید که درد مردم را علاج کند هردو شاغلو غصه شده یکی برایم توتالیتر خطاب کرده من معنی انرا نمیدانم ودومی فرموده که هنا نخواسته درجه دوم باشد فهم من درینجا هم قاصر بود علاوه براین من را خیلی قوی و معتمد و معتبر دانسته میګویند از مقامات معاش میګیرد  عرض کنم معاش من از حکومات افغانستان درسنه ۱۳۵۸ که به پشاور رفتم از خزانه افغانستان قطع است بعد از عودت ار مهاجرت کار وغربی کردم ۱۵ سال قبل نزد تجاریون در بندر مصروف حواله جات حسابات و بارنامه و لست اموال و لاری و غیره شدم غنیمت بود جوانان دفتر تجاریون بااین وسایل برق وتخنکی من را اشنا وعادت دادند شما شاید بخاطر حکومت فعلی را بد بدانید که از چکر امدن به پغمان و کاریزمیر وچوک کابل خود رامحروم بدانید مګر مایان بزهای پابسته به ریسمان قصاب ایم که روی تخته افتاده حتی نیمه بسمل انچه نوشتید خیال کرده اید اګر حالات رابنویسم مانند منصور حلاج به دار استیم شما اقلا ازاد اید پس تهمت نکنید سیر از دل ګشنه نمی اید این روز بد از دست شما امد در بزم عیش و نوش شرب و طرب ولحم و حلوا مصروف بودید ملت را به دام تاریکی غلطانیدید حالا نمکپاشی میکنید ازین اګر اضافه بنویسم حکم  قتل خود را خود نوشتم  افسو س بحال تان  وجدان را قاضی کنید از نوشتن توتالتر و هنا و سفسطه بګذرید راه فلاحت نشان دهید فقط اخرین نفسها و رمق مانده وطن همه غرق است لغات پرانی را بګذارید حالا درشام تاریک این روز مبارک جمعه بار پریشانی دو چندان است

دوکتور محمد اکبر یوسفی22.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​جناب محترم و گرانقدر احمد آریا!

نخست سلام ها و احتراماتم را بپذیرید. از معلوماتی که به جناب "وحید طورخم"، ارائه داشتید سپاسگذارم. یک نیش حملۀ او بسوی این پیر مرد بوده است، که دیگر پس از تحمل همه قربانی ها، در انتظار هیچ امتیاز و منفعتی نیست. با توجه به این اشارات شما: "اگر دغدغه ‌اش واقعاً «وطن» و «وطندار» است، راه درست این نیست که قلم را هدف بگیرد، بلکه باید یقهٔ قدرت را بگیرد؛ همان قدرتی که به او منصب، معاش و امتیاز داده است".  برای او و همه هواداران این "حاکمیت توتالیتیر" نا مطلوب فعلی، اطمینان می دهیم که ما که "مهاجر" هستیم، سایۀ آن حاکمیت نیم بند دولتی را ترک کرده ایم، با خطر مواجهه بوده ایم. این فرد که ممکن بخواهد خودش را "مأمور خوب" این "حاکمیت" جا زند، کسی و یا مرجعی نیست که ما را از آن ارزش های حیاتی که ما خود شناخته ایم، منحرف سازد. بناءً به قول "هنا" که گفته است: "نمی خواسته است، در کشوری زندگی کند، که به او به مثابۀ انسان در جه دوم بنگرند." به عبارت دیگر در برابر او،  قانون برخورد مساوی با دیگر اتباع نداشته باشد. تحصیلات را هم به امر "وحید طورخم" پشت سر نگذاشته ایم. این فرد را که حق داده است، که با این پر روئی، در وقفه ها، به حملات متوسل می شود. با این نقل قول:«هیچ چیزی در جهان چنان قابل ترس نیست مانند نفوذ مردانی که، روحاً مستقل اند.» ("البرت آینشتاین"). بلی ما استقلال فکری داریم و معنی صلح و آزادی را هم می دانیم. اطاعت را هم از کسانی که حق فکر کردن ندهند، مجاز نمی دانیم. ما "گوسفند" نیستیم. و به این ارتباط، این نقل را هم تقدیم، می داریم:«برای اینکه یک عضو بدون سرزنش در یک رمۀ گوسفند بود، باید در جمع همه یک گوسفند بود.» با احترام یوسفی.


محمد داؤد مومند21.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​د ښاغلی اعظم جان سیستانی د معلوماتو دپاره!

د تذکر وړ بولم چی زه مرحوم سرور ناشر له هغه مهاله پیژنم، چی زما مرحوم پلار اویا کاله دمخه په قندوز کی حکران و.

تصادفا په جرمنی کی د (بد نوهایم) په ښار کی چی ۴۰ میله یی د فرانکفورت د ښار نه فاصله درلوده او په جرمنی ژبه کی د (کور) یعنی د استراحت ښار و، مرحوم ناشر هم د څه وخت استراحت دپاره همدی ښار ته راغلی و، او زموږ د هستوګنی هوتلونه یو بل سره مخامخ و.

زه او محترم حفیظ الله خان کرزی په یوه هوټل پنزیون کی و.

ناشر صاحب د حفیظ الله کرزی صاحب د کورنۍ سره نږدی تعلقات درلودل. جالبه دا وه چی ناشر صاحب ته زما نوم د قندوز له وخته په یاد وه.

یوځل هم زه او کرزی صاحب د ناشر صاحب کور ته هم ورغلو.

اصلی خبره دا ده چی څرنګه ښاغلی سیستانی ادعا کړیده، مرحوم سرور ناشر د شیر خان خروټی چی د استقلال او نجات د ډګرونو ستر او اعلی قوامندان، غازی محمد نادر خان لخوا د قطغن نائب الحکومه مقرر شوی وه، زوی نه بلکه پرکټی و

د شیر خان خروټی اصلی زوی غلام محی الدین خان نومیده چی خورا متنفذ شخصیت و، او د اعلیحضرت محمد ظاهر شاه نورالله مرقده لخوا ورته د (لوی خان) لقب ور اعطاء شوی و.

په هغه مهال په قندوز کوم هوټل نه و، نو چی اعلیحضرت به قندوز ته تشریف راوړ د لوی خان غلام محی الدین خان په کور کی به اوسیده.

دا چی ولی سردار صاحب داؤد خان د سرور ناشر نه نفرت درلود او هغه یی بی ګناه د څو کلنو دپاره، محبوس کړ، يو ځانګړی دلیل او روایت لری چی زه د سردار صاحب د عاشقانو او عارفانو په احترام د هغی توضیح څخه مصلحتا ځان ژغورم.

داؤد مومند د افغانستان ژوندی تاریخ

احمد آریا21.01.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

برای رفع سوءتفاهم، وحید از «طورخم» ــ که هرچند وقت یکبار، به شیوه و لحن خاص خودش، مطالبی را در این ستون مینویسد ــ باید یادآور شد که در عرف معمول «درجهٔ اکادمیک» همان درجهٔ تحصیلی است و شامل لیسانس، ماستری میشود؛ بنابراین «دوکتورا» بدون تردید یک درجهٔ اکادمیک است، نه صرفاً یک شهادتنامه یا سند دوکتورا.


واژهٔ «دوکتور» ممکن است به ‌عنوان درجهٔ تحصیلی (دوکتورا) یا به‌ عنوان شغلی (مانند دوکتور طب) به‌ کار رود، اما در مورد دوکتور حقوق، فیزیک و ریاضی و امثال آنها، منظور معمولاً دارندهٔ دوکتورا در رشتهٔ حقوق، فیزیک و ریاضی است که این خود یک درجهٔ اکادمیک محسوب میشود.


از سوی دیگر، «اکادمسین» یا عضو اکادمی علوم درجهٔ تحصیلی جداگانه نیست، بلکه یک عنوان یا مقام علمی افتخاری است که پس از سال‌ ها فعالیت برجستهٔ علمی اعطا می‌ گردد و نباید با درجهٔ اکادمیک خلط شود.

در مورد کامنت دومی او نیز باید گفت:


اگر منطقی و صادقانه نگاه کنیم، این مشکل در وهلهٔ نخست مسئولیت خود اوست و باید آن را با همان ساختار و قدرتی مطرح کند که او را به این شغل پردرآمد در دستگاه طالبانی گماشته است، نه با نویسندگانی که نه قدرت اجرایی دارند و نه در تصمیم ‌گیری ‌های سرحدی و گمرکی نقشی ایفا می ‌کنند.

او مأمور گمرک است؛ پس: ابزار اجرایی در اختیار اوست، به زنجیرهٔ تصمیم‌ گیری دسترسی دارد، و مستقیماً با نهادی کار می‌ کند که عامل اصلی این بن‌ بست‌ ها و بحران‌ هاست.

در چنین وضعیتی، انتقال مسئولیت به روشنفکران تبعیدی یا نویسندگان برون‌ مرزی، نوعی مسئولیت گریزی آشکار است. کسانی که به گفته او در «لندن» و «جرمنی» مینویسند، نه سرحد را بسته‌ اند، نه کانتینرها را متوقف کرده‌ اند و نه سیاست‌ های گمرکی و ترانزیتی را تعیین می‌ کنند.

تناقض اصلی دقیقاً همینجاست : او از یک‌ سو از خسارت تاجران، فاسد شدن کالاها و سوختن سرمایه‌ ها سخن می ‌گوید،اما از سوی دیگر، مسئول مستقیم یا غیرمستقیم همان سیستمی است که این فاجعه را رقم زده.

اگر دغدغه ‌اش واقعاً «وطن» و «وطندار» است، راه درست این نیست که قلم را هدف بگیرد، بلکه باید یقهٔ قدرت را بگیرد؛ همان قدرتی که به او منصب، معاش و امتیاز داده است.

در غیر این صورت، این اعتراض، گلایهٔ کسی است که از اختلال در منافع شخصی ‌اش ناراضی ست، یا اینکه می ‌کوشد با سرزنش دیگران، خود را از پاسخگویی برهاند.

همچنین به ‌عنوان تذکر زبانی ، تورخم «طورخم» نیست. «تورخم» واژه‌ ای پشتو است و به معنای «انحنا یا قوس سیاه» میباشد که به ویژگی ‌های جیوفیزیکی و شکل زمین منطقه اشاره دارد. دقت در کاربرد درست اصطلاحات علمی و جغرافیایی، نشاندهندهٔ احترام به دانش و زبان است.

محمد داؤد مومند21.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​د ښاغلی اعظم جان سیستانی نه یوه پوښتنه!

تاسی د مرحوم سرور ناشر د خدمتونو په ارتباط څو ځلی لیکنی کړی دی، مرحوم ناشر واقعا یو مبتکر، فعال او د ښه ذهن خاوند و.

خو سؤال دادی چی ولی داسی یو فعال او دو طن صادق خدمتګار شخصیت ستاسی، له شهادته وروسته سردار صاحب، یعنی محمد داؤد خان د جمهوریت په دوره کی مغضوب او بندی پاتی شو، په داسی حال کی چی حسن شرق (حسن چپ)، جاسوس محمد خان جلالر ، پرچمی نعمت الله پژواک( چی دواړه په شاهی دوره کی د کابینی وزیران و) او نور ملی غداران لکه فیض محمد، ستمی محتاط، باختری جیلانی، وطنجار، ستمی رفیع او داسی په لسګونو نور د دولت، لوړو مقامونو ته ورسیدل؟ 

وجدانی ځواب لری؟

دوکتور محمد اکبر یوسفی21.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جناب وحید از "طورخم"!

مشکل شما با نام من چیست؟ به حضور شما درخواست برای تقرر به کدام کاری تقدیم نداشته ام، که اسناد تحصیلی و کارت های ترفیع و غیره را برایتان می فرستادم. وقتی به کدام مفهوم "شک" دارید، جواب را با سند و دقیق ارائه کنید. کلمۀ "حواهد" بود و شاید و امثالهم دقیق نیست. حیثیت خود تانرا پائین می آورد. نمی دانم که به کدام زبانهای خارجی بلدیت دارید و از مؤسسات تعلیمی کدام کشورها تا چه حد آگهی دارید. نه فرد من و نه فرد  دیگر  از اتباع منفرد و آزاد کشور ما افغانستان که مهاجر اند شاید مکلف به آنچه نباشند که به خواست و  امر و تصور و طرز تفکر خودت بنویسند و همیشه از جانب خودت ترس داشته باشند..  اگر این نوع تخریبات برای شما راحت روانی ببار می آورد به مخترعین این تکنالوژی و گردانندگان، تشکرنامه بفر ستید. والسلام. یوسفی.


Hazarzbek Tajiashtun20.01.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​فیلد مارشال عاصم منیر,

 ".......پاکستان اکنون می‌ تواند به هدف والا ایجاد خود دست یابد.....  کشور به سرعت به سمت آن هدف در حرکت است...... اجداد ما معتقد بودند که ما در هر جنبه ممکن از زندگی, با هندوها متفاوت هستیم......و این پایه و اساس نظریه دو ملت بود...... مسلمانان و هندوها دو ملت بودند، نه یک ملت.......  " 

نقل و قول  بالا برخی از بیانیه اخیر رئیس با قدرت ارتش پاکستان می باشد. به گفتار ساده تر و مشرح تر میتوان بیانیه را چنین تفسیر و عام فهم  نمود که کشور پاکستان از مسلمانان اسیا جنوبی  نمایندگی نموده که به گفته ایشان پاکستان اکنون میتواند چنین هدف را تکمیل نماید. کور گره مشکل در این نهفته است که تعداد مسلمانان در هندوستان, هم اکنون بیشتر از نفوس پاکستان است.   پس در صورت بر  اورده شدن چنین "هدف والا" هندوستان باید دوباره تجزیه گردد. درعدم تجزیه هندوستان, مشروعیت تیوری دو کشور که بنیاد تشکیل پاکستان را می سازد, مشروعیت و حتی موجودیت پاکستان را تهدید می نماید. بنا بران پاکستان و هندوستان از بعد موجودیت سیاسی طوری از هم جدا شده اند که ریشه ها یکی در دیگری عمیقا هنوز پا بر جاه بوده که در اخرین تحلیل حتی مشروعیت یک از ان ها تمامیت ارضی دیگری را بنیاده تهدید می نماید. 

در چنین معامله و معادله دو مجهوله و تا هم اکنون لاینحل پاکستان و هندوستان, موقف افغانستان معلوم دار در توازن این جنگ و جدل تاثیر گذار بوده و خواهد بود. هرگاه افغانستان نتواند خود را از این معادله بیرون بکشد, ادل بدل و  ابزار  استفاده در مرکزیت عمق ستراتیجیک هردو طرف خواهد بود.


محمد داؤد مومند19.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

په طبابت او تاریخ لیکنی کی د صداقت اصل

صداقت د انسانی معیارونو پر بنسټ د وګړی او وګړو د انسانیت هغه متعالی معیار بلل کیږی، چی له هغی پرته د انسان د کرامت او شرافت او نجابت اصل د سؤال لاندی واقع کیږی او د صادق او منافق انسان توپیر پرهمدی اصل باندی بنسټ لری.

مخصوصا په طبابت کی د صداقت اصل، ددی مسلک، لمړی او بنسټیز اصل بلل کیږی، یعنی طبیب چی د ډاکټر په نامه هم یادیږی د مریض په معالجه کی، باید د دوست او دشمن توپیر ونکړی، یعنی  په خپل مسلک کی د معالجی په اړه، باید سل په سلو د ضمیر او وجدان په حکم د صداقت نه کار واخلی.

مورخ او مورخین، به پورتنۍ توګه، اخلاقا په رشتیا ویلو او د حقیقت او واقعیت په څرګندولو، د طبیب په څیرملزم دی.

تاریخ د یوی ټولنی د ماضی، هنداره ده، ټولنه د خپل تاریخ په هنداره کی خپلی نیمګړتیاوی او دهغی علل او عوامل مطالعه کوی او دهغی پر بنسټ د خپل مستقبل دپاره مثبت ګامونه اخلی، چی دا د ټولنی د تکامل دپاره یو بنیادی اصل دی، نو ځکه مورخ باید د تاریخی وقایعو په توضیح او څرګندونو کی د صداقت نجابت، شرافت او سیاسی او انفسی عدم انسلاک اصل په نظر کی ونیسی.

مورخ باید په خپله څيړنه کی د سیاسی انګیزو، ذاتی او شخصی شیطانی وسو سو، د حقارت د عقدو، د خپل موقف د لوړوالی، د یوی سیاسی ډلی او ټپلی د خوشحالولو، د چاپلوسانو او خدای په جات مداحانو د توجه ګرزولو دپاره، په خپل ضمیر او وجدان پښی کښینزدی.

مورخ باید د یوه تاریخی حقیقت په توضیح کی، مثلا د هیواد په شمال که د  پښتنو، د ژوند د تکامل او د هغوی د مشرانو په ارتباط عمدا د ذاتی او انفسی انګیزو پر بنسټ د تحریف نه کار وانخلی، ځکه نه یواځی داچی دا به د ضمیر او جدان نه فاصله نیول وی بلکه، تاریخی واقعیتونه د ټولنی او د هغوی د درنو مشرانو په اړه، د لمر په بڼه، په دوه ګوتو نه پټیزی.

داسی سیاست باز، منافق، ابن الوقته، او اقتضاء برسته ذوات چی د وخت په ساز او آواز ګډیږی، ښه پوهیږی چی د داؤد مومند، وینا چاته متوجه ده او منظور یی څه دی؟

ستر خوشحال بابا، چی د هند د نیم قاری فیلسوف، علامه اقبال یی حکیم او طبیب ملت افغانیان بولی، فرمایی:

تف په ږیره د همه واړو بارکو

لا زما په ږیره هم چی زه بارک یم    

وحید19.01.2026طورخم/FotoGallary/CountryIcons/AF.png

​السلام علیکم 

اضافه تر نویسنده ی مضمون درین نشریه محاسن سفیدان اند از این کنج و ان کنج دنیا می نویسند فقط قطعا از وطنداران شان خبر ندارند نوشته ها باید برای وطندار و در غم وطندار باشد نه سفسطه های هوایی درین روز ها از مدیدی بلکم از سه ماه تجار ما کاملا در نقصان میباشند درحالیکه ترانزیت کراچی حق بین الملل تجاریون افغان اند شما که خود را اپلاتون و حکیم صد درد و غم میدانید برای حق تجاریون وطن تان نوشته کنید اضافه از هزار ها کانتینر مال تجاریون در کراچی و غیره بند مانده دچار حریق و اسباب وارداتی داخل هر کانتینر فاسد شدند وسوختند ایا احساس تان زنده است از دست  ما چیزی پوره نیست مګر لندن نیشنیان وجرمنی نشینان درخواب سفسطه غلطیده اید یاوه ګویی و تملق دارید صفحات را پر میکنید

وحید19.01.2026طورخم/FotoGallary/CountryIcons/AF.png

​السلام علیکم. ترتیب اسناد وثایق شهادتنامه وکالت خط قرار داد از کارهای ماموریت من در شست سال ګذشته بود. حالا در بارنامه و حواله و اسناد تجار و کمیشنکار در خدمت میباشم کاملا فنی استم در سابق شهادتنامه و سند تعلیمات عالی درجه تحصیلی و درجه تعلیم نام نهاده شده بود درجه اکادمیک مربوط دوایر مانند اکادمی علوم و پوهنتون بود غایه و مقصد ازین یاد اور شدن اشاره به نوشته محترم داکتر یوسفی صاحب بود که نوشتته اند درجه اکادمیک من داکتر است به فهم من که شهادتنامه وسند داکتر درجه تحصیل خواهد بود نه درجه اکادمیک درجه اکادمیک چیز جداګانه است مانند اکادمسین ها و امثالهم اګر وقوف من اندک بود  من را واقف خواهند فرمود

الله محمد18.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​با عرض سلام،

مقالهء "ساختار های سنتی به جا مانده از دوران برده داری و نظام فیودالی" اثر محترم احمد اریا نقاط اساس را به بررسی گرفته که از نگاه جامعه شناسی اموزنده است. 

 با کمال تاسف که چنین ساختار های فکری تا کنون هم مانع تفاهمات درست در جامعه می باشد.
زحمت نویسنده در ساختار منطقی نوشته  قابل قدر است. 

چو شمع از جستجو رفتیم تا سر منزل داغی
تلاش نقش پایی داشت شبگیر بلند ما
دوکتور غروال17.01.2026ویاناhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​مضرو او تربیه شوو غلامو کمونیستانو  خلقیانو او پرچمیانو ( دا دوه مضرخرڅ شوی ګروپونه دروسانو له خوا پلا نیز د پښتو او دری ژبو تفریقی په اساس ئی  تشکیل کړی وو )  د افغان ملت په وژلو او بندی کولو کښی ئی لذت اخستلو او د ملت تفریقی لپاره ئی د پښتو او دری ژبو څخه خاصه مضره استفاده کوله او دی منفورو تربیه شوو خرڅ شوو کمونیستانو د افغان ملت تباهی لپاره د خپل ګډ بادار شوروی ( د روس تر مشرۍ ) امرونو عملی کولو ته ډیر فعاله وو  او کوشش ئی کاوو چی افغان ملت کښی بی اتفاقی هم زیاته کړی اما افغان ملت په ډیر لوړ قیمت سره ددوی بادار او غلامان ئی تیښتی ته مجبور کړل او دا ملی خائینین په عوض ددی چی خپل بادار روس ته تیښته وکړی  امریکا او غربی نړۍ ته دا ملی خائینین او قاتلان وتښتیدل او ددی ملی خائینینو له لاسه افغان ملت د ایران ، پاکستان او نورو ممالکو ته د اولادونو او فامیلو ساتلو له کبله  مهاجرین شول او نورو ممالکو باالخصوص پاکستان او ایران ته هم په افغانستان کښی د مستقیمو مداخلو زمینه ددی ملی خائینو تربیه شوو کمونیستانو له لاسه برابره شوه ! او ددی ملی خائنینو له لاسه پاکستان او ایران خپل غلامان د افغان ملت تباهی لپاره  د تنظیمونو شعار لاندی هم  تربیه کړل او دی قاتلو تنظیمونو هم افغان ملت شهید او چور کړ او همدارنګه پاکستان کښی د امریکا په ډالرو د افغان مهاجرینو اولادونه   قادیانیو مدرسو کښی تربیه کړۍ شول او دا قادیانی ساختګی چړیان د ملی خائینو قاتلو کمونیستانو او قاتلو ساختګیو تنظیمونو په عوض د امریکا او انګلیس په کومک کابل ته دوباره داخل کړۍ شو ل او اوس ددوی سره ملی خائینین قاتل کمونیستان په اوږدو ږیرو سره د روسیی په هدایت  ددی قادیانیو چړیانو سره یو ځای شوی دی او ددی خلقیو پرچمیو کفارو په وسیله دی قادیانیو چړیانو د قاتل روس سره نیږدی اړیکی پیداکړی دی او وحشی دونلد ترمپ د لیونی په شان اوس هری خوا باندی د ملکیت ادعا کوی ! 

  اوس دی ملی خائینینو دوباره د ژبو تفریقی بابولانو باندی بیا شروع کړی دی دا ملی خائینین باید پری نښودای شی چی د ژبو تفریقی په وسیله خائین خرڅ شوی چړیان لکه ددوی په شان د روس تام غلامان شی او افغان ملت ددی ژبو تفریقو اچولو په وسیله د چړیانو شعار لاندی افغان ملت دوباره د روس غلام وګرزوی !!!!!

شاپور جان17.01.2026کابل/FotoGallary/CountryIcons/AF.png

سلّم السفير الأفغاني أوراق اعتماده إلى بوتين 

 
دوکتور محمد اکبر یوسفی17.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم Hazarzbek Tajiashtun سلام و احترام تقیم می دارم.
از توجه شما تشکر. من اسم لیوال را به حیث مقاله نویس دیده ام، اما هیچ یکی از مقالات او را نخوانده ام. تعدادی از نویسندگان، بخصوص کسانی که به احتمال قوی در قید "آیدیالوژی ناسیونالیستی" سیاست می کنند، اکثراً به زبانهای خارحی یا هیچ بلدیت ندارند و یا ناقص و فقیر آموخته ان واقف نباشند.د.با همچو افراد نمی توان روی موضوعات علمی بحث کرد. مطالعات و کشفیات جدید را در بخش جامعه شناسی، ایتنوگرافی و غیره ممکن واقف نباشند. وقتی آثار جدید را یا نمی خوانند و یا اینکه ممکن فقط کتب چابخانه های محدود و به یک لسان را بخوانند. مشابه به ایشان کسانی را هم می شناختم که من به صفت پشتون که یکی از آنها، حتی دورۀ مکتب من بود، می گفتم وقتی یک اصطلاح در زبان نداشته باشیم، از کلمات کدام زبان دیگر استفاده کنید. اما این چنین پیشنهاد را نمی پذیرفتند. و  معتقد بودند که پشتو اونها باید خالص باشد. به هر صورت دیگر وقت تانرا نمی گیرم. حال فهمیدم که او کی است.  با احترام. یوسفی.
Hazarzbek Tajiashtun15.01.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ممنون از شما دوکتور یوسفی, 

سوال ها نهایت با ارزش و تصدفا تبصره این طرف نیز در ارتباط به ان بود. نوشته ها محترم لیوال صاحب اکثرا مبتنی, متکی و ریشه در جامعه شناسی دارد که عمدتا در محور پشتونها دو طرف خط دیورند می چرخد. ایشان در ادبیات پشتو دست بالا داشته, حتی لغات ها جدیدی را عوض معمول و مروج به گمان اغلب به هدف پاک سازی به ان اضافه می نماید. من تا امروز کدام نوشته ایشان را به زبان فارسی نخوانده ام.

طرز تحلیلی نوشتن نوشته ها ایشان را خوش دارم ولی پایه و اساس انرا که به گفته شما مفاهیم "فقر فرهنگی" و "بحران جهانی" در مضمون نشرشده شان رو اساسات علمی, تحقیقات مسلکی,  تجارب شخصی و یا مشاهدات ایشان بنا شده است - باید خود جواب گویند. 

تبصره اینطریف ارتباط به این  " موږ د کړکیچ پر مهال د ملی روایتونو د جوړشت لپاره  دفکر پنځه ونی بنسټونه نلرو...ایا په دی اړه مو فکر کړی؟ "  جمله عمده و سوال شان داشت. من به لیوال صاحب یاد اوری نمودم که عقل اجتماعی در افغانستان طوری انجینری شده نهادینه گردیده است که توسط شخصیت ها انگشت شمار اصلا سیاسی, ولی در ظاهر مقدس شده و نهایت مشهور شده  به اساس سلسله میراثی/ذاتی در گروگان گرفته شده است.  از دید این طرف چنین طرز و طرق زیست اجتماعی موجب میگردد که جمه کلیدی و پخته " دفکر پنځه ونی بنسټونه نلرو " لیوال صاحب در افغانستان موجودیت ندارد.

دوکتور محمد اکبر یوسفی13.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم 

Hazarzbek Tajiashtun سلام!
نتوانستم درک کنم که آیا کاربرد اصطلاح "فقر فرهنگی"، "بحران جهانی" و دیگر اشارات نویسنده ای که شما بعداً، اظهار نظر نموده اید، نتیجگیری های ،هر دوی شما  محصول مطالعات و تحقیقات مسلکی علمی است و یا اینکه از روی تجارب و مشاهدات احتمالی خود تان! دانشمندان نتیجگیری از تجارب را به عنوان حکم "علمی" که برای همه حالات بعدی صدق کند، دقیق مدار اعتبار نمی دانند. کلتور سیاسی و سیاست کلتوری را متفاوت می بینید و یا نه. با اجترام. یوسفی.

محمد داؤد مومند13.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​برادران و مجریان ګرامی

تشکر از اینکه مضمون نجیب الله پاڅون را به شکل درست و قابل فهم تعویض نموديد، بیسوادی من در قسمت کمپیوتر برایم آزار دهنده است، ولی متأسفانه از داشتن معلم و رهنما بی بهره ام.

خداوند به دادم برسد.

مننه او کور ودان

Hazarzbek Tajiashtun13.01.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​عبدالغفور لیوال, 

" نړیوال بحران ....... زموږ فرهنگی قحطی .......ایا په دی اړه مو فکر کړی? "

هو. افغانستان از بعد عمدتا فرهنګي قسمی که شما یاد اوری نمودید, کشور است که عقل اجتماعی در ان انجینری شده نهادینه گردیده است.  طرز و طرق انجینری شده, طوری بنا شده بود و است که شخصیت ها اصلا سیاسی ولی مقدس شده و نهایت مشهور شده به افغانستان وارد که خود و اولاد شان در هر کنج و کنار افغانستان یک طبقه و قشر نهایت بالا تر و خاص اجتماعی را تشکیل میدهند. ان ها اند که بومیان را به شمول ازبیک, تاجیک, هزاره و پشتون مادونتر و شهروند درجه دو در خاک خود شان ساخته است. ان ها اند که عقل اجتماعی را در افغانستان کنترول نموده, عقب ماندگی را که خطرناک ترین پدیده اجتماعی است ماندگار می سازند. در تعامل و تعادل چنین قرار داد اجتماعی, هزاره ها و پشتون ها نسبت به ازبیک ها و تاجیک ها بیشتر متاثر گردیده پا در لای گیر مانده اند. 

ایا گاهی در فکر محترم لیوال صاحب گشته که چرا رهبریت اکثریت مطلق موسسات فکری ,فرهنگی و اجتماعی منورین افغان ها را شخصیت ها میراثی-تایتل-دار به عهده دارند?
محمد داؤد مومند12.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png
دوکتور محمد اکبر یوسفی11.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب «دوکتور صلاح الدین سعیدی»!

تلفظ درجۀ "اکادمیک" اینجانب، که در کشور آلمان، به زبان آلمانی، جز نام رسمی تعیین شده است، "داکتر" نه، بلکه "دوکتور" تحریر می گردد. خیلی خوب می بود اگر متناقض صحبت نمی کردید. عنوان مقالۀ اینجانب، از برداشت علمی حاصل شده است. کدام هدایت و یا امریه برای مشی سیاسی نیست. شما که هدایت می دهید، مربوط شماست. عنوان فقط وضعیت را افاده نموده است، که چه است. این مفهوم که برای شیوۀ تعیین فرد،  برای "ارگان قانونگذاری" افاده شده است، نمی گوید که بعد افراد در همان ارگان، چه تصامیم سیاسی را اتخاذ می کنند. نه  پیروی از "دین" کسی را ممنوع می سازد و نه هم مشی ترویج و پیروی از کدام "دین" نو  و یا "بی دینی" را تصویب می کند.... والسلام


دوکتور صلاح الدین سعیدی 11.01.2026لندن/FotoGallary/CountryIcons/UK.png
سلام خواننده ګان محترم 
سلام محترم داکتر یوسفی 

نوشته های شما را به شمول نوشتهٔ متذکرهٔ شما را که در مورد دیموکراسی ... مهر دینی و ... را خواندم! مستفید شدم، مطالب خوبی داشت که من در آن باشما ام! شما میدانید که خواننده امروز کور و کر نیست و میخواند و مطلب خود را برمیدارد! من بیاد دارم مجلهٔ پیام حق مدیر داشت سخت کوشا ولی زمانیکه مجله را میخوانیدیم، همه یک سبک. الله متعال ایشان را ببخشد، مدیر مذکور تمام نوشته ها را از سر تا اخیر به سبک خود اصلاح میکرد! من چندین مرتبه برای شان ګفتم که چنین نه کند، ولی کار شان تقریبا به همان سبک ادامه داشت! من به این نظر نیستم که همه باید به خط کشی من بنویسند و شما در قسمت تنویر جامعه خدمات زیادی میکنید! موفق باشید! اما ګمان دارم که هریک ما به نحوی در موضوعات جداګانه بحث داریم! سیکولار و عدم سیکولار عضوی جامعه حق دارد در کشور خود برای تحقق و معتقد ساختن جامعه به فکر خود کار تنویر براه اندازد و مردم را معتقد سازد تا در صورت کسب مشروعیت متداول حق تطبیق آنرا داشته باشد! اما سیاست و روش مشروع همان است که مشروعیت متداول کسب کرده، دیګر اندیشه ها مثلا در انتخابات اشتراک می کند و به پارلمان میرود و انجینر است و ...اما این انجینر کشوربخاطریکه مشروعیت برای سیاست سیکولار کسب نه کرده، سیاست سیکولار را در جامعه تطبیق کردن اجازه ندارد، اما انجینر خود است و در مسلک خود برای جامعه خدمت میکند! 

در یادداشت شما به نحوی که نوشته اید من موافقم اما شناخت من ( ملا، حقوقدان) از دین  اسلام ، روابط در جهان و سایر ادیان، اشتراک کننده در مباحثات جهانی ادیانو ... چنین است که دین اسلام دین سیکولار نیست! دین اسلام دین ملا شاهی هم نیست! در مورد نوشته و تقریر در کنفرانس جهانی ادیان ابراهیمی در سطح بین المللی داشتم و این را من و شما درینجا حل کرده نمی توانیم! اما سیکولاریزم مراحل و ابعاد مختلف دارد که در مراحل معین به  تاکیدات کفری و لو غیر عمدی میرسد و کمی خطرناک است! اما ملاصیب خواب دید که بر پل لوګر موتر چند تنه ګذشته میتواند! این کار ملا صیب نیست! مشکل من به روایت طالب در مورد کسب علوم و کار برای زنان در بنیاد چنین است، که این فهم شان فهم کفری نیست، صرف به برداشت من از دین اسلام این فهم و این روایت شان از دین غلط است! مجتهد در صورت داشتن شرایط اجتهاد در مواردیکه به حق رسیده  و به صواب است، دو ثواب دارد، یکی تلاش و اجتهاد فتوای  و دوم ثواب رسیدن به صواب و راه درست! 

سپردن امانت به اهلش وحیبه ای اسلامی است! در امر دین این وجیبه به عالم دین سپرده شود! اما کار معدن و استخراج، کار انجینر است! 

خلص من دین اسلام را با فهم مسلکی از دین اسلام دین سیکولار نمی شناسم، اما این را در جامعهٔ که خواست ملت ( شهروندان) اکثریت غیر مسلمان اند، تطبیق اسلام را غیر دیموکراتیک میدانم! من طرح اینکه دیموکراسی مهر دینی نمی خورد، بحث وارد نمی دانم! دیموکراسی همان مهر میخورد که خواست ملت و شهروند است و در کشور های اسلامی ، دیموکراسی اش دیموکراسی اسلامی است، بخاطریکه انتخاب مسلمان در چوکات ارزشهای اسلامی هست! عکس آنرا که شما تاکید دارید، با کمی دقت  سلاح کشنده به دست فکر طالبی میدهید و تلاش ما را به هدر میدهید که میګویید و تاکید دارید که دیموکراسی مهر اسلامی نمی خورد! من به طالب و امثال آن تاکید دارم: اګر باور دارید که  ملت مسلمان است و انتخاب مسلمان در چوکات اسلام است و شما خدمتګار اسلام! بیایید که به مردم مراجعه کنیم و مشروعیت متداول  حاکمیت بدست أید و باز شما حاکمیت مشروع ایجاد کتید! شما عکس این را کمک میکنید و استدلال مارا در برابرتنګ نظران و غلط فهنان از دیموکراسی و اسلام، در چوکات افکار اسلامی دسته ای شان را تبر میدهید و این کنتراپرودکتیف است! 

من هیچګاه نه ګفته ام که کی دینی باشد و کی نباشد و این را الله تعالی و پیامبرش ص هم نه ګفته و هیچکس چنین خط کشی را حق ندارد!  دین اسلام باور داردکه درین فرصت انتخاب، انبیاء و رسل و علما و هدایات آمده، عقل سلیم و وجیبهٔ مسلمان رساندن حق و انتخاب هر کس راهش و بعد پاداشش! کسیکه تحمیل میدارد غلط میکند! این بدان معنا نیست که من به سفید خود متزلزل و بی باور باشم! من سفید خود را دارم! به آن باور دارم! تقدیم میکنم! کس قبول کرد، هدایت شد، الله ج رحمتش کند! نه کرد، وجیبهٔ  من ختم! انتخاب خود را کرد و پاداش از خودش! اګر خداوند  ج میخواست همه هدایت شود( کن فیکن - شو و میشد) به من چه احتیاج دارد؟ و هدایت نه کار من و نه کار مولوي، و نه کار طالب و نه کار پیامبر اسلام  است! آنکه چنین میکند، اسلام رانه فهمیده و من مسؤول هدایت کس نیستم! 
کسیکه خود را مرجع تلقی کند و تحمیل کند، حد اقل ساده لوحانه و موجب تمسخر است! 

من نه آن فایقم  و نه روانی که دانش و استعداد خود را کمتر از ممدانی شهر دار نیویارک بدانم! 
شما به سلامت باشید! در یک مورد حاکمیت سیکولار و اسلام شاید تفاوت برداشت داریم و برای من قابل فهم است، در بقیه موارد خط و راه ما مشترک است!
 طول عمر صحتمند و با تولید بیشتر علمی و تنویری برای شما خواهانم! 

شما به سلامت باشید!
 تجدید احترامات دارم!
در مورد آنچه نوشته ام ممکن در موارد لازم توجیه و توضیح نه کرده باشم،  ، لغزش های ممکن املایی وسعت و سرعت است !   اما برداشت و اعتقاد من کما کان به جایش ، به همان شکل اولی باقیست!  تشکر 
داکتر ص سعیدی
۱۰/۱/۲۰۲۶
۰۰۴۴۷۸۸۶۴۷۴۶۳۸


شاپور جان10.01.2026کابل/FotoGallary/CountryIcons/AF.png

​آهنگ ابر بهمن کابل، با تصاویر زیبا از کابل عزیز، ترتیب شده با هوش مصنوعی.


دوکتور محمد اکبر یوسفی09.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​تذکر کوتاه به «دوکتور صلاح الدین سعیدی»!

اینکه شما چه نظام سیاسی می خواهید و از  «دیموکراسی» و «ارزش های دینی» چه می دانید و چه می خواهید، اختیار خود شماست. این نویسنده که مقالهٔ خود را تحت این عنوان:«دیموکراسی مهر دین را حمل نمی کند» تعیین نموده است، با درک خودش از مفاهیم، به خوانندگان محترم اطمینان می دهد که از «دیموکراسی» چنین فهمی ندارد که در برابر انسانها،سؤالی به رأی گیری بگذارد که کدام فرد، عضو اجتماع «دینی» باشد و یا «غیر دینی». وقتی چنین مسئله به «روش دیموکراسی»ربطی نداشته باشد، به معنی این هم نخواهد بود که در حکومت های مبتنی بر »سیکولریزم»، اتباع دیندار حق خدمت نخواهد داشت. فکر می گنم که شما برایم مرجعی نیستید که از شما اجازه بخواهم که چه اظهار کنم و چه اظهار نکنم. با احترام. یوسفی از آلمان

محمد ولی آریا09.01.2026آیالات متحدهٔ امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ جناب محترم حسیب الله سلام بر شما 

با استدعای سلامت شما از بارگاه خداوند (ج)، از تحلیل نیک شما سپاس فراوان دارم  و از اینکه  به کنه موضوع پرداخته اید خوشنودم . شما به روشنی استنباط کرده اید که هدف این نویسنده از آنهمه مقدمه چینی ، تدارک پرداختن به عواملی  بوده است که جناب شما آنرا با خبرت کامل، قفل گذاری و یا انسداد گذاری بر مسیر آگاهی و تکامل اجتماعی، نشانی کرده اید .

بلی در جامعه ای که ارزشها دستخوش بحران است و عوامل بحران، سمت و سوی مشخصی ندارد و یک اختلاط و امتزاج ناگوار اجتماعی و سیاسی مسیر هر نظر و حرکت را سد می کند، در چنین شرایطی  اهداف مثبت و سازنده  نمی تواند به سادگی مسیر مشخصی را دنبال کند و در نتیجه مراجع متعهد ملی نمی توانند به سوی یک هدف معین و یگانه تیر اندازی  کنند و مجبور خواهند بود با یک تفنگ چره ای به سوی چندین هدف، یکباره فیر کنند، که دلیل طول کلام اینجانب چیزی جز این نبوده است .

شاد و سعادتمند باشید

حسیب الله08.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​طلب پوزش: با عرض معذرت که در سطر هفتم پیام اخیرم، بجای اسم جناب محترم محمدولی آریا، اسم "محمدرضا" آمده است، دلیل اینکه چرا چنین اشتباهی رخ داده است، به گمان اغلب فعالیت غلط کیبورد موبایلم بوده است، که گهگاهی کلمات را پس از نوشتن به کلمات دیگری تبدیل می کند، اما چنین غلطی بزرگ را بار اول است که متوجه شده ام، که از آن بابت معذرت می‌خواهم.

با تقدیم احترام

حسیب الله

حسیب الله08.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​پس از تقدیم سلام و احترامات قلبی خدمت هموطنان محترم و عزیزم، از خداوند متعال صحت کامل و خوشی های فراوان برای همه استدعا میدارم.

به نظر من، بدون شک که نوشته و یا مقالهٔ جناب محترم محمدولی آریا که بتاریخ ششم ماهٔ جنوری سال ۲۰۲۶ میلادی، معنون به "بازار مکارهٔ تعصب"، با یک ادبیات زیبا به نشر رسیده است، یک مقالهٔ خوبی است، که جناب ایشان از ورای یکی از محسنات کلام که "تشبه" است، انگشت انتقاد به "بازار مکارهٔ تعصب" گذاشته اند، که قابل ستایش فراوان می باشد.

جناب محترم محمدولی آریا در مقالهٔ جالب شان از ورای "تشبیه" به "هیولا های متنوعی از تعصب"، به "مزارع کاشت زهر ملی" و همچنان به "پلوان های لغزنده" بین همان مزارع اشارات ادبی جالبی داشته اند، که چنین "تشبیهات جالب" به نظر من حکایتی از برداشت ها و اندوخته های علمی نویسندهٔ محترم این مقالهٔ را بازگو میدارد. من شخصا دو بار با دقت تمام این مقالهٔ جناب محترم محمدرضا را به مطالعه گرفتم، تا هدف و مقصد جناب محترم محمدولی آریا را برای خودم روشن بسازم، که تا بدانم که جناب ایشان به اصطلاح در این شش صفحه چه می خواهند بگویند، حالا پس از دوبار مطالعهٔ این مقالهٔ جالب برداشت من از این مقاله، البته اگر اشتباه نکرده باشم، این است که جناب محترم محمدولی آریا در این مقالهٔ جالب شان، با چنین یک عنوان جالب، 

از برخی از اکتور های سیاسی-اجتماعی افغانستان عزیز دست به شکوه برده اند، که به نظر جناب محترم آریا، این اکتوران سیاسی-اجتماعی در "بازار مکارهٔ تعصب"  با مطلقگرائی ها و تعصبات شان، عبور کاروان پروسهٔ تحول و پیشرفت و ترقی و تعالی کشور را به سمت و سوی به اصطلاح یک نوع "انجماد" سوق داده اند و یا سوق می دهند، هر گاه برداشتم از اظهارات جناب محترم محمدولی آریا درست باشد، خو در آنصورت به اصطلاح "نور الله نور"، هر گاه برداشتم از اظهارات جناب ایشان ناقص و غلط باشد، در آنصورت در همینجا از جناب ایشان طلب پوزش می دارم، چونکه برداشتم از حرف های جناب ایشان درست نبوده است.

اما اگر برداشتم از حرف های جناب محترم محمدولی آریا درست بوده باشد، چنین حالت و وضعیتی را که جناب ایشان در "بازار مکارهٔ تعصب" به مشاهده گرفته و به تصویر کشیده اند، به زبان علوم اجتماعی و به زبان علم سیاست "Transitionssperre" و یا "transition blockade" می خوانند، که می‌توان معنی و یا معانی آنرا "یک نوع بندش انتقالی" و یا یک نوع "قفل اندازی" و یا "انسداد گذاری" خواند، که چنین به اصطلاح "قفل گذاری" از جانب متعصبین در راهٔ  عبور کاروان پروسهٔ تحول و پیشرفت و ترقی و تعالی افغانستان عزیز ما صورت می گیرد.


نوت: مقالهٔ جالب جناب محترم محمدولی آریا را در پایان این سطور یکبار دیگر مورد ستایش قرار داده، به قلم جناب ایشان استدعای برکت میدارم.

و من الله التوفیق

با تقدیم احترامات فائقه

حسیب الله

محمد ولی آریا07.01.2026ایلات متحدهٔ امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​  جهانی صاحب محترم سلام بر شما 

با امتنان از حسن نظر شما در مورد بازار مکارهٔ تعصب، باید عرض کنم که درست است که بازار مکاره، در لغت نامه ها، بازاری است که سالانه یکی دو بار دائر می شود؛ اما هدف اینجانب از آن ، تذکر مفهوم یک بازار مکاره بود، نه عنوان و محل بازار مکاره، که فکر نمی کنم این تعریف برای یک بازار عادی سالانه مناسب باشد، اگرچه مشهور است . زیرا کلمهٔ « مکاره » بر اساس همان لغت نامه ها، جمع مَکَره است یعنی « آنچه انسان را  نا پسند آید » یا « انسان پر مکر و حیله  » و یا « انسان بسیار مکر کننده »  که خود بیانگر حیله و نیرنگ است که همان هدف  اینجانب را القاء می کند .

از جانب دیگر، هرگاه بازاری مکاره می شود، محلی خواهد بود که ریا و دروغ و جعل و تقلب در آن جاریست و هنگامی که این بازار فریب انگیز با تعصب عجین می شود، دیگر یک بازار نیست ؛ بلکه معامله گاه نفرت انگیزی خواهد بود. زیرا وقتی دو مفهوم منفی و یا نا جائز، با یک مفهوم  عادی جمع شود، آن مفهوم عادی را نیز منفی و  نا جائز می گرداند. 

که بازهم از دقت شما در شما در محتوای مضمومن سپاسگزارم 

عبدالباری جهانی07.01.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​جناب محترم محمدولي آریا سلام و احترامات. مضمون عالی شما را معنون به بازار مکاره تعصب را خواندم. سراپا بنا بر واقعیت های بود که ما همه افغانها باید متوجه آن باشیم. واقعاً که همه ما از تعصب های قومی، نژادي و لسانی و حتی لهجوی رنج میبریم. البته تعریفی را که از بازار مکاره نموده اید بګمانم درست نباشد. اګر غلط فهمیده باشم لطفأ اصلاح نمایید. بازار معمولاً پر از فریب و دغل بازي میباشد ولی ضرور نیست که بازار مکاره را بازاری بخوانیم که برای فریب دادن مردم دایر شده باشد. چون در تعریف بازار مکاره در فرهنګ عمید و ویکي پیدیا میخوانیم: « بازار مکاره بازاریست که سالی یک بار برای مدت چند روز در محلی تشکیل شود و از شهرهای مختلف یا از کشور های دیګر اجناسی برای نمایش یا خرید و فروش به آنجا بیاورند» در غیر آن، مضمون پر بار شما حاوی مطالبی بود واقعاَ آموزنده. شما زنده و سلامت باشید، با احترام.

الله محمد07.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​برادر عزیزم مومند صاحب گرامی!

با عرض سلام و آرزومندی صحت وسلامتی شما و همه دوستان ، در دو طرف ساحل زندگی،  از بارگاه خالق پاک.

نوشته شما را غرض خیر مقدم گفتن استاد بزرگوار و نویسنده توانا و متفکر ، محترم آریا صاحب مطالعه نمودم .

جملهء زیر شما انگیزه نوشتن چند سطر  برایم شد: 

"هدفم از روایت فوق الذکر، بی ایمانی و بی مسلکی مردم در تمام گروه ها و در سطح تمام جامعۀ ماست.". 

 با این پدیده   روانی  در طول تاریخ بشر به انواع مختلف  مبارزه صورت گرفته، چنانچه ذکر کلمهء "منافقون" در قران گویای ان می باشد.  

راه حق و درست  را در مناسبات اجتماعی در سطح ملی و بین المللی  پیدا نمودن و استوار در این راه رفتن،  معرفت و اگاهی زیاد ضرورت دارد و انسانهای زیادی بدون رسیدن به این مرحله آگاهی و معرفت ، به فکر اینکه در راه حق هستند، باعث تباهی زیاد در طول تاریخ بشر  به انواع مختلف شده اند و می شوند.  

حالت فعلی در جوامع مختلف بشری، نمایانگر حالت و حالات  گذشته تاریخ بشر بوده و در اینده هم خواهد بود. مثالهای عمده آن اکراین، کولمبیا ، ایران، شرق میانه، افریقا و غیره  شده می تواند، صرف نظر از مناطق مختلف دیگر متشنج بشری، مانند حالت فعلی روابط اروپا با روسیه که از چنین بی ایمانی و بی مسلکی های انسان ها نشات می نماید ، که علت اصلی و اساسی آن آتش حرص ، کبر و غروز و غیره افعال شیطانی انسانی می باشد. 

زندگی بیدل دلیل منزل آرام نیست

چون نفس در زیر پا دل دارم و دل آتش است

Hazarzbek Tajiashtun07.01.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

May be an image of ‎text that says '‎د شور بازار حضرت صاحب W 向 എല்‎'‎

شرح این تصویر با شما, ولی گره اول این معما را چنین میتوان باز نمود که بازماندگان مستقیم این مرحوم همیشه در کنترول مسیر عقل اجتماعی افغانستان رول خواهند داشت. وقتی تأثیر یکی چنین شدید باشد, اثر ات ده ها کور گره گردیده, جامعه به مافوق و مادون دایمی تقسیم میگردد. گروه اولی میتواند مسیر اجتماعی گروه دومی را رمه وار جهت دهد. این نوع بازی دپلوماسی بدون فیر حتی یک مرمی از هندوستان قبلا رخت بر بسته - هدف مفهوم سیستم کست است - و در افغانستان و ایران هنوز هم پا بر جا است.

محمد داؤد مومند06.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​آغاز همکاری مجدد استاد محمد ولی آریا را، به خویشتن مبارکباد گفتم! 

جناب محمد ولی آریا یکی از پیروان فرزنانۀ افکار و نظریات مفکر یا متفکر بزرگ ملی، شهید ملت میوندوال است، جناب محمد ولی آریا، با ایمان و ایقان کامل و استوار، هم پایۀ صخره سنگی از سلاسل جبال هندوکش، تا هنوز هم به افکار ملی و متعالی مرحوم میوندوال مؤمن و مؤتمن اند که این وفاداری مبین خصلت ذوات فرزانه و مردانه است.

بدبختانه امروز، دنیای دو رویی و منافقت و دروغ گویی است، دو سه روز قبل یک (افغان ملتی بگیل) به نام داکتر رحیم پشتونیار را در یک پروگرام تلویزیونی دیدم و بر منافقت و مشرب دو شخصیتی او لعنت فرستادم

موصوف که ادعای ناسیونالیزم انقلابی و دیمکراسی را مترقی را مینماید، پنجاه سال قبل حکم تکفیر غلام محمد فرهاد را به این گناه کبیره!!! که گویا به حکومت وقت در وقت اخذ رأی اعتماد، رأی مثبت یا مشروط داده بود، صادر نمود.

ولی در زمان اشغال کشور توسط قوای جهنمی استعماری اضلاع متحده و متحدان ناتو، در مورد یک سؤال من به ارتباط اشغال کشور، در یک پروگرام تلوزیونی، با کمال پر رویی و بی مسلکی و منافقت، از اشغال مملکت توسط قوای جهنمی ناتو، اباء ورزید و گفت موجودیت قوای ناتو، با اشغال شوروی فرق دارد و نمیتوان آن را اشغال تلقی کرد!!!!!!!!!!!!!!!!.

هدفم از روایت فوق الذکر، بی ایمانی و بی مسلکی مردم در تمام گروه ها و در سطح تمام جامعۀ ماست.

ولی و اما، جناب محمد ولی آریا در طول بیشتر از پانزده سال از طریق مضامین پر بار خود در ویب سایت های افغان جرمن و آریانا، که از صلابت قلم توانا و بی همتای مرحوم  مینوندوال برخور دار است، ثابت ساخته است که جناب شان، از زمرۀ ذوات انگشت شماری است، که شخصیت و نظریاتش همان است که بود.

به این وسیله همکاری مجدد قلمی و علمی جناب محمد ولی آریا صاحب، را خدمت شان خیر مقدم عرض میکنم.

با عرض حرمت 

دوکتور محمد اکبر یوسفی06.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​خوانندگان محترم سلام بر همه!

به تأریخ 31 دسمبر 2025م، این عنوان زیر چشم جلوه کرد: « روابط افغانستان و امریکا 2001 - 2014م» در ضمن تذکر رفته است که گویااین "جوان" در یک "یونورستی" ترکیه روی سند  "دوکتورا" کار کرده است. صرفنظر از اینکه این چه نوع "یونورستی" خواهد بود، اما تنها عنوان، باعث تعجب شده می تواند که کشور افغانساتان اقلاً از سال 1973م ببعد با بحران خونین روبرو است. کشوری که یک دهه قبل از 2001م در جنگ داخلی درگیر بوده است و بعداً هم یک قدرت بزرگ با پلان اعلان شده، که هدف "جنگ با ترویزم" بوده است، با قوای نظامی آن قدرت بزرگ وارد افغانستان گردیده و بعد خود خارج شده است، این چه دانشمندی در کدام پوهنتون ترکیه بوده باشد که نظارت و مواظبت از کار علمی "نیوترال" را بدوش گیرد، که  از جهات علمی و روش کار  اکادمیک، مناسبات بین دو دولت، یکی بزرگ و دیگر محاط به خشکه عقبمانده و در  گیر جنگ داخلی بررسی علمی شده بتواند؟ با احترام. یوسفی.

محمد داؤد مومند06.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​در نوشته من کوچکترین انتقادی، عنوانی هیچ محترمی وجود ندارد.

من طالب تنویر شدم، به زبان ساده تر، خواستم دانشمندان محترم، در مورد اصطلاحات داکتر و یا دوکتور مرا به اصطلاح (مُلا) سازند. چنانکه به صراحت تحریر نموده ام:

عرضی به منظور تنوم. (تنویر به معنی روشن ساختن است)

کذا به صراحت نوشته ام:

(اکیداً مؤکد است که هدفم از این اقتراح، تنویر یعنی روشن ساختن خودم بوده، زیرادر هردو گروپ استعمال کنندگان داکتر یا دوکتور، نویسندگان بزرگواری نیز مشتمل اند که مورد احترام عمیق من قرار دارند)

مجدداً و تکراراً به عرض میرسانم، طوری که فوقاً توضیح نمودم، هدفم به مثابه شاگردی است که از استادان خود طالب معلومات میگردد، در نوشته من به اندازۀ یک ذره اعتراض و انتقاد علیه هیچ کسی وجود ندارد.

باور دارم که یک متعلم مکتب ابتدائیه نیز قادر به درک نوشتۀ فوق الذکر من است.

نباید خود را به اصطلاح مردم ما،  دیوار نمکش ساخت.

خاوند بر ضمایر آگاه و در همه حال بیناست.

خداوند انسان را از اتهامات در امان خود نگه دارد.

دوکتور غروال05.01.2026ویاناhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​​په المانی ژبی کښی (  دا ژبه په  جرمنی او اتریش ملکونو کښی استعمالیږی  ) په لاتین  ئی Doktor نوشته کوی ،  چا چی په جرمنی او اتریش کښی تحصیل کړۍ وی نو هغوی Doktor  په دوکتور شکل سره نوشته کوی او دوکتور  سید عبدالله کاظم په اطریش کښی تحصیل  کړۍ دی او نه په جرمنی کښی او همدارنګه  دوکتور سید عبدالله کاظم معیار نشی کیدۍ  هغه همیش بدل رفتار  کړۍ دی او کوی ئی، همدارنګه هر څه باید ایرانی ژبی ته هم انتقال نکړۍ شی  ،  بهتره دی چی پخوا له صحیح معلومات څخه د ناقص انتقاد څخه استفاده  ونشی !  

Hazarzbek Tajiashtun05.01.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

Quotation authored by: Dr. Sayyid Abdullah Kazim

Concept translated and suggestion made by:

 Hazarzbek Tajiashtun

" …As of now elderly, I [ Dr. Kazim] will continue to utilize my walking cane as a sword against the enemy's body and soul as much as I can to do so. I am not afraid to tell the truth and consider this to be an important mission that will be legacy of mine for the current younger generation and future generations… "

There are a lot of people who are not concerned about leaving a legacy and there are some goal-oriented personalities that do not want to depart this world without leaving a legacy behind. Dr. Kazim is one of them and must be admired.

Here is a suggestion to do better. Dr. Kazim can become a role model for per se "current and future younger generation "and leave an additional tremendous legacy by volunteering for a DNA test - scientifically proving that his genes are directly connected to the greatest prophet of all times.

Such action may encourage others to do the same and could be the trigger point for beginning to end mostly false birth-based superiority claims institutionalized by colonial era brought in assets collectively in control of social wisdom in Afghanistan.

 Can Sayyid  Dr. Abdullah Kazim do that much for Afghanistan?

حسیب الله05.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
ټولنیز بحث: آیا د پښتو ژبې نور پرمختګ مهم دی؟

زما په نظر، بلی، هو! د پښتو ژبې نور پرمختګ ډېر مهم دی، ځکه چې دا د پښتنو د کلتوري میراث ساتنه کوي، د افغانستان د دوو رسمي ژبو څخه د یوې په توګه په اداره او تعلیم کې مرکزي رول لوبوي، او د هویت او ملي یووالي سره مرسته کوي. عصري کول او معیاري کول (د مثال په توګه، د پښتو ټولنه له لارې) د هغې د راتلونکي بقا لپاره خورا مهم دي.

ولې نور پرمختګ مهم دی:

کلتوري هویت: پښتو د بډایه کلتور، ادب او دودونو وسیله ده، چې ساتنه یې ژبه باید ډاډمنه کړي.

رسمي ژبه او اداره: دا په افغانستان کې د دري تر څنګ یوه رسمي ژبه ده، چې په حکومت، قضا او عامه ادارو کې یې کارول ډاډمن کوي.

تعلیم او ساینس: د لوړو زده کړو، څیړنې او د نویو تخصصي اصطلاحاتو پراختیا لپاره یوه عصري، معیاري ژبه اړینه ده.

ملي یووالي: دا د هیواد د هویت د یو مهم عنصر په توګه کار کوي او کولی شي ملي یووالي ته وده ورکړي.

عصري کول: ژبه باید د نویو اصطلاحاتو په رامینځته کولو او پرمختګ سره د نویو واقعیتونو سره تطابق وکړي، دا پروسه د پښتو ټولنه په څیر ادارو لخوا پرمخ وړل کیږي.

د کوم هدف لپاره؟

د کلتوري دوام ډاډمن کول او ژبه د اړیکو د ژوندۍ وسیلې په توګه ساتل لپاره هم د پښتو ژبې پراختیا دیر مهم دی.

د ژبپوهنې لپاره هم د پښتو ژبې پراختیا دیر مهم محسوبیږی: د هغې داخلي جوړښت درک کول،  او د لیکل شوي ژبې پراختیا ته وده ورکول.

د زده کړې لپاره هم د پښتو ژبې پراختیا دیر مهم ګنل کیږی: د دې ډاډ ترلاسه کول چې پښتو ژبې زده کونکي د بهرنیو ژبو ته د تګ پرته جامع زده کړې ته لاسرسی لري.

په پایله کې، د پښتو ژبې پراختیا د ملي او کلتوري ژبې په توګه د هغې د رول خوندي کولو او پیاوړتیا لپاره اړینه ده، په ځانګړې توګه د افغانستان په څیر څو کلتوري او څو ژبو چاپیریال کې.

نوت: دا متن په املائی، انشائی او هم له محتوی له نظره د اصلاح قابلیت لری، یعنی دا متن د سل فیصده صحت کوم ادعا نلری!

په فائقه احترامات
حسیب الله
محمد داؤد مومند05.01.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

عرضی، به منظور تنویرم، در مورد ماهیت علمی و طرز تحریر کلمات (داکتر) و (دوکتور).

ما دروطن عزیز خود افغانستان، تمام ذواتی را که تحصیلات طبی داشتند، به نام داکتر یاد میکردیم.

کذا، در مملکت خود، اطباء تحصیل یافته ای از بسیاری ممالک پیشرفته جهان داشتیم، منجمله اضلاع متحده امریکا، فرانسه، جرمنی، شوروی، ترکیه، هندوستان وغیره، که در لوایح معاینه خانه های شان صرف از کلمه (داکتر) استفاده میشد و من در کابل هرگز ندیده ام که یک طبیب در لوحۀ معاینه خانۀ خود (دوکتور) تحریرنموده باشد.

به ارتباط استادان پوهنتون یا مامورین وزارت خارجه و سایر وزارت خانه ها هم، ذواتی که سند یا دپلوم  (پی- اچ – دی) را از ممالک مختلف جهان بدست آورده بودند، وضع بدین منوال بود و بدون استثناء همۀ شان از طرز نوشتن (داکتر) استفاده میکردند نه (دوکتور).

مثلاً در پوهنځی حقوق و علوم سیاسی پوهنتون کابل، استادان ما، داکتر ولید حقوقی، داکتر احسان تره کی، داکتر یاسین صاعد، داکتر غلام سخی مصؤن،

داکتر سعدالله غوثی (رئیس تشریفات وزارت امورخارجه در وقت خود) و غیره همه از کلمه (داکتر) استفاده میکردند، نه (دوکتور)

این وضع در مورد تمام استادان پوهنتون یکسان بود.

البته ایرانیان از طرز تحریر و گفتار (دوکتور) استفاده میکنند نه (داکتر)

ناگفته نماند که ایرانیان، حدود هفتاد فیصد کلمات را نادرست تلفظ میکنند، مثلاً زبان را زبون و دوکان را دو کون و نام فریمانت را، فریمونت و بس را بوس یا اتو بوس، ارزان را ارزون و خانه را خونه و شیطان را شیطون و.... تلفظ میکنند، چنانکه مرحوم گویا اعتمادی در مورد، نغز گفته است:

زبان در ایران زبون شود

دوکان در ایران دوکون شود

کلمۀ داکتر معمولاً در اضلاع متحده برای اطباء استعمال میگرد و فکر نکنم صاحبان سند  (پی- اچ – دی ) آن را در نوشتن مضامین خود در مطبوعات، استعمال کنند(متیقن نیستم)

من استعمال اصطلاح (دوکتور) را به عوض (داکتر) در ویب سایت های افغان جرمن و آریانا و دعوت و غیره می بینم.

آنچه برایم سؤال برانگیز است، این است که چرا در افغانستان طرز تحریر (دوکتور) وجود نداشت و اکنون در جهان غرب مود گردیده است؟

اکنون مغشویت من درینجاست که آیا ذوات محترمیکه از اصطلاح (دوکتور) کار میگیرند، آیا درکشورهای که دپلوم خود را بدست آورده اند، از اصطلاح و تایتل (دوکتور) کار گرفته میشود؟

به طورمثال داکتر سید عبدالله کاظم که تحصیلات خود را در جرمنی به پایان رسانیده از طرز تحریر و گفتار (داکتر) کار میگیرد و برخی دیگر هم از تایتل (دوکتور)

اگر دو نفر تحصیلات خود را در جرمنی به سویه داکتری یا دکتورا به پایان رسانیده باشد، چرا یکی داکتر است و دیگرش دوکتور؟

ثانیا اینکه ذواتیکه ماستر دگری دارند، چرا قبل از نام خود از تایتل (ماستر) کار نمیگیرند؟

مثل اینکه در ساحه نظامی تنها جنرال ها از رتبه جنرال تذکر دهند و ډګروال و ډګرمن از تذکر رتبه عسکری خود اباء ورزند.

سؤال اساسی هم است که، هدف از تحریر تایتل داکتر یا دوکتور قبل از نام چیست؟

آیا هدف، نشان دادن سویه علمی است؟

و اگر چنین است، این در ذات خود یک نوع تظاهر تلقی نمیگردد؟

و یا اینکه هدف از به کار بردن این تایتل، ابراز تخصص در موضوع مورد بحث است؟

اگر چنین باشد و یک داکتر حیوانات مثل داکتر حسن شرق در یک موضوع حقوقی و یا دستور زبان به نوشتن مضمونی بپردازد، چگونه ارتباط مسلکی او با موضوع مورد بحث برای مطالعه کننده مضمون ، قابل درک خواهد بود؟

و چطور بداانیم که حسن شرق داکتر حیوانات است و نه داکتر حقوق و ادبیات؟

درین صورت به منظور رفع هر نوع شکوکیت بهتر نخواهد بود که نویسنده محترم، رشته مسلکی خود را نیز در کنار تایتل خود تحریر دارد؟

مثلاً داکتر حسن شرق متخصص یا داکترحیوانات.

یا داکتر سید مخدوم رهین داکتر یا متخصص ایران پرستی!

و یا داکتر روان فرهادی داکتر و متخصص بی مسلکی!

ویا داکتر پروفیسر دوکتور خالق لعزاد بدخشی (پروفیسر و دکتور خود ساخته و خود بافته) داکتر تعصب و فاشیزم لسانی و نژادی!

اکیداً مؤکد است که هدفم از طرح این اقتراح، تنویر خودم بوده، زیرا در هردو گروپ استعمال کنندگان داکتر یا دوکتور، نویسندگان بزرگواری نیز مشتمل اند که مورد احترام عمیق من قرار دارند.

امیدوارم جواب سؤالات مطروحه فوق الذکر، تا حدود امکان، منطقی و مسلکی بوده و گپ به ابتذال نکشد.

از تنویر و با سواد ساختنم در مورد، یوه نړی مننه او کور ودانی.

دوکتور غروال04.01.2026ویانا

​د امریکا او روسیی تخریبی پالیسی تر مینځ د نورو کمزورو ممالکو مقابل کښی ادنا تفاوت  ندی موجود یعنی امریکا د کاؤبائی شکل سره پر یو کمزورۍ مملکت باندی یرغل کوی لکه دا اوسنۍ یرغل پر وینزویلا باندی ولو چی دکتاتور وحشی مادرو د امریکا په کومک سره د قدرت خاوند شوۍ وو  او  همدارنګه لږه موده وړاندی ئی په فریبی  سره  جاهل چړیان د امریکا په ډالرو د پنجابی پاکستان له خوا تربیه او افغان ملت باندی ئی مؤقت حاکمان کړل او وروسته ددی جاهلو چړیانو غلامانو له مینځه وړلو په بهانه افغانستان ته داخل او د امریکا سره چاپلوسه غربی نړۍ هم ملګری وو  او همدارنګه  روسیه د چټلی تخریبکاره کمونیستی بابلانو شعارونو سره کمزورو ممالکو لاندی کولو لپاره  د خپلو کثیفو هدفونو لپاره خپل غلامان  په قدرت راولی لکه امریکا د چړیانو ،  کرزیانو او نورو کثیفو تربیه شوو غلامانو په کومک افغانستان تر کنترول لاندی راولی اما افغان ملت ددواړو خبیثو قدرتونو مقابل کښی په ستره قربانی سره له خپلی خاوری وشړل او غلامان ئی هم په تیښته شول او ددی پوره ډاډ موجود دی چی د امریکا له خوا تولید (  د پنجابی پاکستان په کومک ) شوی غلام چړیان به هم له مینځه تلوونکی وی !!!!!ې


چین هم د روسیی او امریکا څخه ادنا توپیر نلری اما چین د روسیی او امریکا څخه زیرنګه دی یعنی چین کوشش کوی چی په اسیا ، افریقا ، لاتین امریکا حتی غربی ممالکو کښی د ځمکو او مغازو خریداری کوی او خپل کسان اسیا ،  افریقا او لاتین امریکا ته لیږی  !!!                                                                           

محمد داؤد مومند03.01.2026متحده ایالات

​انتخاب یک تخلص مبتذل!

در ویب سایت بزرگ افغان جرمن، شخصی خود را به نام (داکتر اکرم پاکزاد) معرفی نموده است.

ندانستم محرک و مشوق انتخاب همچو تخلص نا موزون و مبتذل چه خواهد بود؟

ولی در ظاهر امر میتوان تلقی و برداشتی نا مناسبی از آن استنباط نمود که گویا تنها خودش (نیکزاد) و دیگران (بد زاد) اند.

اگر یک یک آدم با داشتن سند دوکتورا اینقدر بی وقوف باشد، از یک طالب بی سواد و بی خبر از دنیا چه تواقع داشته باشیم که مدعی است از شهر کابل پاریس خواهند ساخت. 

تخلصی که از آن برتر طلبی و برتر خواهی استباط و مستفاد گردد، و بخصوص از طرفی کسیکه دعوای سند دوکتورا، را داشته باشد، سفیهانه و جاهلانه به نظر میرسد.

دین اسلام مشعر است که :(هیچ عربی، بر عجم و هیچ عجمی، بر عرب برتری ندارد)

داشتن تحصیلات عالی و بدست آوردن سند دوکتورا کسی را (پاکزاد) (مادر زاد) ساخته نمیتواند.

موریس مترلینگ، فیلسوف بلژیکی در مورد گفتار یک زن سرمایه دار و ارستوکرات که گفته بود:( من نسبت به بینوایان کدام بد بینی ندارم، صرف از وضع چتل ظاهری شان نفرت دارم) مینویسد:  من در دل خود به آن زن گفتم که:(تو هم به جز مستراح متحرک «کناراب» چیز دیگری نیستی.)

کذا این تخلص مرا به یاد محتویات کتاب یکی از بزرگ مردان تاریخ معاصر هندوستان، حضرت مولانا ابوالکلام آزاد انداخت، که در یکی از کتب خود مدعی است: که او برخلاف سایر رهبران بزرگ وقت سیاسی مانند گاندی و نهرو، تا آخر، مخالف تجزیه هندوستان و تولد نا مشروع دولت پاکستان بودم.

مولانا آزاد ضمن دلایل زیادی علیه تخلیق دولت نا مشروع و نا مسلمان پاکستان، مینویسد که:(من حتی مخالف انتخاب نام پاکستان بودم، زیرا همچو نام را میتوان چنین تعبیر کرد، که دولت جدید پاکستان پاک و دیگران ناپاکند)

اگر اعتراض حضرت مولانا ابوالکلام آزاد که نه تنها یکی از بزرگترین سیمای سیاسی تاریخ معاصر نیم قارۀ هندوستان شمرده میشود بلکه یک دانشمند و سکالر بزرگ اسلامی نیز بود، در مورد نام پاکستان درست و معقول باشد، باور دارم اعتراض من نیز به انتخاب تخلص مبتذل (پاکزاد)  نادرست نخواهد بود.

عبدالقیوم میرزاده02.01.2026هلند/FotoGallary/CountryIcons/NL.png

گرانقدر محترم جناب قاسم باز بعد از عرض سلام و ادای حرمت از صرف وقت، عطف توجه و تبصرهٔ تان به یادداشت من تحت عنوان «یادداشت هایی از سفرم به زادگاه محبوبم افغانستان عزیز» از شما صمیمانه سپاسگزارم. همچنان میخواهم با کمال حرمت چند نکته را در زمینه یادآور گردم:

اینکه به قول شما  اصول و پرنسیپ های طلبای کرام به اصول، پرنیسپ ها و طرز دید شما برابر نیستند و تا زمانیکه نقایص شان را در قبال حقوق اجتماعی زنان و موضوع تحصیل دختران رفع نسازند منتقد شان باقی میمانید، یکی از بهترین شیوه های اصلاح امور و وظیفهٔ ایمانی و ملی مردم خاصتاً روشن ضمیران و آگاهان است که صدای ملت و مردم را به گوش اولیای امور میرسانند. من  در این راه با شما توافق کامل داشته و نظریات تان را حمایت میکنم.

در قبال یاددشات های سفر دوسال قبل تان که مورد عطاب عناصری چند در وبسایت افغان جرمن آنلاین قرار گرفته بود، باید خاطر نشان سازم که احتمالاً از یکطرف تفاوت برداشت ها و نظریات نقش داشته و از طرف دیگر تعصب عنصر جانکاهی است که متاسفانه در پنجاه سال اخیر این پدیدهٔ خانه خراب کن سراپای جامعه فکر و ذهن مردم را تحت تأثیر خویش قرار داده مردم بدون تحقیق و مطالعهٔ پدیده ها و در نظر ناگرفتن منافع علیای ملی مردم قضاوت های ذهنی گرانه و تعصب بار  انجام میدهند.

یکبار دیگر از شما سپاسگزاری کرده در راه بیان حقایق، روشن ساختن ذهن مردم در پرتو منافع ملی کشور و مردم خویش هرگز هراس در دل جا نداده با متانت در این راه گام بر میداریم.

با حرمت فراون

عبدالقیوم میرزاده  


دوکتور محمد اکبر یوسفی01.01.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
ګران او قدرمند ډاکتر صاحب غروال!

لمړی سلامونه او احترامات می ومنی!

خوښ شوم چی له یوی مودی څخه وروسته، ستاسی د وروستی متن په لوستلو٬ ستاسی د نوی احوال خبر، هم ورسید. د دی متن د لوستلو څخه وروسته، د «البرت آینشتاین» یوه لنډه وینه تر سترګو  لاندی راغله چی: «موږ د احمقانو له خوا اداره کیږو، دا ځکه چی د دوی شمیر ډیر دی او زموږ او د دوی «رأی» مساوی شمیرل کیږی.» د بلی خوا څخهً «کفکا» (Kafka) هم افسوس یاد کړی چی «احماقت درد نلری». ستاسی ارزونه د پاملرنی وړ ده. خو دا هم یو تریخ حقیقت دی چی٫ څوک چی د امتیاز او شهرت پسی ګرځی. نو د «قدرت» اهرم ته ځان نږدی کوی او د دلقکانو وظیفی ته، سترګی په لار شپی او ورځی تیروی. په درناوی. یوسفی، د جرمنی څخه.


محمد داؤد مومند01.01.2026متحده ایالات

​د نوی کال مبارکی او ستره هیله!

په دی توګه هغه وطن پالونکی او د ملیت غوښتونی په تفکر، مستشعر، وطنوالو ته، چی په غربی نړۍ کی ژوند کوی، د عیسوی نوی کال، په درشل او سیوری کی، ورته د سعادت او میمنت نه ډک ژوند غواړم.

ستره هیله دا ده چی د پیرنګی میراث خور، غاصب، متجاوز او په منطقه کی دوهم اسراییل یعنی د پاکستان نا مسلمانه دولت او د پنجاب استبلشمت د تجزیی او نابودۍ سره مخامخ شی، او د ستر احمد شاه بابا او تاریخی افغانستان  جغرافیه، یو ځل بیا ژوندی او د پښتونخوا او د بلوچستان سیمی د خپل اصلی مور یعنی افغانستان سره یوخای شی.

لعنت دی پر هغو کم اصلو کولابیانو شی چی په مظاهرو او میدیا کی غاپی او رمباړی وهی چی :(ما افغان نیستیم، ما تاجیک و اهل خراسانیم)

دا کولابیان او کم اصله نسل، اوس د پاکستان زنده باد چیغی وی او د خپلو ناولو معدو څخه، باد له خولو څخه راباسی.

د روغ او لوی افغانستان د تشکل ورځ نژدی ده،

بعون الله

دوکتور غروال31.12.2025ویانا

​بلی خرڅ شوی قاتل کمونیستان اوس د اوږدو ږیرو سره د پنجابی تربیه شوو چړیانو سره  ګډ اوږه په اوږه  د افغان ملت بدبختی باندی لګیا دی او خارج کښی خرڅ شوی کمونیستان په ډیرو احساساتو سره د کابل ښار ژوند شرائیط ډیر مثبت  تبلیغوی او ددی خرڅ شوو کمونیستانو په تام ملاتړ د پنجابیو له خوا تربیه شوو  جاهلو چړیانو سره ډیر فوق العاده روابط د روسیی سره را مینځ ته کړی دی ،  پنجابی پاکستان د افغان ملت بدبختی لپاره له هر ډول موقع څخه استفاده کوی ! 

او د پنجابی پاکستان  له خوا هڅه کیږی  چی  د افغان ملت  اوسنۍ  او راتلوونکۍ نسل  د چړیانو په وسیله  بی سواده وساتل شی او افغان ملت بالاخیره  ددی جاهلو تربیه شوو چړیانو په وسیله د  پنجابیانو  غلام  شی او اوس چړیانو او پنجابیانو خپلو مینځو کښی د افغان ملت  د وژنی په قیمت ساختګی جګړی شروع کړی دی اوددوی منافقت جګړو کښی په واقعیت کښی افغان ملت وګړی وژل کیږی او ددوی کورونه له مینځه وړل کیږی  !!!  

ددی ټولو بدبختیو تهداب د مغرور محمد داؤدخان کمونیستی کودتا په واسطه ایښودل شوۍ دی او لږ وروسته بیا د همدی خرڅ شوو کمونیستانو له خوا  مغرور محمد داؤد سره د خپل فامیل په قتل ورسیدل ، بلی د خودخواه  مغرور جاهلانه اقدام سره افغان ملت اوس له هری خوا د حملی لاندی دی !!!!

قاسم باز30.12.2025امریکا

بعد از بسیار وقت!
سلام به خوانندګان و هموطنان .
شاعری ګفته:


 میکنم رانندګی دارم توکل بر خدا
 از خطر محفوظ ګردان یا محمد مصطفی. 


پیش از تقدیم عرایض چند ، رفتن و امدن برادر محترم افغانم جناب عبدالقیوم میرزاده را خیر مقدم میګویم . دعا میکنم که خداوند رحیم و کریم مثل شما افغانهای حقیتګو و حقیقتجو را زیاد و زیادتر کند .
هموطن عزیز . من از روز قدرت ګرفتن طلبا کرام که نه به اصول و پرنسیپ های انها و نه انها به طرز دید من موافق و برابر اند و نیستم بارها در مدیا عرض نمودم ، مخالفت من به این ګروه سیاسی افغان در دو سه مورد یعنی حقوق اجتماعی زنان و موضوع تحصیل دختران و خواهران ما بوده و است . تا روزیکه طلبا کرام این نقیصه خود را اصلاح نکند منتقد شان خواهم ماند . 
این را خوب میدانم که هیچ انسان خالی از خطا سهوا نبوده و نیست که طلبا کرام نیز مستثنا از این امر شده نمی تواند .


عزیز برادر . دو سال قبل بنده نیز سفر به وطن داشت وقتیکه من از ان سفر به اقامتګاه ثانی خود رسیدم من چشم دید کوتا چند سطری ، چیزیکه در افغانستان بخصوص در کابل و بیرون خانه در سرکها ، ادارات دولتی ، ګردهمایی در محافل دوستان و اشنایان دیدم ، شنیدم انرا در چند سطر در ویب سایت افغان ـ جرمن انلاین نویشتم ولی بدبختانه از طرف یک فرد مجهوالهویت بدرنګ مورد تاخت و تاز قرار ګرفتم این بد بخت کور که نه سویه علمی داشت نه اجتماعی بدون اینکه مرا درک کرده باشد بنده را چړی خطاب کرد . متعاقب دوست دیرین و محترم من شخصیت نهایت ګرامی بمن بانهم که به تمام معنی بنده را میشناخت نیز همصدا ان بدرنګ ګردید و در  دریچه نظریات ویب سایت افغا - جرمن انلاین به الزامیت من فتوا غیر اصولی صادر کرد ګویا من خدای ناخواسته دروغ میګویم مورد سرزنش قرار داد بهر صورت.


سکتارستان که تا دیروز دیګران را به نوکری پنجاب متهم میکرد امروز علنی فریاد میکشد میګوید  پنجاب عزیز به داد ما برسید حالا این نوکران سابق باری دیګر سینه نوکری برای پنجاب میزند. جناب اسماعیل یون چی زیبا ګفته : اګر بمبارد شهر کابل ، خوست ، پکتیا ، ننګرهار دروغ است و اګر تسخیر۱۵ پوسته امنیتی پاکستان در خط فرضی دیورند لاین ، ګرفتار کردن صدها نظامیان و چندین تانک پاکستانی بدست پسران میرویس هوتک و احمدشاه ابدالی دروغ است پس راست چیست . 


باری دیګر از شما هموطن تش​کر میکنیم که حقایق را بخور مردم دادید .  ​​

الله محمد30.12.2025آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​با عرض ادب!

1-"مثل اینکه دوست مستعارنویس همیشه به اصطلاح «سر دوپا و گوش به زنگ» نشسته است. "

باز هم نویسنده خود را به کوچه مستعار زده که به فرموده احمد ظاهر حسن چپ می شود، تا خواننده را از اصل موضوع چپ نماید. بلی زمانی بنده وارد میدان می شویم فرموده شما درست است، تا از کوچه از کس بدون موجب عبور نه نماید. 

2-"که احسنت باید گفت. "

تشکر، لطف تان است. 

3-"هنوز به اصطلاح «عرق پای» مقاله ‌ای خشک نشده که مقاله‌ ای از دست او ، به نشر میرسد،"

بنده وظیفه وجدانی خود را ادا می نمایم، زیرا وجدانم تعبیر غلط را قبول نموده نمی تواند. ضمنا کار امروز را به فردا به فرموده بزرگان فرهنگ بشر به فردا و یا هم ساعت بعد نباید گذاشت. 

4-"که در نوع خود کمی عجیب به نظر میرسد."

عجیب نیست، زمانی دیگران بند برق را باز می نمایند. 

5-"در هرحال، این «نظر» کوچک را نوشتم تا مگر بتواند سوءتفاهمی را درباره واژه «مصلحت‌ اندیش» که نزد جناب‌ شان خلق شده است، "

بنده در مغز معنا داخل شده بودم. سو تفاهمی در کار نیست. 

6-"تا حدی برطرف نماید."

چیزی که وجود ندارد، بر طرف هم شده نمی تواند. 

7-"اما از قبل میخواهم بگویم که انتظارهیچ پاسخی برای آن ندارم، "

شما مهم نیستید  .   برای خواننده می نویسیم. 

8-"نه وقت و حوصله ‌ای برای آن موجود است تا آن را مرور و مطالعه کنم، "

هرگاه وقت پیدا شد که مرور نمایید، انرا دوستانه مرور نمایید، زیرا در نهایت همه ما مسکین هستیم و از نوشته های ما کدام چیزی تغیر هم نمی نماید. 

9-"بنابراین هیچ مکلفیتی بر دوش آن نویسنده محترم نیست:"

خود تان محترم هستید که چنین می نویسید. تشکر. 

​10-"واژه «مصلحت» که در عربی آن «مصلحة» گویند، به معنای سود و بهره ‌مندی است."

همین کافی است که بنده از آن اشتقاق نمایم که مصلحت اندیش معنی این را می دهد که سود و بهره برای کسی برسد.

 17-"مترادف‌ های عربی آن «فوائد»، «رغب» و «شوق» است که در انگلیسی به ترتیب به آنها «بنیفیتس»، «ویش» و «دیزایر» گفته میشود، "

 در واقعیت همه ان یک چیز را افاده می نماید و غیر این هم بوده نمی تواند. 

18-"که در زبان دری به آن «مزایا»، «آرزو» و «میل» میگویند."

اینرا می گویند اشعار و الغات ناب. 

 19-"اگر آنها را در کنار «اندیش» قرار دهند، که به معنی «فکر»، «رای»، «ظن» و «تأمل» است، به معنای فردی است که «تصمیم ‌گیری‌ ها و اقداماتش بر پایه مصلحت‌ سنجی استوار است»، یعنی آرزو و میل او در رای و ظن او مداخلت دارند."

اینجا کمی موضوع کج ساخته شده تا میل خود را نویسنده دخالت دهد. 

20-"از قضا، اصطلاح «مصلحت ‌اندیش» را در مقاله‌ای تازه از دست آقای محمد عثمان تره کی در این پورتال با همان معنا و مفهوم دیدم، طوری که در:

صفحه «۱»، پاراگراف «۵»،  گفته است:

«سازمان‌ های مدافع حقوق بشر در داخل و خارج، تحت تأثیر قدرت‌های اشغالگر خارجی که رکورد ثبت‌شده جنایت داشتند، مصلحت ‌اندیشی میکردند.»

  دو موضوع  مختلف را نباید در یک سطح بررسی نمود. ضمنا "مصلحت اندیشی" در اینجا هم همان است که بوده. در اصل تغیر نمی نماید.

21-"صفحه «آخر» سطر «آخر»، گفته است:

«ازاوضاع چنان معلوم میشود که در کشوریکه معتاد به مصلحت‌ اندیشی سیاسی است، رهبری از یک انقلاب فکری رویای غیرقابل ‌تحقق بیش نیست.»

 در اینجا هم از "مصلحت اندیشی سیاسی" صحبت است نه اخلاقی و انسانی که بنده رد راه انداختم و موفق هم شدم با همکاری نشریه و خود محترم مومند صاحب و دو دست دیگر. 

22-"با امتنان"

تشکر. بهتر است بحث بالای موضوع گذشته را خاتمه دهیم، زیرا موضوعات جالب دیگر است که نویسنده گان خود را با ان مشغول  نمایند.  

غبار رفته به باد سحر به گوشم گفت

که خلق بیهوده جان می کند هوا اینجاست​

Hazarzbek Tajiashtun30.12.2025USA/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

https://www.facebook.com/reel/1179924687628622

برداشت ذهنی خصوصا تلقین شده میتواند واقعیت را چنین غیر واقعیت​ انعکاس و تمثیل نماید. 

احمد آریا30.12.2025امریکا/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​​مثل اینکه دوست مستعارنویس همیشه به اصطلاح «سر دوپا و گوش به زنگ» نشسته است. که احسنت باید گفت. هنوز به اصطلاح «عرق پای» مقاله ‌ای خشک نشده که مقاله‌ ای از دست او ، به نشر میرسد، که در نوع خود کمی عجیب به نظر میرسد.

در هرحال، این «نظر» کوچک را نوشتم تا مگر بتواند سوءتفاهمی را درباره واژه «مصلحت‌ اندیش» که نزد جناب‌ شان خلق شده است، تا حدی برطرف نماید. اما از قبل میخواهم بگویم که انتظارهیچ پاسخی برای آن ندارم، نه وقت و حوصله ‌ای برای آن موجود است تا آن را مرور و مطالعه کنم، بنابراین هیچ مکلفیتی بر دوش آن نویسنده محترم نیست:

​واژه «مصلحت» که در عربی آن «مصلحة» گویند، به معنای سود و بهره ‌مندی است. مترادف‌ های عربی آن «فوائد»، «رغب» و «شوق» است که در انگلیسی به ترتیب به آنها «بنیفیتس»، «ویش» و «دیزایر» گفته میشود، که در زبان دری به آن «مزایا»، «آرزو» و «میل» میگویند.

 اگر آنها را در کنار «اندیش» قرار دهند، که به معنی «فکر»، «رای»، «ظن» و «تأمل» است، به معنای فردی است که «تصمیم ‌گیری‌ ها و اقداماتش بر پایه مصلحت‌ سنجی استوار است»، یعنی آرزو و میل او در رای و ظن او مداخلت دارند.

از قضا، اصطلاح «مصلحت ‌اندیش» را در مقاله‌ای تازه از دست آقای محمد عثمان تره کی در این پورتال با همان معنا و مفهوم دیدم، طوری که در:

صفحه «۱»، پاراگراف «۵»،  گفته است:

«سازمان‌ های مدافع حقوق بشر در داخل و خارج، تحت تأثیر قدرت‌های اشغالگر خارجی که رکورد ثبت‌شده جنایت داشتند، مصلحت ‌اندیشی میکردند.»

صفحه «آخر» سطر «آخر»، گفته است:

«ازاوضاع چنان معلوم میشود که در کشوریکه معتاد به مصلحت‌ اندیشی سیاسی است، رهبری از یک انقلاب فکری رویای غیرقابل ‌تحقق بیش نیست.»

 

با امتنان

الله محمد29.12.2025آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم داکتر صاحب یوسفی!

با عرض سلام.

1-"برای آخرین بار به آدرس مستعار محترم الله محمد خان "

اولاٌ اینکه خلقت بنده از "الله" پاک سر چشمه می گیرد و دوم هم اینکه در تمام جهان در گذشته و حال نویسنده گان زیاد در همه فرهنگها اسم قلمی و هنری داشته اند ، که ذکر اسمای شان لازم نیست. لطفاٌ در اینده از این بی نزاکتی ادبی جلوگری نمایید. این کار کسانی است که در کوچه و بازار سنگ می اندازند. 

2-"که اینبار  در بخش مقالات با یک "تصویر کله سیاه" حضور مجازی خود را ممکن ساخته"

تصویر بنده همیشه کله سیاه بوده. می گویند که تمام هستی از سیاه چاله ها خلق شده است.  حضور همه اینجا   مجازی است. 

3-"و از عقب نشان داده شده است، "

از جلو نشان داده شود، شما محترم در این سن و سالی که هستید بی هوش می شوید. 

4-"مدعی می شود که گویا مفاهیمی را که "دوکتور یوسفی" از افکار "ویتگنشتاین" افاده نموده است، از دید او، که "مرحوم ویتگینشتاین" می نویسد ، گویا نه گفته باشد. "

چنین نه نوشته ام. بلکه نوشته ام که چنین نگفته است و چنان که گفته است،  انرا نوشته ام. کمی دقیق مطالعه نمایید. 

5-"بعد با کاپی سطر مورد نظر، بزبان آلمانی، طرح ترجمۀ خو د را پیشکش می کند. این همان سطری است که به تأریخ ۶ اپریل ۲۰۲۵م در مقاله"دوکتور یوسفی" دیده می شود. "

لازم به تبصره نیست. مراجعه به شماره 4 شود.

6-"اینکه در جملات مقاله یک ترکببی از مفاهیم بکار رفته است، هدف از نمایش کلمات بشکل نقل قول  از نویسندۀ اولی بوده است ک همه مفاهیم از زبان همان فیلسوف  افاده شده است.."

بسیار خوب. مراجعه به شماره 4 شود.

7-"چون هشت ماه قبل هم "دوکتور یوسفی" این افاده را از "ویتگنشتاین" نامیده است و باز  از نام فیلسوف تذکر بعمل آورده است. "

 درست است. به شماره 4 مراجعه شود.  

8-"تحریف در محصول افکار فیلسوف صورت نگرفته است."

به شماره 4 مراجعه گردد. 

9-"در لینک ذیل مقالهٔ هشت ماه قبل را میتوانید در همین منبع مشاهده کنید. "

 در مقاله بیستم دسمبر 2025 شما که اصل بحث از ان بالا  شده چنین امده:" در یکی از  مقالات  از فیلسوف معروف "ویتگنشتاین" نقل شده است، که می گفته است: " زبان من سرحد دنیای من است." ، و آنچه را که "خارج از مرز قرار دارد" ، فقط بطور "ساده باید مزخرفات باشد" .

در حالیکه عنوان مقالهء که شما لینک انرا ارایه داشته اید چنین است:" 

 "سرحد زبان من سرحد دنیای من است!«" در حالیکه در مقاله بیستم دسمبر از سر حد اولی یعنی "سرحد زبان" ذکر نشده که فرق زیاد در مفهوم جمله  وارد  می نماید.  و ادامه آن "  و آنچه را که "خارج از مرز قرار دارد" ، فقط بطور "ساده باید مزخرفات باشد" .

10-"ازین چنین تخریبات و پخش بدگمانی های این مستعار محترم الله محمد خان را زیاد متحمل شده ام. "

بهانه پیدا نه نمایید. هر انچه در گذشته نوشته ام مدلل بوده و در اینجا هم مدلل برایتان انر ا ارایه  داشته ام. با یک نقطه فیل می شود قیل. در اینجا هم لینک را که داده اید چنین عمیلیات صورت می گیرد. مفهوم "سر حد" زبان من تا "زبان من" با هم فرق دارند. 

11-"حال با استفاده از فرصت از «ابره هام لینکن» می شنویم که می گفته است "

ابره هام لینکن را هم غلط ترجمه نموده بودید. انرا هم نوشته ام. تکرار لازم نیست. 

12-""هر یک ما دو چشم داریم، با دیدهای متفاوت ".

با این دلیل و طرز دید  هتلر و امثال انرا برات داده اید و یا بهتر باید گفت هر انچه نمود ه اند،  تایید شده، زیرا دید ها متفاوت است. 

13-"من آنچه را می نویسم که خود می فهمم. چنین ترجمه ها غیر رسمی است."

مهم همین است،  که خود تان بفهمید، با وجودیکه به خواننده می نویسید ، که بفهمد و در فهم خود اضافه نماید. چون ترجمه غیر رسمی است می توان چنین هم  نوشت که:" سر حد زبان من، بی سر حد است"

میروم بی دست و پا چون شمع و از هر عضوی من

آبله گل می کند تا عرضه دارد سر گذشت​

دوکتور محمد اکبر یوسفی29.12.2025آلمان

برای آخرین بار به آدرس مستعار محترم الله محمد خان که اینبار  در بخش مقالات با یک "تصویر کله سیاه" حضور مجازی خود را ممکن ساخته و از عقب نشان داده شده است، مدعی می شود که گویا مفاهیمی را که "دوکتور یوسفی" از افکار "ویتگنشتاین" افاده نموده است، از دید او، که "مرحوم ویتگینشتاین" می نویسد ، گویا نه گفته باشد. بعد با کاپی سطر مورد نظر، بزبان آلمانی، طرح ترجمۀ خو د را پیشکش می کند. این همان سطری است که به تأریخ ۶ اپریل ۲۰۲۵م در مقاله"دوکتور یوسفی" دیده می شود. اینکه در جملات مقاله یک ترکببی از مفاهیم بکار رفته است، هدف از نمایش کلمات بشکل نقل قول  از نویسندۀ اولی بوده است ک همه مفاهیم از زبان همان فیلسوف  افاده شده است.. چون هشت ماه قبل هم "دوکتور یوسفی" این افاده را از "ویتگنشتاین" نامیده است و باز  از نام فیلسوف تذکر بعمل آورده است. تحریف در محصول افکار فیلسوف صورت نگرفته است. در لینک ذیل مقالهٔ هشت ماه قبل را میتوانید در همین منبع مشاهده کنید. ازین چنین تخریبات و پخش بدگمانی های این مستعار محترم الله محمد خان را زیاد متحمل شده ام. حال با استفاده از فرصت از «ابره هام لینکن» می شنویم که می گفته است «هر یک ما دو چشم داریم، با دیدهای متفاوت» من آنچه را می نویسم که خود می فهمم. چنین ترجمه ها غیر رسمی است.والسلام یوسفی

 http://www.arianafghanistan.com/UploadCenter/064_Yousofi_A_Sarhade_Zaban.pdf

Hazarzbek Tajiashtun24.12.2025USA/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​خلیل الله معروفی,

"..... اززمانی که یار جانی و رفیق زندگانیم را از دست داده ام روز گارم دیگر گونه گشته است در حدی که بعضا فکر میکنم که همان ادم سابق نیستم...... "

می خواهم خدمت معروفی صاحب  احترامانه یاد اور شان شوم که هرگاه چنین درد نا برگشت غیر تحمل گردد, تخنیک/technique تجربه شده یی وجود دارد که متخصص ان رشته میتواند ضرر تاثیر الم-جان-سوز وارده را معکوس نموده و شما ضروری شایسته بهره مندی از آن هستید.

حسیب الله24.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
​سلام و احترامات قلبی خدمت همه تقدیم است.

از ورای پیام جناب محترم سیدفرید عاصم مطلع گردیم که فرید یونس در فیس بوک به مقابل جناب محترم داکترصاحب سیدعبدالله کاظم کدام نوع بی احترامی و یا گستاخی را مرتکب گردیده است. به نظر من، اینکه فرید یونس و یا هم همفکران و همقطاران وی، ترک تابعیت یک کشور می کنند و خواهش کسب و تقاضای تابعیت کشوری دیگری را می کنند، موضوع شخصی آن افراد می باشد، اما زمانیکه فرید یونس و یا همچو وی افراد و اشخاص دیگری، بخواهند که، جهت جلب توجه به خود شان، بابت مطرح ساختن خودشان، جهت کسب شهرت، یعنی بر اساس کسب منافع شخصی خودشان، در بین مردم عزیز، فقیر و جنگزدهٔ ما تفرقه ایجاد نمایند، بخواهند قصدا وحدت و حرمت اجتماعی مردم عزیز ما را مصدوم بسازند؛ در آن صورت باید چنین افراد و اشخاص را متوجهٔ همچو اعمال زشت و نازیبای اجتماعی آنها بسازیم!

گر چه من شخصا به فیس بوک پیوند و علاقه ندارم، یعنی بصورت دقیق نمیدانم که فرید یونس اینبار در آنجا به اصطلاح "چه گلی را به آب داده است."، اما تا جائیکه من برداشتی، از برخی از نوشته های سطحی نگرانه و اظهارات سطحی نگرانه و نامتعادل فرید یونس داشته ام، به نظر من اظهارات فرید یونس بیشتر به یک شخص "کلی گو" و یا "کلی نویسی شباهت دارد، که به موضوعات سطحی می اندیشد و سطحی هم به آن می پردازد: "کلی گو" و یا "کلی‌نویس" به فردی یا به شخصی گفته می‌شود که به جای پرداختن علمی به جزئیات یک موضوع، بجای پرداختن به نکات دقیق یا تحلیل‌های عمیق، یک موضوع مطالب را به صورت عامیانه، غیر علمی، سطحی و گذرا بیان کند.
در اظهارات مختلف فرید یونس، به نظر من، چنین یک "کلی گوئی" و یا "کلی نویسی" وجود دارد، البته این برداشت شخصی من است از اظهارات نامتعادل فرید یونس!
بطور مثال: فرید یونس، اکثرا برای افراد و اشخاصی که از موضوعات اطلاعات دقیق ندارند، خودش را با "طمطراق فراوان" به اصطلاح "مخترع دموکراسی اسلامی" معرفی می کند، در حالیکه بطور مثال اقبال لاهوری (۱۸۷۷-۱۹۳۸م.) این موضوع را تقریبا یک قرن پیش، یعنی در دهه های ۱۹۲۰م. و ۱۹۳۰م. به حیث یک فیلسوف و به حیث یک محقق با وضاحت تمام بیان داشته است، مگر علامه اقبال لاهوری در نوشته های انگلیسی اش در ارتباط "Islamic democracy" و "Muslim democracy" نوشته ها و تحقیقات خودش را با ما شریک نکرده لست؟ واضح است که کرده است، اما فرید یونس با خواندن نوشته های یک قرن قبل علامه اقبال، به مقابل افراد و اشخاصیکه بطور مثال از این موضوع اطلاع ندارند، چنین وانمود می کند، یعنی با چنین به اصطلاح "طمطراق و لاف و پتاق" می تکلمد، که گوئی، عبارت "دموکراسی اسلامی را فرید یونس کشف و اختراع نموده است"، فرید یونس زمانیکه از عبارت "دموکراسی اسلامی" گپ می زند، نمی گوید که وی راجع به یک عبارتی گپ می زند که اقلا یک قرن پیش بطور مثال به وسیلهٔ علامه اقبال لاهوری این عبارت استعمال شده است، به بحث گرفته شده است و غیره و غیره وغیره، اما فرید یونس می خواهد به شنونده و یا خواننده چنین یک احساسی را بدهد که فرید یونس این موضوع "دموکراسی اسلامی را کشف و یا اختراع" ننوده است. گوینده و یا نویسندهٔ که از کلمات و عبارات مانند فرید یونس مبهم حرف می زند، یعنی از عبارت "دموکراسی اسلامی" استفاده می‌کند، در عین حال از صحنه‌ ها یا مفاهیم را با دقت و بصورت علمی تصویر سازی نمی‌کند، بدون شک که "کلی گوئی" و یا "کلی نویسی" می کند!
یعنی از اکثر اظهارات فرید یونس که من تا به حال آنرا شنیده ام و یا خوانده ام،، جناب فرید یونس بدون ذکر جزئیاتِ تعیین‌کننده به یک موضوع و تنها با اتکا به اشاره به کلیات موضوع سخن می زند و می‌نویسد.
اینکه در داخل ایلات متحده امریکا، نظر به قوانین آنجا، هر پوهنتونی حق دارد که به افراد و اشخاصی القاب و یا درجه های علمی "داکتر و پروفیسور" را اعطا نمیایند، یک طرف موضوع است، اما سوال اصلی و دقیق در رابطه این است، که، فرید یونس در واقعیت امر، در کدام رشتهٔ علمی تخصص دارد، یعنی تحقیق تخصصی فرید یونس در کدام رشته انجام یافته است، زیرا به نظر من، "کلی گوئی" و "کلی نویسی" فرید یونس درباره موضوعات متنوع و وسیع مطالب مختلف، آنهم به شکل "کلی گوئی" و "کلی نویسی" صورت می گیرد. بطور مثال فرید یونس در ارتباط "روانشناسی اسلامی" کتاب می نویسد، اما تا به حال معلوم نیست که فرید یونس رشتهٔ روانشناسی را چه وقت، در کدام پوهنتون و در کجا آغاز و در کجا به اتمام رسانیده است، البته این یک سوال است، که پاسخ دقیق علمی می طلبد!

نوت: به طور کلی، "کلی گوئی" و "کلی‌نویسی" معمولاً یک نقد محسوب می‌شود و به معنای فقدان دقت در قبال یک موضوع مشخص پنداشته می شود، که از فقدان تخصص کافی در ارتباط یک موضوع یا عمق در نوشتار است. امید وارم جناب فرید یونس پس از خواندن این نوشته، از جناب محترم داکترصاحب سیدعبدالله کاظم طلب پوزش نمایند، تا آنکه قناعت خاطر هموطن گرامی و عزیز ما جناب محترم سیدفریدعاصم نیز از این بابت حاصل گردد. زیرا ما همه به صلح و آرامی نیاز داریم، نه به جنگ و تفرقه افگنی های خوشنتزا.


با تقدیم احترامات فائقه
حسیب الله


محمد داؤد مومند23.12.2025متحده ایالات/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​پیاوړی او غښتلی پوه، پوهاند صاحب دود یال!

سلامونه او نیکی هیلی ستاسی خدمت ته وړاندی کوم، خورا مننه چی د مبارک پیغام په ترڅ کی مو، د خپل صحت او سلامت نه، راته اطمینان راکړ.

همدا راز ستاسی د هغه محترم دوست نه، چی زما پیغام یی تاسی ته رسولی و، د زړه له کومی منندوی یم.

ستاسی په پیغام کی یو لوی زیری هم نغښتی و، او هغه د یوه پنډ علمی کتاب ژباړل او ترجمه وه، د داسی پڼډ علمی کتاب، ژباړنه د هرچا د علمی صلاحیت او حوصلی نه پوره نده، دا ستاسی په څیر علمی صلاحیت، پوهه او د عملی کولو هوډ غواړی.

نو تاسی ته د داسی علمی خدمت مبارکی وایم،

ما ستاسی د ترغیب او تشوق په نتیجه کی، د افغان تاریخ، د پښتو او پښتونولۍ د بی ساری سمبول، محمد ګل بابا، کتاب تکمیل او په یو یا دوه هفتو کی به له چاپه، بهر شی، چی د نشر سره متصل، به یو ټوک ستاسی خدمت ته درولیږم.

په متحده ایلاتو کی د کتاب چاپول خورا ګران تمامیږی، نو ځکه ما یو څو معدود ټوکه دلته چاپ کړل، خو تکثیر به یی، یا په جلال کوټ او یا هم پیښور کی کیږی.

هیله استادد جهانی زما او ستاسی هیلی ته لبیک ووایی او د خپلی روغتیا ډاډ راکړی.

پر مخ مو د نړۍ ګلونه

سید فرید عاصم23.12.2025امریکا/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​حملۀ اخیر فرید یونس در فیس‌بوک بر داکتر محترم سیدالله کاظم در رابطه با مسائل فارسی و هویت افغانی، اقدامی تأسف‌بار و افشاگرانه است. او سال‌ها کوشید با استفاده ابزاری از دین و ستایش آشکار از جمهوری اسلامی ایران برای خود شهرت و مطرح‌بودن کسب کند. اکنون، پس از آن‌که گفته است «من افغان نیستم، من یک امریکایی هستم»، پروژهٔ تازه‌ای را آغاز کرده است: ایجاد تفرقه در میان خود افغان‌ها برای جلب توجه و مطرح‌ماندن. اگر واقعاً خود را دیگر افغان نمی‌داند، این پرسش جدی مطرح می‌شود که چرا تا این حد مشتاق دامن‌زدن به بحث‌های حساس زبانی و هویتی در میان مردمی است که ادعا می‌کند به آن‌ها تعلق ندارد. این تغییر موضع، نه از سر اصول، بلکه نشان‌دهندۀ تلاش همیشگی برای جلب توجه است؛ تلاشی که این بار به بهای وحدت و حرمت اجتماعی تمام می‌شود.

دوکتور محمد اکبر یوسفی23.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم 

Hazarzbek Tajiashtun! سلام و احترام تقدیم تان باد!

افاده های اخیر شما را با تمام جوانب آن، معقول و ارزشمند می دانم. آنچه به نقش وقایع تأریخی و درک از مفهوم تأریخ ارتباط می گیرد، در مقالات قبلی ام هم چنان از مؤرخین و فیلسوفان اروپائی نقل قول هائی هم داشته ام. فهمیدن  حوادث تأریخی را  بطور مثال "وایسزیکر" بسیار مهم دانسته است، اما می گفته است که "ما در گذشته زندگی نمی کنیم." بناءً نسل امروزی را نمی توان به سبب اعمال خوب و بد گذشتگان نه جزا داد و نه هم کدام امتیاز "تخیلی" برای این نسل تفویض کرد. فقط با تأئید مکرر برداشت شما، درینجا آنچه از حرف های" کارل رایموند پوپر" به یاد می آید که می گفت، در برابر آنچه که خود ما، امروز انجام می دهیم، جوابگو هستیم. "راسیزم" و "تبعیض" که دیزوز مردود بوده است، فردا هم مردود است. البته بدین معنی هم نیست که ما امروز از موجودیت این پدیده های کثیف و منفور بی خبر باشیم. موفقیت و صحتمندی بیشتر برای شما، می خواهم. با احترام مکرر. یوسفی.
دودیال23.12.2025ویسمارhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​ډېر قدرمن او دروند مشر معزز مومند صاحب سلامونه او درناوی مې ومنئ. شکر چې جوړ یاست. زه هم لله الحمد تراوسه ښه یم. د ژوند جاله مو په یو رقم سره روانه کړې ده.

یو دوست همدا شېبه مخکې تیلفون کې راسره خبرې کولی په ضمن کې یې وویل چی د آریانا افغانستان آنلاین ویبسایت کې ښاغلی مومند صاحب ستاسو په هکله اندېښنه ښودلې ده.

هک حیران شوم. وروسته تر څو میاشتو می دغه خوږ او ښایسته ویبسایت پرانیست، د نظرونو کړکۍ مې وکتله. باور وکړئ خجالت شوم. ملامت یم. ستاسو د لطف او مهربانی د ادا کولو لپاره الفاظ نه  لرم.  خدای دی تاسو روغ او خوشحاله لري. زما غفلت وبخښئ. موږ د اریانا افغانستتان آنلاین ویبسایت قلمی همکاران ستاسو مهربانی، لطف، وسیع نظر، له تاریخی پېښو خبرتیا، د ژوندی تاریخ حافظه، زړه سوی او لارښوونې له نظره نشو غورځولای. اما زما د غیرحاضری علت:

د ناجوړي سره سره مې له یو نیم کال راهیسې د یو نوي کتاب ژباړه را نښلولې وه، دادی کتاب یو  دوه اونۍ مخکې بشپړشو، پرون می استاد آصف بهاند ته هم دا خبر ورکړ چې د کتاب ترجمه تکمیل شوه. ټول ۶۸۸ مخونه او اوولس څپرکي لري. دا کتاب زموږ د اقتصاد پوهنځیو نصاب کی شامل نه دی، اما ټولو محصلانو ته بهترین مُمد درسی دی. د هېواد داقتصادی ادارو،  د انکشافی پروژو طراحانو او تطبیق کوونکو، د اقتصاد خصوصی سکتور، بانکی سکتور، د پلان جوړولو ادارو او بالعموم ته به ان شاالله په زړه پورې وي. 

د همدې بوختتیا له امله غافل پاتې وم. دا  چې دا ډېر وخت د نظرونو د کړکۍ له جریاناتو خبر نه وم، پرون  په تیلفون کې د مذکوره دوست یادونه د دې لامل شوه چې نن دغه دنظرونو کړکی ژرژر له نظره تېره کړم، خو ډېر زیات خپه شوم. ما احساس کړه چې تاسو هم څه موده قلمی همکاری پریښې وه، تاسو خو نامخدا پوره زغم او حوصله لرئ، زموږ لپاره په زغم او حوصله کی الګو یاست. خو دا چې بېرته مو همکاری شروع کړه بی اندازې خوشحاله شوم.  ان شاالله اوس مې کارونه کم شول، تل به ویبسایت ګورم. د ویبسایت مقالې به لولم، خو د نظرونو کړکۍ به شاید ونه ګورم. تاسو ته یو ځل بیا احترامات وړاندی کوم، پوهیږم چې په دوستانو مهربان یاست. خدای وکړی استاد باری هم خپل احوال موږ سره شریک کړي زه هم د دوی د لیکنو تږی یم.  دا دی نن به ستاسو په هڅونه یوه لیکنه هم اریاناافغانستان آنلاین ته واستوم ان شاالله سبا به یې نشر کړی.  دا  د پرونی  متحد او خوږ افغانستان او زمو ږ د شریف ملت او خلکو د ژوندیوه لنډ انځور ده .

Hazarzbek Tajiashtun22.12.2025USA/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​تشکر دوکتور یوسفی,

فهمیدم که هدف و برداشت شما از دو مفهوم "تبعیض" و "نژاد پرستی" عام و در ارتباط به جوامع مدرن بود. این طرف با شما هم نظر و در امتداد ان اشاره به زیربنا و ترویج ان در افغانستان داشتم. با کمال تاسف درافغانستان مفهوم  نژاد پرستی عملا جامعه را به برتران و مادونان ذاتی تقسیم نموده پرچم داران مختص و عمده ان روشن فکران اند که در استفاده از ان خود- و- از -خود - را همیشه در صدر زنجیره غذایی, اموزشی و پرستیژ اجتماعی به اساس ادعا ولادت نگه میدارند.

مثال زنده و زبده دوام چنین سلسله را  میتوان در کاپی تاریخ نویسی هزاران صفحه یی ده ها کتاب محترم سید دوکتور عبدالله کاظم مرور نمود که در متن ان اشکارا مقدسیت-ذاتی شخصیت " اتش نفس" خود را به امضا امیر شیرعلی خان گویا ثبوت و انرا در موزیم کابل نکهداشته قرار داد اجتماعی نهایت استعماری نهادینه شده را نهادینه ترمی سازد.

دوکتور محمد اکبر یوسفی21.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​دوست گرامی و نویسندۀ توانا احمد آریا از امریکا!

از توجه و تأئیدشما از نقل "ابره هام لینکن" سپاسگذارم. کتب "ابره هام لینکن" ذز سال ۱۳۴۵ ه ش در همان خانهٔ گلی در محل تولدم توسط خودم برده شد. قرار اطلاع فامیل،قبل از اینکه خانه توسط همچو مخالفان مورد حمله قرار گیرد، در یک تاق مخغی گذاشته شده و با گل پوشانیده شده  است. حال در سن و سالی زندگی می کنم که نه مکلف به کاریابی هستم و نه هم محبور آمادگی برای کدام امتحان تحصیلی هستم. ترفیعات و حق تقاعد هم در کشور مانده است، که مجبور به ترک شده ایم. چنین توهین و اتهام را پیشبین بوه ام. اگر این همان مستعار نویس قبلی باشد. درگذشته، در پهلوی تخریب، حرف های دیگری هم داشته است. با احترام. یوسفی.

الله محمد21.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​خواننده محترم با عرض سلام!

1-"در موضوع توهین، ناسزاگویی و هتک حرمت باید گفت: دفاع از کسانی که با نام‌ های مستعار و در پس نقاب anonymity به دیگران تهمت و توهین میکنند، عملی است بیشرمانه و بی ‌اخلاقانه. اما باید توجه داشت که اغلب مدافعان این رفتارهای زشت، خود اراذل و اوباش‌ های مجازی هستند."

این جمله کاملاٌ غیر موجه و غیر  اخلاقی می باشد. حتما توهین، نا سزا و هتک حرمت به شکلی از اشکال صورت گرفته که جواب مناسب ان داده شده است. 

2-"فرد آگاه و با بصیرت کسی است که در مقابل این «طرح ‌های سازمانیافته» مبایستد، فریاد اعتراض خود را بلند میکند و در برابر توطئه‌ های زشت، موضع قاطع و روشنی میگیرد."

زمانی در زیر یک جمله مانند بالا غرض رد و یا قبولی ان منطقی استدلال می گردد و جوابی در برابر ان وجود نداشته باشد حرف "  طرح ‌های سازمانیافته" غرض غفلت خواننده وارد می گردد.   

3-"او فرد شجاعی است؛ وظیفه انسانی او دفاع از حقوق فرد توهین ‌شده است. "

بنده چنین شجاعت را همیشه نشان داده ام، زیرا از دیر زمان اشخاصی بوده اند که در برابر استدلال های بنده به چنین عمل دست زده اند که همه ان موجود است. 

4-"این دفاع میتواند در قالب قانون، اخلاق و انصاف باشد؛ سه اصل بنیادی که اساس زندگی امروزین ما هستند. "

هر سه اصل را بنده در در دفاع از توهین و هتک حرمت در قالب قانون منطق  نموده ام. همه انها در طول سالیان متمادی وجود دارد. 

5-"سکوت در برابر فحاشی و بی‌اخلاقی مجاز نیست؛ "

 بعضی از تبصره های بنده هم در برابر همین فحاشی و بی اخلاقی ادبی بوده . همه ان موجود است، که مانند قانون فزیک از اکسیو ریاکسیو  استفاده شده است. 

6-"نباید اجازه داد پایه‌ های بی‌ اخلاقی‌ها تقویت شوند. ما باید خود را در جبهه کسانی قرار دهیم که در هر شکل و ریختی با فساد مبارزه میکنند و ارزش‌ های انسانی را پاس میدارند."

 با شما همنظر هستم.  بنده هم در همین جبهه بوده ام و خواهم بود. 

7-"در مورد منطق مدافعان مستعار باید گفت که تمام استدلال‌ های آنها دروغین و بی‌پایه هستند. آنها ادعا میکنند که هویت واقعی اهمیت ندارد، "

این موضوع ارتباط دارد به نشریه و نه به خواننده نشریه که چطور با نویسنده گان خود بر خورد داشته باشد. هویت همه نزد نشریه واقعی است. 

8-"اما در عمل، هویت پنهان ‌شان نشان میدهند که هدفشان تنها و تنها تخریب و تیره‌ کردن چهره فرد مقابل است. "

اصلاٌ چنین نیست. اینجا نوشته ها ی که وجود دارد، بالایش هر گاه بحث شود و منطق نوشته طرف مقابل درست ثبوت نگردد، معنی تخریب را نباید بدهد، بلکه باید از منطق همدیگر اموخت و خوش هم بود. فرد مقابل باید باز در برابر استدلال ، استدلال بیاورد،  نه اینکه زمانی دروازه استدلال فکرش بسته شد ،  خشمناک شده و پناه به مسایل غیر موجه و خارج موضوع برد. 

9-"این نوع دفاع، نه تنها فاقد هرگونه ارزش اخلاقی و انسانی است، بلکه نشان میدهد که این افراد در زمره مزدوران تزویر و دروغ قرار دارند که با نقاب anonymity قصد مرتکب شدن هر جنایتی را دارند، بدون آنکه پاسخگو باشند؛ موضوعی که در دنیای امروزی دیگر ناممکن شده است."

استدلال منطقی را تا کنون در کتب قضا نخوانده ام که جنایت به شمار بیاورند. 

10-"بنابراین، باید گفت که اهانت به افراد، جز خیانت به اخلاق، قانون و ارزش‌ های انسانی نیست."

بر عکس است. باید چنین جنایت ها را مانند توهین، هتک حرمت، و غیره رزایل اخلاق را  در برابر مرتکبین ان قرار داد تا موضع بگیرند، که واقعاٌ دیده شود که  چنین است که ادعا می گردد. موضوع بسیار ساده است. 

11-"کسانی که با نام‌ های مستعار یا بدون آن، به دیگران توهین و فحاشی میکنند، در هر محکمه ‌ای به شدت محکوم ‌اند."

محکمه دوسیه را دقیق مطالعه می نماید ، که علت اصلی بروز چنین تشنجات چطور بلند شده بعد تصمیم می گیرد. 

12-"جایگاه این افراد در قعر ذلت و شرمساری است؛ چرا که قانون هر سرزمین و رسم روزگار ما این است. "

پایه قانون منطق است و بدون ترازو نمودن منطق طرفین، قاضی در محکمه  حکم شرمساری صدور نمی نماید. 

13-"آنکه از فواصل دور اهانت میکند، فرد جبونی است؛ شاید معیارهای او تغییر نکرده باشد، اما تنها راه نشان دادن شجاعت، دفاع از خود در برابر «عدالت» است. "

هرگاه قبول کنیم استدلال منطقی اهانت پنداشته  شود، حتماٌ باید طرف مقابل هم اهانت نموده باشد. این موضوع باید در محکمه فیصله گردد .  

14-"ارزش‌ ها و معیارهای جدید، حصارهای شهامتی را که بیشتر از جهل برخاسته بودند، درهم شکسته‌ اند. "

جمله درست مفهوم نداد. 

15-"نمیتوان با کهنگی‌ ها به مصاف معیارهای نوین رفت؛ آنها مدت ها‌ست رنگ باخته ‌اند و در موزیم تاریخ بشر به نمادهای جهل و ناآگاهی تبدیل شده ‌اند. همانطور که غربیان میگویند: «برخیز جانم و قهوه را بو کن»."

 درست است، اما معیار های نوین را امروز همه در سیاست و جنگ می بینند که با معیار های کهنه هم اغوش هستند. 

16-"مبارزه با این نوع رفتارهای زشت تنها با برخورد قاطع، رعایت اصول اخلاقی و قانونی، و آگاهی و بصیرت واقعی امکان‌ پذیر است. "

کاری که بنده انجام می دهم و غیر این هم نمی توانم. 

17-"حفظ کرامت انسانی و فضیلت اخلاقی وظیفه همگان است؛"

با شما کاملاٌ همنظر هستم و هیچگاه هم در برابر مخاطبم  رفتار غیر این ندار م،  تا زمانیکه در بر ابرم خلاف نشده باشد. بنده ممکن هزاران تبصره داشته باشم، هرگاه کسی ثابت ساخته بتواند که بدون حمله بالایم در حالت که منطق طرف کمبودی نموده و یا هم بی موجب دخالت نموده،  اورده توانست، بعد با هم صحبت جداگانه می نماییم. 

18-"نباید در مقابل بی‌اخلاقی‌های پنهان و آشکار تسلیم شویم یا آنان را مشروعیت ببخشیم. باید همیشه در برابر این انحرافات ایستاد و ارزش‌های انسانی را پاس داشت."

درست است ، بنده همین اکنون   در 18 نقطه چنین  نموده ام، زیرا  اساس نوشته بی بنیاد است  و فقط یک خط را تعقیب می نماید که بنده  مقالهء که به نشریه فرستاده شده بود، منطق انرا باز نموده ام.   

19-"و اما در مورد:  "Better to remain silent and be thought a fool than to speak and to remove all doubt" که در کامت فاضل محترم دوکتور یوسفی نمودار است."

یعنی، سکوت گاهی بهتر از سخن گفتن است، چون سخن بی ‌فکر به نادانی میافزاید. اگر سکوت کنیم، ممکن است دیگران گمان کنند ناآگاهیم، اما سخن گفتن بی فکر ممکن است این تصور را تأیید کند."

در کامنت فاضل محترم دوکتور یوسفی چنین نیست، بلکه چنین است:

"  بهتر است خاموش باشی و احمق به نظر برسی، لیکن در زمان صحبت هر تردد را رفع کرده بتوانی.«

خواننده می تواند هر دو را مقایسه نماید و ببینید که موضوع چطور است. این موضوع در 18 نقطه دیگر  هم صداقت دارد.

باز هم غرض سهولت هر دو جمله را زیر هم می نویسم:

الف: "یعنی، سکوت گاهی بهتر از سخن گفتن است، چون سخن بی ‌فکر به نادانی میافزاید." 

که اصل ترجمع انگلیسی ان چنین باید باشد: بهتر است سکوت اختیار کنی و احمق به شما ر ایی، نسبت اینکه حرف بزنی و تمام شک را از بین ببری،  یعنی از حرفت معلوم گردد که احمق هستی 

ب:"بهتر است خاموش باشی و احمق به نظر برسی، لیکن در زمان صحبت هر تردد را رفع کرده بتوانی."

دوری منزل مقصود ز خودبینی هاست

اگر از خویش کنی قطع نظر نزدیک است

خلیل الله معروفی21.12.2025 جرمنیhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

 بلبلا! مژدۀ بهار بیار ++++ خبر بد به بوم باز گذار

بلبلان وبسایت ارجمند "آریانا افغانستان آنلاین" مژدۀ حلول "بهار" را آوردند و "بومان" را در "تاریکخانۀ غم" گذاشتند، که غُم غُم کنند.

حضرت سعدی شیرازی، که شمِّ دیالکتیک داشت، هشت قرن پیش فرمود:

گنج و مار و گل و خار و غم و شادی بهم اند!!!

آری! اینک اگر این طرف سور و شادی و سرور است، میبینیم، که آن طرف آگنده است با درد و غم و اندوه.

با مسرت فراوان مقالۀ جامع و افشاگر نویسندۀ حقشعار و حقیقتگرای ما؛ اعنی محترم "محمد داوود مومند" را، که ذره ذرۀ پیکرش مشبوع از ارزشهای والای افغانی و انسانی ست، از نظر گذشتاندم و آنقدر از آن لذت بردم، که مپرس!!! از صمیم قلب آرزو میکنم، که این وجود ذیجود و والاگهر سالهای سال به سلامت باشد و همچنان دست به کار تنویر و روشنگری.

ازین، که "جناب مومند" به ندای دوستان لبیک گفته و با نشر مقالۀ جانانه ای بازگشت خود را به صفحۀ گرامی "آریانا افغانستان آنلاین" اعلان کرد، مایۀ بس افتخار همۀ ماست و مایۀ خوشی و خوشنودی نیز.

دوکتور محمد اکبر یوسفی21.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم 

Hazarzbek Tajiashtun سلام!
از توجه شما تشکر. شما درست می گوئید. هدف من عام و برداشت من هم از جوامع مُدران بر مبنای دولت حقوق است. با احترام یوسفی.


دوکتور محمد اکبر یوسفی21.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​آقای الله محمد سلام!

"تردد" در فرهنک فارسی به آلمانی به این معانی یاد شده است: «Unentschlosseheit, Zaudern, wankelmut, Bedenken, Zweifel, häufige Besuch. (Med) Durchfall» بلی آنچه هم مفهوم شده است که شما به هدف منحرف ساختن توجه خواننده، ذکر نموده اید.درین هنر مهارت زیاد دارید. این موضوع مطرح نیست که کسی چه می فهمدو یا چه مهارت دارد. مهم اینست که چه انجام می دهد و برای چه هدف.بار دیگر سلام. یوسفی.

احمد آریا21.12.2025امریکا/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

در موضوع توهین، ناسزاگویی و هتک حرمت باید گفت: دفاع از کسانی که با نام‌ های مستعار و در پس نقاب anonymity به دیگران تهمت و توهین میکنند، عملی است بیشرمانه و بی ‌اخلاقانه. اما باید توجه داشت که اغلب مدافعان این رفتارهای زشت، خود اراذل و اوباش‌ های مجازی هستند. فرد آگاه و با بصیرت کسی است که در مقابل این «طرح ‌های سازمانیافته» مبایستد، فریاد اعتراض خود را بلند میکند و در برابر توطئه‌ های زشت، موضع قاطع و روشنی میگیرد. او فرد شجاعی است؛ وظیفه انسانی او دفاع از حقوق فرد توهین ‌شده است. این دفاع میتواند در قالب قانون، اخلاق و انصاف باشد؛ سه اصل بنیادی که اساس زندگی امروزین ما هستند. سکوت در برابر فحاشی و بی‌اخلاقی مجاز نیست؛ نباید اجازه داد پایه‌ های بی‌ اخلاقی‌ها تقویت شوند. ما باید خود را در جبهه کسانی قرار دهیم که در هر شکل و ریختی با فساد مبارزه میکنند و ارزش‌ های انسانی را پاس میدارند.

در مورد منطق مدافعان مستعار باید گفت که تمام استدلال‌ های آنها دروغین و بی‌پایه هستند. آنها ادعا میکنند که هویت واقعی اهمیت ندارد، اما در عمل، هویت پنهان ‌شان نشان میدهند که هدفشان تنها و تنها تخریب و تیره‌ کردن چهره فرد مقابل است. این نوع دفاع، نه تنها فاقد هرگونه ارزش اخلاقی و انسانی است، بلکه نشان میدهد که این افراد در زمره مزدوران تزویر و دروغ قرار دارند که با نقاب anonymity قصد مرتکب شدن هر جنایتی را دارند، بدون آنکه پاسخگو باشند؛ موضوعی که در دنیای امروزی دیگر ناممکن شده است.

بنابراین، باید گفت که اهانت به افراد، جز خیانت به اخلاق، قانون و ارزش‌ های انسانی نیست. کسانی که با نام‌ های مستعار یا بدون آن، به دیگران توهین و فحاشی میکنند، در هر محکمه ‌ای به شدت محکوم ‌اند. جایگاه این افراد در قعر ذلت و شرمساری است؛ چرا که قانون هر سرزمین و رسم روزگار ما این است. آنکه از فواصل دور اهانت میکند، فرد جبونی است؛ شاید معیارهای او تغییر نکرده باشد، اما تنها راه نشان دادن شجاعت، دفاع از خود در برابر «عدالت» است. ارزش‌ ها و معیارهای جدید، حصارهای شهامتی را که بیشتر از جهل برخاسته بودند، درهم شکسته‌ اند. نمیتوان با کهنگی‌ ها به مصاف معیارهای نوین رفت؛ آنها مدت ها‌ست رنگ باخته ‌اند و در موزیم تاریخ بشر به نمادهای جهل و ناآگاهی تبدیل شده ‌اند. همانطور که غربیان میگویند: «برخیز جانم و قهوه را بو کن».

مبارزه با این نوع رفتارهای زشت تنها با برخورد قاطع، رعایت اصول اخلاقی و قانونی، و آگاهی و بصیرت واقعی امکان‌ پذیر است. حفظ کرامت انسانی و فضیلت اخلاقی وظیفه همگان است؛ نباید در مقابل بی‌اخلاقی‌های پنهان و آشکار تسلیم شویم یا آنان را مشروعیت ببخشیم. باید همیشه در برابر این انحرافات ایستاد و ارزش‌های انسانی را پاس داشت.

ادامه دارد

و اما در مورد:  "Better to remain silent and be thought a fool than to speak and to remove all doubt" که در کامت فاضل محترم دوکتور یوسفی نمودار است.

یعنی، سکوت گاهی بهتر از سخن گفتن است، چون سخن بی ‌فکر به نادانی میافزاید. اگر سکوت کنیم، ممکن است دیگران گمان کنند ناآگاهیم، اما سخن گفتن بی فکر ممکن است این تصور را تأیید کند.

با احترام


الله محمد21.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

خواننده محترم سلام!

1-محترم یوسفی می نویسد/مقوله معروف  ایمانویل کانت :  "جرئت داشته باش که تعقل خودت را در خدمت خودت بگماری"

معلوم نیست که کانت این جمله را در کدام زمینه اظهار نموده، زیرا در خدمت خود گذاشتن،  معنی اظهار نه نمودن انرا می دهد. 

2-".بنا ًء، همه »مستعار نویسان« ازین قماش ها بخود تکلیف ندهند و امید نداشته باشند که از »خدمات« آنها، کار گرفته خواهدشد"

کدام خدمات. گوگل پر است از خدمات. اینجا فقط تبادله نظریات است، تا هر فکر غیر معقول و بی منطق مانند شما روشن گردد. 

3-"در یکی از  مقالات از فیلسوف معروف "ویتگنشتاین" نقل شده است، که می گفته است: " زبان من سرحد دنیای من است." ، و آنچه را که "خارج از مرز قرار دارد" ، فقط بطور "ساده باید مزخرفات باشد" .

اینجا هم باید فهمید که این جمله را در متن به کدام ارتباط زده، در غیر ان کاملاٌ بی مفهوم است. یعنی زمانی زبان خود  "ویتگنشتاین"   از مرز بیرون شد/کدام مرز، مزخرفات گفته. بنده فکر نمی کنم چنین باشد که نویسنده نوشته، بلکه نویسنده انرا مزخرف افاده نموده. ضمنا زبان که در اصل تفکر را انتقال می دهد نمی تواند سر حد داشته باشد. 

4-قبل از اینکه روی بعضی از موضوعات مطروحه تماس گرفته شود، می خواهم فقط گوشۀ کوچکی از خاطراتی را که در دوران تحصیل از چنین "گروهک ها" که حال ممکن "مستعار نویسان" امروزی نیز از همان زمانه ها در صف آنه باشند، با خوانندگان محترم در میان گذاشته شود. "

این "ممکن" شما غلط است. به"یقین" چنین نیست. شما مریض روحی هستید که خاطرات خود را با دیگران پیوند می دهید و اتهام می بندید یعنی مریضی شما بسیار پیشرفته شده، که اینجا جای تداوی ان نیست. 

5-"حال اگر این نشریه، از جانب کدام حزب تهداب گذاری شده باشد"

خیر خیرتی است محترم یوسفی صاحب . دماغ شما در اثر کهلت خیالات عجیب و غریب را در ذهن تان انتقال می دهد. 

6-"که توسط آقا مستغار صاحب رهبری می شود،"

اسامی تمام بشر مستعار است تا نظم تبادلات اجتماعی بین بشر سهلتر باشد. مورچه و پشه ها و گاو ها و شتر ها و غیره جانوران و نباتات بی نام هستند. بنده این صحفه را نی بلکه تمام جهان را رهبری بدون مسوولیت می نمایم. 

7-"در آنصورت این پیر مرد، حاضر نیست که در آینده خودش را در صف "واحد" برای هدف مطروحۀ او قرار دهد. "

شما اما منظم و با همین نوشته خود را در صف قرار داده اید. پیر مرد محترم هیچ گپی نیست،  شما کمی به تکلیف روحی  مواجعه   هستید،  که باید انرا تداوی نمایید. و بنده فکر می کنم در این سن و سال دخالت بی موجب و تهمت و توهین به دیگران  باعث تکلیف زیادتر تان خواهد شد. شما نباید خود را تخته مشق بنده بسازید. 

8-"و تحت بمبارد اشعار تکراری "بیدل" که او ذخیره کرده است مصروف نگهداشته شود"

هرگاه حجاب ضخیم در چشم دل شما نباشد متوجه می گردد که اشعار تکراری نیست. بنده شما را مصروف نه نموده ام. شما قسمیکه می نویسید بعد از خواندن ان خود را با ان مصروف می نمایید. 

یاد ایامی که در صحرای پر شور جنون

همچو موج سیل نقش پای من فریاد داشت

 

الله محمد21.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​با اظهار معذرت که بنده معنی را "تردد" تنها در قالب رفت و امد فکر نموده ام، اما معنی "تردید" را هم می دهد.

الله محمد21.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​خواننده محترم!

با عرض سلام.

 

Besser schweigen und als Nar scheinen, als sprechen und jeden Zweifel beseitigen

 ترجمه محترم یوسفی:

 "بهتر است خاموش باشی و احمق به نظر برسی، لیکن در زمان صحبت هر تردد را رفع کرده بتوانی."

در حالیکه ترجمه آن باید طور ذیل باشد: 

بهتر است خاموش بود و احمق به نظر رسید،  نظر به اینکه صحبت نمود و هر نوع شک/تردید را رفع نمود.

ترجمه دوم در هر صورت درست است و این مفهوم را هم می دهد:

بهتر خاموش بود، نسبت به اینکه صحبت احمقانه نمود و هر نوع شک و تردید را که احمق هستی بالای خود رفع نمایی.

در تبصره قبلی واریانت دیگر احتمال تفکر مرحوم ابراهام لینکن را هم نوشته ام. 

نوشته خود را محترم یوسفی به همین اساس نوشته و در متن نوشته انچنان اتهامات دروغ و غیر موجه نوشته است که هرگاه لازم دیدم انرا باز می نمایم، تا خواننده هم بالای درستی و نا درستی افکار   این شخصیت فکری هم تفکر نموده بتوانند.  

برگ و سازم جز هجوم گریهء بیتاب نیست

خانهء چشمی که من دارم کم از گرداب نیست 


محمد داؤد مومند21.12.2025متحده ایالات/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​د بصیرت او بصارت خاوندانو لوړ حضور ته!

په تأسف سره لیدل کیږی چی ځینی وګړی، ځان د علم، پوهی، لیکوالۍ، تنور، تدبر، جهان بینۍ او د عالی تخصصی تحصیلاتو لکه ماسټر ډیګری او علمی پوهنتونی القابو، تر د کتورا د اسنادو پوری خاوندان هم بولی ، خو د یوه انسان د فکر او فضیلت او پوهی په مورد کی، خپل قضاوت په ظواهرو، فروعاتو لکه نوم، نسب، تعلیم او زده کړی باندی عیاروی.

نه د هغه وګړی د نظریاتو، لیکونو، انسانی احساساتو او جذباتو، روحانی او معنوی ښیګڼو، سړیتوب، څپیڅلی ضمیر او وجدان پوری!!!!

دا که زما نوم داؤد وی که خداد داد او که منګل، ځدراڼ یا داسی نور، دا به زما د سړیتوب په پیژندنه کی څه اثر ولری؟

ولی خپل قضاوت د یوه وګړی د نوم او مکمله شهرت پوری وتړو؟

او دا د خپل قضاوت معیار وټاکو؟

زه د یوه لیکونکی، چی نوم یی اصلاْ په لیکنو کی نه وی لیکل شوی، د هغه د لیکونو او نظر یاتو پر بنسټ پوهیدای شم، چی ددی وګړی ذهنی او فکری تمایلات پر کوم محور باندی څرخی؟

د پوهنتون په مهال چی به یوه خبرلوڅ په مناظره او مناطقه شروع وکړه او یا به د سټیج د سر نه  په تقریر شروع وکړه، موږ به فورا پوهیدو، چی دا شعله جاویدی دی که خلقی او پرچمی او که ستمی؟ 

خپل قضاوت د یوه شخص د اصلی او مستعار نوم پر بنسټ عیارول، د هغو کسانو کار ندی چی د علم او پوهی او تبحر تظاهر کوی،

د علامه داکتر اقبال دا وینا د کاڼی کرښه ده چی فرمایی:

ترک صورت ګوی و در معنی نګر  

الله محمد20.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​خواننده گان محترم!

با عرض سلام.

مقالهء محترم یوسفی از مطالعه بنده گذشت/خاموشی بهتر است از مزخرف گفتن.

نامبرده با وجود اینکه سالها است در آلمان زندگی می نماید در شروع نوشته خود یک جمله از ابراهام لینکن نوشته و انرا غلط ترجمه نموده است یعنی:

Besser schweigen und als Nar scheinen, als sprechen und jeden Zweifel beseitigen

نامبرده جمله بالا را طور ذیل ترجمه نموده:

 "بهتر است خاموش باشی و احمق به نظر برسی، لیکن در زمان صحبت هر تردد را رفع کرده بتوانی."

در حالیکه ترجمه آن باید طور ذیل باشد: 

بهتر است خاموش بود و احمق به نظر رسید،  نظر به اینکه صحبت نمود و هر نوع شک/تردید را رفع نمود.

 یعنی در  حالت که ذهن بالای موضوعی شک و گمان داشته باشد و نمی تواند  اطمینان داشته باشد ، باید خاموش بود.   در اول جمله به خاموشی دعوت و ترغیب می نماید ولو طرف در خاموش بودن احمق و نادان  هم معلوم گردد ، نسبت به اینکه در رفع شک صحبت نمود، زیرا احتمال به خطا رفتن در حالت شک زیاد است که  یقین نداشت . باید توجه داشت که اینرا   رهبر یک ملت گفته و جمله مفهوم بسیار بالا دارد در زمان تصمیم گیری و اظهار نظر چنین اشخاص.    

لاکن در ترجمه دوکتور یوسفی صاحب در بند دوم بر عکس چنین است:

"لیکن در زمان صحبت هر تردد را رفع کرده بتوانی"

هرگاه دقت گردد بند اول جمله با بند دوم ان در ترجمه محترم یوسفی  اصلاٌ مطابقت نمی نماید یعنی: 

 "بهتر است خاموش باشی و احمق به نظر برسی، لیکن در زمان صحبت هر تردد را رفع کرده بتوانی." 

 در بند اول به خاموشی دعوت می نماید و در بند دوم به صحبت. جمله کاملاٌ متناقض ترجمه شده در حالیکه ترجمه درست ان باید چنین باشد:

بهتر است خاموش بود و احمق به نظر رسید،  نظر به اینکه صحبت نمود و هر نوع شک را رفع نمود.

یعنی خاموشی بهتر است از صحبت نمودن بالای موضوع که شک وجود داشته باشد. منظور ابراهام لنکن هم باید اینطور باشد.

در نهایت امر عنوان مقاله محترم  یوسفی که: "خاموشی بهتر است از مزخرف گفتن"، بالای خودش صد فیصد صدق نموده و سراسر نوشته وی چنین است و حیف وقت بنده که بالای هر جمله ان تبصره نمایم، زیرا

مشت نمونه خروار است و جای تعجب هم نیست زمانی همین نویسنده از بی خبری  خود از فرهنگ خود چندی قبل در یک تبصره خود می نویسد که:" خلاصه اینکه بخصوص در 54 سال اخیر، بیاد ندارم که درین سالها کدام کتاب را به "پشتو"، "فارسی" یا "دری" که نویسنده افغان و یا ایرانی بوده باشد، مکمل خوانده باشم."

یعنی بی سواد فرهنگ خود،  خود را معرفی می نماید و چنین هم است. 

ضمناٌ در ترجمه محترم یوسفی "تردد" که رفت و آمد ترافیک معنی می دهد ترجمه شده در حالیکه باید "تردید" باشد. 

نویسنده بی سواد فکری،  اول باید دهن خود را با اب زمزم بشوید بعد اسم بنده و محترم معرفی صاحب را در دهان با چنین بی سوادی خود بگیرد. خجالت آور است که چنین اشخاص می خواهند دیگران را بیاموزانند. 


فیض معنی در خور تعلیم هر بی مغز نیست

نشه را چون باده نتوان در دل پیمانه ریخت

محمد داؤد مومند20.12.2025متحده ایالات/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​سلامونه

ډیره موده کیږی چی د دوه پیاوړی او غښتلی لیکوالانو یعنی پوهاند صاحب دودیال او استاد باری لیکنو نه، حتی د تبصرو  په برخه کی هم بی برخی یو،

هیله ده چی دا دواړه مطبوعاتی ګلان، د منی د ساړه او پانی رژونکی، سیلۍ او د نړی د آفاتو او بلیاتو نه، په امان کی وی،

امین یا رب العالمین  

Hazarzbek Tajiashtun20.12.2025USA/FotoGallary/CountryIcons/USA.png
دوکتور محمد اکبر یوسفی,

".......  نخست تشخیص اینکه چه چیز «نژاد پرستی» و چه چیز «تبعیض» است، نخست باید از طریق تعلیم و آموزش عامه، به آگهی برای هر فرد، رسانیده شود....... "

نهایت پیشنهاد عالی در برآورد دو مفهوم " تبعیض " و " نژاد پرستی " که از هم باید متمایز گردد:

در مفهوم اولی تا حدی که از حد نگذرد چنین صف بندی در جمع از انسانها و حیوانات عمل معمولی و تا حدی جز مروج سرشت اجتماعی و قرار داد اجتماعی می باشد. در چنین خوشبینی روند معاشرت با هم رقم, مثلا باز با باز, کفتر با کفتر .... پشتون با پشتون, تاجک با تاجک ..... احساس و روان  ارامش و راحت را نتیجه دارد. 

 نژاد پرستی جوامع انسانی را با این باور و عمل که نژاد به تنهایی خود، تفاوت‌ها ارثی را در شخصیت و توانایی‌های انسانی توجیه می‌ نماید, بنا شده است. در چنین ساختار اجتماعی گویا نژاد خاص به اساس ذات در سلسله قرار دادن کتگوری مادوم تر دیگران از خود, دایمی برتران ذاتی میگردند. در چنین سلسله مراتب, تعامل و تعادل اجتماعی, بازیگران برتر عقل اجتماعی را در کنترول دارند.  موجودیت چنین بافت و سرشت اجتماعی در جهان به شمول جهان عرب با استثنا افغانستان و ایران قبلا خنثی گردیده هم اکنون عقب گشت چند قرنه دو اخیر را ارمغان دارد.

در اخرین تحلیل کنترول متداوم مردم در افغانستان به دست کسانی اند که شما اجازه انتقاد را به ان ها ندارید, و ان ها در مقایسه و از تمام مردمان بومی به شمول پشتون تاجک هزاره و ازبک, میراثی برتران ذاتی ساخته شده اند.


محمد داؤد مومند20.12.2025متحده ایالات/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ابراز مراتب امتنان

صاحب دانش و فضیلت فراوان و تبصره نویس توانا و بی همتا و منحصر به فرد، شاغلی محترم حسیب الله خان که ضمن اظهار تمنیات نیک شان مبنی بر اعاده صحت و سلامتم، از ذره نوازی شان در مورد تراوشات این خامۀ شکسته نیز دریغ نورزیده اند، اخلاقاً بر خود میدانم که در زمینه از جناب ایشان و تمام ذوات گرانقدری که به ارتباط صحت و سلامتم، تمنیات نیک انسانی و افغانی خود را ابراز نموده  از صمیم قلب تشکر نمایم.

کذا با اغتنام فرصت از دانشمند محترم و چند بعدی، شاغلی شیر ساپی صاحب که چندی قبل، در قسمت شیوۀ نگارشم، با ذره نوازی بی شائبه و مملو و ملامال از حسن نظر و صمیمیت برادرانه و دوستانه شان، تذکراتی داشتند، اظهار تشکر و امتنان نمایم.

خداوند حافظ و ناصر تمام ذوات و شخصیت های وطندوست، مسلمان و حق پسند جامعۀ ما باشد.

مننه او پرمخ مو د نړۍ گلونه  

دوکتور محمد اکبر یوسفی20.12.2025آلمانhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

هموطنان گرامی سلام و احترام تقدیم تان باد!

یقین است که هر یک ما حین آموزش زبان، و بوسیلهٔ اصطلاحات و ترمینولوژی آن، منجمله به اهمیت درک مفهوم «نژادپرستی» و «تبعیض» توجه نموده ایم، که در حیات اجتماعی خیلی مهم است. از جانب دیگر اینرا هم می دانیم که نقش یک فرد در پیشبرد حیات خودش چه است، و باز همان فرد در اجتماع چه نقش دارد و هر فرد خود موضع خود را تعیین می تواند. در صورت وجود یک حاکمیت سیاسی، یا ادارهٔ دولتی بر یک قلمرو، قوانینی که در نتیجه توافق «فعالین سیاسی – اجتماعی» در عمل پیاده می شود، باید در موقف و عملکرد «اتباع» یا انسان های «عادی» بشمول «بیسوادان» و «دانشمندان» که رسماً در اجرای امور دولتی موظف نیستند، تفاوت در نظر گرفته شود. به عبارت دیگر، اگر دولت، چنین تمایلات «نژاد پرستی» و «تبعیض» را ممنوع اعلان نموده باشد، پس در نظم اجتماعی آن جامعه در قدم اول مهم اینست که از تطبیق قانون حفاظت و مواظبت صورت گیرد. اینکه چه کسی همچو تخلف را بخود اجازه می دهد، باید ارگانهای دولتی مکلف به جلوگیری از آن توظیف باشد. البته در جوامع متمدن این امکان و جود دارد، که اگر هر یک از افراد جامعه با متخلف قانون مواجه شود، برای خنثی ساختن آن از طریق  مراجع قانونی اقدام می تواند. نخست تشخیص اینکه چه چیز «نژاد پرستی» و چه چیز «تبعیض» است، نخست باید از طریق تعلیم و آموزش عامه، به آگهی برای هر فرد، رسانیده شود. بعد تشخیص اینکه که چه کسی  چنان تمایل مضر را از خود نشان می دهد، بکمک ادارهٔ دولتی و سیستم حقوقی جلوگیری گردد. با احترام. یوسفی.


الله محمد20.12.2025آلمان

​برادر عزیزم جناب محترم مومند صاحب گرامی!

با عرض سلامهای محمدی به فرموده شما، از صمیم قلب  آرزومندی صحت شما را  از بارگاه ایزد متعال خواهانم، که بنده را نصیب دیدار  روی شما مبارک ساخت. 

 یک جهان تشکر از اینکه به صدای  خواننده تان جواب مثبت داده،  و دو باره با کلای مشابع و مشهور احمد سکارنو اولین ریس جمهور اندونیزی  و یکی از بنیان گذاران نهضت عدم انسلاک در روی صحفهء نشریهء اریانا افغانستان درخشیدید .   

 خداوند "ج" شما را همیشه خوش و صحتمند داشته باشد ، که تشنگان منطق نویسندگی تان را در ساحات مختلف مخصوصاٌ تاریخ کشور تنها نگذاشتید. 

 آ مدن شما را از طرف ارواح مرحوم نوری صاحب،  که بنام ارواح وی بنده معذرت خواسته بودم و پیشنهاد برگشت شما را تقاضا نموده بودم، خوش آمدید می گویم.

 وظیفه همه ما است تا با هم برادرانه و خواهرانه  و دوستانه برخورد ادبی داشته باشیم، زیرا ما در اصل موضوعاتی که بالای ان بحث می نمایم،  چیزی را تغیر داده نمی توانیم، اما واقعیت های موضوعات برای ما اشکار می گردد،  که خود وظیفه بس بزرگ می باشد تا همه ما بتوانیم در روشنایی واقعیت  و حقیقت  زندگی نماییم. 

نوشته های شما  از سالیان دراز به این طرف، طرف توجه بنده قرار گرفته بود ، که در آن صافی منطق و استدلالهای برنده شما را متوجه شده بودم،  و هر نوشته شما مانند وزش  شگوفه های سفید و شیر چایی در بهار ،  روح بنده را نوازش می داد و می دهد.  

روح صاف و پاک مانند اینه توان دیدن مفاهیم عمیق را ،  نسبت قرب آن به حق دارا بوده، زیرا روح حق و هستی در انسان متجلی است ،  که بایست انرا از کدورت صاف نگاه داشت  و خود حجاب خود نشویم .

 روح اینه هستی و تجلیگاه حق است و ضرروت  به حقیقت دارد.   بزرگان تاریخ ادبی بشر و پیامبران راه صیقل دادن انرا به ما نشان داده اند و خدمات بس بزرگی برای بشریت به میراث گذاشته اند .

جمله "انالله و انا الیه راجعون " مفهوم بسیار بالای فلسفی و عرفانی را در ادبیات ما دارا می باشد. این جمله یا ایه خودش یک کتاب علمی از نگاه علوم طبعی است. 

دو عارف مشهور ما در زمینه می فرمایند: 

خاک شد فطرت ز پستی لیک مژگان بر نداشت

ورنه از ما تا به بام  آسمان یک زینه بود


هر کسی که او دور ماند از اصل خویش

باز جوید روزگار وصل خویش 


الله محمد18.12.2025آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

محترم آریا!

 با عرض سلام.

 در تبصرهء قبل از تبصرهء اخیر تان بعد از چند جمله اول غیر مستقیم   و در درون متن با بردن مستقیم اسم بنده، بالای بنده حمله ور شده اید (مراجعه شود به شماره های 4و 15و 23)تبصره بنده، که بنده به همین علت با وجودیکه شما در تبصره اخیر تان  می نویسید عنوانی بنده نبوده ، موضوع را باید واضع و روشن می نمودم ، زیرا منطق محتویات تبصره قبل از تبصره اخیر تان  نتوانست منطقی تبصره اول بنده را رد نماید.     شما همیشه زمانی قادر به رد منطقی استدلال های بنده نمی شوید به اسم بنده پناه برده و موضوع اصلی را کاملاٌ  مسیر دیگر در بحث می دهید.  

 بنده نوشته خود را دو باره خواندم و نتوانستم انچنانکه شما در تبصره اخیر تان ادعا دارید در آن اهانت به شما را تشخیص نمایم.  مثلاٌ در تبصره شماره دهم به علت نقص گفتار خودتان در شماره اول،  به شکل استعاره نوشته ام که خودش پوقانه را سوزن می زند،  یعنی باد منطق گفتار را از جمله می کشد. و یا در شمارهء ذیل می نویسید:

11-"در آن نوشته، متذکر شدم: «لطفاً این متن را در بخش نظرسنجی‌ها قرار ندهید، زیرا هدف از نگارش آن، صرفاً انتقال نظر و تحلیل شخصی است و نباید به عنوان رأی یا نظر رسمی در نظر گرفته شود»."

 در اینجا  هم مایه عجب یعنی تعجب و حیرت بنده شد  "  رای یا نظر رسمی" یعنی چی و نوشته ام که: " عجب، عجب خان". این عجب، عجب خان  مترادف است به عجب خانه ، که  به شکل استعاره گفته غرض  شگفت زدگی اظهار شده،   و خان یعنی خانه تاکید به شدت حیرت است . جمله  حیرت بر انگیز است .

 در ارتباط  :" صرفاً انتقال نظر و تحلیل شخصی است و نباید به عنوان رأی یا نظر رسمی در نظر گرفته شود" ،  بنده نوشتم که هرگاه تمام  جمله را باز نمایم یعنی بالایش کمی مفصل تبصره نمایم:"  در سر نویسنده موی نخواهد باقی ماند.". این هم   به شکل  استعاره  است یعنی منطق نا معقول نوشته را عریان می نماید.  

ضمناٌ در شماره:" 12-"اما اینکه پورتال تصمیم گرفت آن را به نشر بسپارد، تصمیم خود او بود و من در این امر هیچ مداخله ‌ای نداشتم."

بنده در ارتباط جمله بالا بعد از توضیح دادن کوتاه به شکل استعاره نوشته ام که :" یعنی خودش خود را اعدام می نماید. " یعنی نویسنده به نابودی و انهدام فکری خود با چنین طرز افاده پرداخته است و به تفکر خود ضرر رسانیده است، زیرا   غیر ممکن است که از یک طرف نوشته شود:" د ر بخش نظرسنجی‌ها قرار ندهید" و از طرف دیگر در قسمت نشر آن  توسط نشریه نوشته شود:" تصمیم خود او بود و من در این امر هیچ مداخله ‌ای نداشتم." هر عقل سلیم می داند اینرا، در غیر آن خود نویسنده مستقیم انرا به نشر می سپارید.  

ضمناٌ اظهارات شماره 15 و 21 را بنده درست نمی توانستم بدانم و نظر خود را به نا درستی ان اظهار نموده ام. همه انرا دو باره می توان خواند.

 در سر تا سر نوشته بنده  انچنانی که نویسنده محترم در تبصره اخیر شان ادعا دارند ، وجود ندارد .

 نقش پا شو سراغ ما دریاب

هست ازین در رهی به خانه ما

حسیب الله18.12.2025آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​سلام و احترامات قلبی خود را خدمت هموطنان محترم و عزیزم رسانیده، از خداوندمتعال صحت کامل و خوشی های فراوان برای همه استدعا میدارم.

دیروز در خلال مصروفیت های فراوان به مطالعهٔ برخی از مقالات و نوشته های هموطنان محترم و عزیزم پرداخته، از ورای اظهارات دانشمند گرامی و نیک سیر جناب محترم الله محمدخان از مریضی نویسندهٔ گرامی جناب محترم محمدداود مومند اطلاع یافتم که از بابت مریضی جناب ایشان جگر خون شدم، پس از تقدیم سلام و احترامات قلبی به جناب محترم داؤد مومند در قدم اول از خداوند متعال شفای کامل و صحتیابی برای جناب ایشان استدعا می دارم.

بدون شک که جناب محترم محمد داؤد مومند که با مقالات، نوشته ها و تبصره ها و پیام های پرمحتوی و همچنان با تحقیقات علمی شان به زوایای تاریک تاریخ افغانستان عزیز روشنی انداخته اند، یکی از افتخارات افغانستان عزیز محسوب می گردند، زیرا در برخی از تحقیقات و نوشته های جناب محترم داؤد مومند موضوعات و واقعیات تاریخئی ذکر گردیده اند، که با عث تنویر اذهان هموطنان عزیز ما می گردد.

به نظر من شخصیت های ملی و محترم مانند جناب محترم داؤد مومند که داشته ها و اندوخته های علمی شانرا با ما به اشتراک می گذارند، قابل قدر و احترام فراوان می باشند، که باید ما قدر چنین شخصیت های محترم و نیک سیر خود را بدانیم. چنانچه دانشمند محترم الله محمدخان و نیز دانشمند محترم خلیل الله معروفی به این موضوع اشاراتی داشته اند، من نیز خوشحال می شوم، زمانیکه صحت جناب محترم داؤد مومند بهتر گردیده و جناب ایشان میل، وقت و حوصلهٔ آنرا داشته باشند و معلومات و اطلاعات وسیعی شانرا با هموطنان محترم و عزیز ما به اشتراک بگذارند.

و من الله التوفیق

با تقدیم احترامات فائقه

حسیب الله

احمد آریا16.12.2025امریکا/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

محترم الله محمد خان صاحب،

شاید متوجه شده باشید که کامنت من هرگز عنوانی شما نبوده است. آن کامنت طوری که از عنوانش پیداست، تنها برای دوستان نوشته شده بود و شما از آن جمع مبرا هستید؛ یعنی ترجیح دادید مبرا بمانید و در آن جمع قرار نگیرید. اما حالا که بر اساس گفته خودتان، کامنتم از نظر شما گذشت، لطفاً برگردید و این جمله را در آن از سر بخوانید؛ شاید این بار چیزی از آن درک کنید: «راستش، بودن یا نبودن او (داود مومند) در پورتال آریانا افغانستان برای من اهمیت ندارد، اما او بارها خواهان طرد این قلم (من) و حذف مطالبم از این پورتال بود و این تلاش همچنان ادامه دارد.» یعنی بی‌جهت، جناب و فرد دیگری از حلقه کوچک شما، تلاش می‌ کنید که بار کوچ داوطلبانه مومند را از پورتال آریانا افغانستان و تبعات و افتضاحاتی که در پی داشته است، بر دوش این قلم بیفکنید. ضرب ‌المثلی هست که می‌ گوید «خود کرده را نه درد است، نه درمان»، و یقیناً شما و آن دوسه تن دیگر که جز فحاشی راه دیگری نمیدانید، این حقیقت را شنیده ‌اید.

اما موضوع دیگری را نیز میخواهم به شما بگویم: رفتار شما واقعاً عجیب و تأسف بار است. فردی که با هویت مستعار و جعلی در یک رسانه ظاهر میشود، چرا باید چنین رفتاری از خود نشان دهد؟ یعنی چه، برادر عزیز، و سپس اهانت های از پشت پرده و به  شیوه دیالوگ ‌های «عجب خان و رجب خان»، در حالی که  با خودش حرف میزند و  مصاحبه  می کند و چرند میگوید، در هر کامنت باید به مردم توهین کند؟ این کار نماد بی ‌اخلاقی، ناپختگی و کم‌ ادبی است. کسی که جرأت دارد در فضای عمومی، با هویت و آبرو و شخصیت واقعی دیگران بازی کند، نباید با لباس مستعار و نقاب وارد میدان شود. بی‌ تردید، او فردی است که کمترین ارزش و احترام را برای خودش قائل نیست.

این نوع رفتار نشان میدهد که در عمق وجود، فردی کم‌ مایه است و تنها هدفش تخریب کسان است. ذکر نام خدا و رسول هم در شروع یا پایان تراوش‌های ذهنی‌ اش نمیتواند بر اقدامات شیادانه او سرپوش بگذارد و توده مردم را فریب دهد. این عمل ناپسند است و جز نشان دادن ضعف، بی ‌کفایتی و ناپختگی، چیزی دیگر نیست و هیچ جای دفاع ندارد.

باید بیاموزید، البته قبل از آنکه دیر شود، که اخلاق و احترام پایه‌ های هر جامعه سالم و انسانی است. دشنام و توهین به دیگران با هدف خرد کردن آنان و پشت نقابی که بر چهره دارید، تنها نشاندهنده پایه‌ ‌های سست اخلاق فردی است. کسانی که با گذاشتن عناوین غلوآمیز در کنار نام مستعار شما، قصد دارند شما را در اقدامات تان شجاع تر نمایند، در واقع در سطحی بسیار نازلتر قرار دارند و ارزش انسانی چندانی ندارند.

از آنجایی که اصلاً مایل نیستم با افراد فاقد هویت حقیقی در مناظره و گفتگو شرکت کنم، اما به خاطر ریشِ سفیدت، آنهم به گفته دیگران، این استثنا را برایت قائل شدم.


الله محمد15.12.2025آلمان

​براد ر عزیزم جناب محترم آریا صاحب!

با عرض ادب.

تبصره شما محترم ار مطالعه ام گذشت.

 1-"هر فرد صاحب فراست و عقل به درستی میداند که نه مکلفیت و نه صلاحیت آن را دارد که در سیاست ‌ها و امور یک ارگان نشراتی، که بنا بر خواست و اراده خودش میتواند میزبان نبشته‌ ها و اندیشه‌ های افراد باشد، مداخله کند و برای بنگاه تعیین تکلیف نماید."

 هرگاه در  جمله منظور بنده باشد. به کس تعین تکلیف نکرده ام و نشده. اینجا دوستان نظریات خود را در امور مختلفه با هم تبادله می نمایند و در صورت ضرورت با مسولین این صحفه. 

2-"زمانی که آریانا افغانستان به عنوان یک نشریه مستقل و غیر وابسته سیاسی،از نشر مطالب افراد بر اساس سیاست ‌های خودداری میکند،"

نشریه مستقل است، اما نویسنده گان آن استقلال فکری خاص خود را دارند. ضمناٌ زمانی از نشر یک مطلب خود داری می گردد، مستقل بودن ان زیر سوال می رود. 

3-" این اختیار و صلاحیت اوست که با امتیاز و مالکیت نشریه همراه است."

 اختیار و صلاحیت خود را نشریه خود بهتر می داند که چطور نظم بدهد. 

4-"این حق، در واقع، یکی از حقوق طبیعی و مشروع یک رسانه است که بر اساس استقلال و خودمختاری خود عمل کند."

چنین عمل هم می نمایند. 

5-"جای تعجب نیست که نویسندگانی که خود در هفت لایه و پوشش پنهان هستند و کسی نمیداند از کدام گروه و با چه تعلقاتی هستند، "

هفت لایه کم است هزاران لایه  پنهان نی بلکه اشکارا است، هرگاه بصیرت وجود داشته باشد. گروه "بنده" جهانی است، یعنی تمام بشر با تمام افکار شان به شمول شما محترم در گرده بنده هستند. تمام علمای طراز اول جهان در علوم مختلف در اطاق های مخصوص افکارم زندگی دارند. به خداوند "ج" تعلق دارم و در وی زندگی می کنم.   

6-"با نقاب‌ های مختلف بر چهره و از زیر آن ماسک، زبان نصیحت و اندرز باز میکنند"

در چهره شما نقاب است، فکر می نمایید در چهره دیگران است.  بنده نصحیت و اندرز نه نموده ام و اگر هم نمود ام و منطقی نیست کس قبول نه نماید.  

 7-"و به حکم و توصیه میپردازند که یک بنگاه با هویت و سیاست مستقل چه باید بکند یا چه نباید بکند."

 این شما هستید که به چنین عمل دست زده اید. بنده فقط در موضوع خاص که بروز نموده، خواسته ام بین نشریه و نویسنده سابقه دار شان وسیلهء اشتی را فراهم نمایم، که در زمینه پیشنهادات ارایه نموده ام نه حکم. حکم یعنی چنین که بنده می فرمایم باید هم اجرا گردد. باید مفهوم حکم را بهتر درک نمود. 

 8-"برای توضیح بیشتر، باید بگویم که چندی قبل، پس از خواندن کامنتی از محمد داود مومند، دریافتم که نامبرده به دلیل عدم آمادگی پورتال در نشر یکی از مطالبش در نکوهش برخی شخصیت ‌های فرهنگی و علمی، دیگر تمایلی نداشت برای پورتال چیزی بفرستد."

از توضیح بیشتر تان تشکر. 

9-"او این موضوع را در کامنت‌ هائی که به پورتال ارسال میکرد و همه شاهد آن بودند، متذکر شده بود."

یک شاهد هم بنده هستم. 

10-"در نتیجه، مکتوبی در قالب ایمیل برای کارمندان محترم آریانا افغانستان آنلاین فرستادم و نظراتم را درباره تصمیم این فرد ابراز کردم. "

در نقاط مختلف نوشته تان   ادعا دارید،  که کس در امور یک نشریه مستقل دخالت نباید نماید، اما در اینجا خود شما به چنین عمل دست زده اید. عجب انسان دانشمند که خودش پوقانه را سوزن می زند.

11-"در آن نوشته، متذکر شدم: «لطفاً این متن را در بخش نظرسنجی‌ها قرار ندهید، زیرا هدف از نگارش آن، صرفاً انتقال نظر و تحلیل شخصی است و نباید به عنوان رأی یا نظر رسمی در نظر گرفته شود»."

هر خواننده صاحب عقل سالم شخصیت نویسندهء سطر بالا را خود نگاه نمایند. 

"رای با نظر رسمی و نظر و تحلیل شخصی" عجب، عجب خان. هرگاه این دو جمله را باز نمایم ، در سر نویسنده موی نخواهد باقی ماند.

12-"اما اینکه پورتال تصمیم گرفت آن را به نشر بسپارد، تصمیم خود او بود و من در این امر هیچ مداخله ‌ای نداشتم."

 از یک طرف  از عقب نا مردانه و نا جوانمردانه  خنجر می زند ، که کس خبر نشود و نشریه را می خواهد طرف خود کش و شخصی نماید،  نشریه هوشیارانه این دخالت را افشا می نماید و از طرف دیگر می نویسد: "  و من در این امر هیچ مداخله ‌ای نداشتم." یعنی خودش خود را اعدام می نماید. 

13-"این حق هر ارگان نشراتی است که هرچه در اختیار دارد، منتشر کند. چنین روشی در جوامع متمدن و مدرن، معمول است."

در هیچ جا معمول نیست. زمانی شما نوشته اید دیگران خبر نشود، نشریه هوشیارانه نخواسته حاله دست شما گردد. 

14-"اما آنچه ناپسند است و نباید نادیده گرفته شود، اقدام فردی به نام الله محمد است "

هرگاه نا پسند می بود بعضی از دوستان انرا تایید نمی نمودند. برای شما نا پسند بود و شما مرکز جهان نیستید و اگر هم هستید با چنین تناقضات خود را از مرزک جهان بیرون نموده اید. اگر هم نا پسند بود، نا پسند تر از نوشته فعلی شما نبود، بلکه هدف ان  در نهایت جلوگیری از  خراب شدن رابطه نویسنده و نشریه  بود  . 

15-"که پی در پی با جملات درهم و برهم در این چند روز، از ملاقات خود با مومند سخن میگوید"

دروغ محض این پی در پی، زیرا یک مقاله نوشتم و از دیدار خود با محترم مومند صاحب صحبت نمودم ، که دو نفر دوستان انرا خوب دانستند،  که به جواب شان تشکر فرستادم.   دیگر آن هم  به ناشر محترم اریانا افغانستان انلاین بود، که بعد از ارزشمند تلقی نمودن نوشته بنده یک جواب فوق العاده معقول و درست برایم ارایه داشتند،  که به جواب شان مقاله دوم را ارسال داشتم،  به امید اینکه  محترم  مومند صاحب دو باره در جمع  ما بپیوندد، 

16-"و به عنوان وکیل و نماینده برگزیده ‌اش، ادعاهایی را مطرح میکند و خواهان بازگشت او به وبسایت است. "

بنده نماینده برگزیده خدای خود یعنی حق  هستم و به همان اساس هم عمل می نمایم و کدام ادعای هم نه نموده ام،  بلکه جریان که واقع شده، انرا تحلیل و بررسی نموده، تا  مصالحه صورت گیرد.    فقط همین. 

17-"او که از قول خودش در یک دیدار دوستانه در سانتا کلارا  به زیارت یکدیگر موفق شده اند، قصد دارد دعوایی را به هزینه این قلم مطرح کند و از پورتال میخواهد دروازه ‌ای را که هرگز بر روی مومند نبسته بود، باز کند. ".

شما خود تان این دعوایی را به هزینه تان مطرح نمودید با ارسال آن مقاله بر ضد مومند صاحب،  که همه انرا مطالعه نموده اند. شما می خواستید سیاست نشراتی این صحفه را تحت اداره تان آورده، چنانچه یک بار دیگر هم چنین نموده بودید،  اما نشریه انرا هم هویدا ساخت. 

18-"این موضوع کاملاً بی‌ارتباط با من است، "

 دقیق به شما ارتباط دارد. آیا لازم بود بعد از وداع نمودن محترم مومند صاحب به حیث یک افغان غیور به چنین یک عمل دست بزنید. وی وداع نموده بود. به شما چی ارتباط داشت که چنین یک مقاله بنویسید. اینجا کودکستان نیست. مرد باش مرد خدا.

19-"زیرا به نظر میرسد مومند حتی پس از اعلام قطع همکاری با پورتال، همچنان چندین کامنت دیگر برای آن ارسال کرده است؛ این مطالب همواره بر بستر پورتال موجود بوده‌ اند، "

این چندین یک یا دو بوده و انهم حتماٌ حتما بوده. 

20-"مگر اینکه حالا باید احمد آریا را مسئول بیرون رفتن او از پورتال بدانیم. "

احمد اریا را کس مسوول نه نموده و خودت هم با منطق که داری کسی نیستی که کس را بیرون نموده بتوانی. این خود مومند صاحب بوده که نسبت قضیه متذکره دیگر نخواست اینجا بنویسد.  

21-"راستش بودن یا نبودن او در پورتال برای من اهمیت ندارد، "

دروغ ، زیرا مقالهء که نوشته اید چیزی دیگری را به تصور می دهد  که افشا شد. 

22-"اما او بارها خواهان طرد  این قلم و حذف مطالبم از این پورتال بود و این کوشش همچنان ادامه دارد."

این موضوع مربوط به شما دو نفر می گردد که با هم تصفیه نمایید. 

23-"در هر حال، آنچه از جناب الله محمد خان، وکیل نامرئی مومند، انتظار داریم، این است "

بنده وکیل کس نیستم. بنده به محترم مومند صاحب احترام دارم و شخصیت بنده کاملاٌ از کالیبر دیگر است،  که قد فکر شما قادر به دیدن آن شده نمی تواند. دیده شود انتظار شما چیست. 

24-"که دیگر خوانندگان مطالب ارزشمند خود را در دنیایی از ناآشنایی و بی ‌تفاوتی رها نکنند و همانطور که بالاخره شجاعانه در برابر داود مومند در سانتا کلارا ظاهر شدند، این سعادت را نصیب دیگران نیز کنند."

شما خود را فعلاٌ شجاعانه از نوشته های شجاهانه بنده تغذیه نمایید و   خواننده گان با مطالب که بنده می نویسم، اگر خواسته باشند، خود را با بنده  اشنا سازند . محترم مومند صاحب یک استثنا بودند.  

نغمه ها بسیار بود اما ز جهل مستمع

هر قدر بی پرده شد در پرده های ساز ماند

احمد آریا15.12.2025امریکا/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

 دوستان محترم،

هر فرد صاحب فراست و عقل به درستی میداند که نه مکلفیت و نه صلاحیت آن را دارد که در سیاست ‌ها و امور یک ارگان نشراتی، که بنا بر خواست و اراده خودش میتواند میزبان نبشته‌ ها و اندیشه‌ های افراد باشد، مداخله کند و برای بنگاه تعیین تکلیف نماید. زمانی که آریانا افغانستان به عنوان یک نشریه مستقل و غیر وابسته سیاسی، از نشر مطالب افراد بر اساس سیاست ‌های خودداری میکند، این اختیار و صلاحیت اوست که با امتیاز و مالکیت نشریه همراه است. این حق، در واقع، یکی از حقوق طبیعی و مشروع یک رسانه است که بر اساس استقلال و خودمختاری خود عمل کند. جای تعجب نیست که نویسندگانی که خود در هفت لایه و پوشش پنهان هستند و کسی نمیداند از کدام گروه و با چه تعلقاتی هستند، با نقاب‌ های مختلف بر چهره و از زیر آن ماسک، زبان نصیحت و اندرز باز میکنند و به حکم و توصیه میپردازند که یک بنگاه با هویت و سیاست مستقل چه باید بکند یا چه نباید بکند.

برای توضیح بیشتر، باید بگویم که چندی قبل، پس از خواندن کامنتی از محمد داود مومند، دریافتم که نامبرده به دلیل عدم آمادگی پورتال در نشر یکی از مطالبش در نکوهش برخی شخصیت ‌های فرهنگی و علمی، دیگر تمایلی نداشت برای پورتال چیزی بفرستد. او این موضوع را در کامنت‌ هائی که به پورتال ارسال میکرد و همه شاهد آن بودند، متذکر شده بود.

در نتیجه، مکتوبی در قالب ایمیل برای کارمندان محترم آریانا افغانستان آنلاین فرستادم و نظراتم را درباره تصمیم این فرد ابراز کردم. در آن نوشته، متذکر شدم: «لطفاً این متن را در بخش نظرسنجی‌ها قرار ندهید، زیرا هدف از نگارش آن، صرفاً انتقال نظر و تحلیل شخصی است و نباید به عنوان رأی یا نظر رسمی در نظر گرفته شود».

اما اینکه پورتال تصمیم گرفت آن را به نشر بسپارد، تصمیم خود او بود و من در این امر هیچ مداخله ‌ای نداشتم. این حق هر ارگان نشراتی است که هرچه در اختیار دارد، منتشر کند. چنین روشی در جوامع متمدن و مدرن، معمول است.

اما آنچه ناپسند است و نباید نادیده گرفته شود، اقدام فردی به نام الله محمد است که پی در پی با جملات درهم و برهم در این چند روز، از ملاقات خود با مومند سخن میگوید و به عنوان وکیل و نماینده برگزیده ‌اش، ادعاهایی را مطرح میکند و خواهان بازگشت او به وبسایت است. او که از قول خودش در یک دیدار دوستانه در سانتا کلارا  به زیارت یکدیگر موفق شده اند، قصد دارد دعوایی را به هزینه این قلم مطرح کند و از پورتال میخواهد دروازه ‌ای را که هرگز بر روی مومند نبسته بود، باز کند. این موضوع کاملاً بی‌ارتباط با من است، زیرا به نظر میرسد مومند حتی پس از اعلام قطع همکاری با پورتال، همچنان چندین کامنت دیگر برای آن ارسال کرده است؛ این مطالب همواره بر بستر پورتال موجود بوده‌ اند، مگر اینکه حالا باید احمد آریا را مسئول بیرون رفتن او از پورتال بدانیم. راستش بودن یا نبودن او در پورتال برای من اهمیت ندارد، اما او بارها خواهان طرد  این قلم و حذف مطالبم از این پورتال بود و این کوشش همچنان ادامه دارد.

در هر حال، آنچه از جناب الله محمد خان، وکیل نامرئی مومند، انتظار داریم، این است که دیگر خوانندگان مطالب ارزشمند خود را در دنیایی از ناآشنایی و بی ‌تفاوتی رها نکنند و همانطور که بالاخره شجاعانه در برابر داود مومند در سانتا کلارا ظاهر شدند، این سعادت را نصیب دیگران نیز کنند.

با احترام

دوکتور محمد اکبر یوسفی15.12.2025آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم احمد آریا!

بار دیگر سلام و احترام تقدیم است. خرسندم از اینکه چند جمله را که انعکاس دهندۀ احساس قلبی ام بوده است، از نظر شما گذشته است. با شما می شود تا حدی راز دل شود. شما می دانید که من از طفولیت با دو زبان "پشتو" و "فارسی" یا "دری محلی" بزرگ شده ام. اما در طول عمر کدام داستان و کتاب "شعر" را نخوانده ام. خلاصه اینکه بخصوص در 54 سال اخیر، بیاد ندارم که درین سالها کدام کتاب را به "پشتو"، "فارسی" یا "دری" که نویسنده افغان و یا ایرانی بوده باشد، مکمل خوانده باشم. در جریان تحصیل با کتب و متون علمی، علوم طبیعی و اجتماعی سروکار داشته ام. در تمام عمر با دو زبان آلمانی و انگلیسی مطالب را مطالعه می کرده ام، که البته به زبان آلمانی بیشتر مصروف بوده ام. به  ترمینولوژی های علمی بیشتر توجه می داشته ام. آنچه را که باید متذکر شوم، اینست که متون مقالات مرحوم ولی احمد نوری و از شما را بیشتر از دیگران به راحت مطالعه کرده ام. مقالات تعدادی را درین چند دهه اصلاً نخوانده ام. احساس می نموده ام که برخی از آنها با پیشداوری ها و حدسیات و تعبیر های نادرست از کلمات خارجی، می تواند انسان را با تعبیر های ناسالم، عادت دهد. از توجه شما بار دیگر ممنون. با احترام. یوسفی.

دوکتور محمد اکبر یوسفی14.12.2025آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم احمد آریا!

بار دیگر سلام و احترام تقدیم است. خرسندم از اینکه چند جمله را که انعکاس دهندۀ احساس قلبی ام بوده است، از نظر شما گذشته است. با شما می شود تا حدی راز دل شود. شما می دانید که من از طفولیت با دو زبان "پشتو" و "فارسی" یا "دری محلی" بزرگ شده ام. اما در طول عمر کدام داستان و کتاب "شعر" را نخوانده ام. خلاصه اینکه بخصوص در 54 سال اخیر، بیاد ندارم که درین سالها کدام کتاب را به "پشتو"، "فارسی" یا "دری" که نویسنده افغان و یا ایرانی بوده باشد، مکمل خوانده باشم. در جریان تحصیل با کتب و متون علمی، علوم طبیعی و اجتماعی سروکار داشته ام. در تمام عمر با دو زبان آلمانی و انگلیسی مطالب را مطالعه می کرده ام، که البته به زبان آلمانی بیشتر مصروف بوده ام. به  ترمینولوژی های علمی بیشتر توجه می داشته ام. آنچه را که باید متذکر شوم، اینست که متون مقالات مرحوم ولی احمد نوری و از شما را بیشتر از دیگران به راحت مطالعه کرده ام. مقالات تعدادی را درین چند دهه اصلاً نخوانده ام. احساس می نموده ام که برخی از آنها با پیشداوری ها و حدسیات و تعبیر های نادرست از کلمات خارجی، می تواند انسان را با تعبیر های ناسالم، عادت دهد. از توجه شما بار دیگر ممنون. با احترام. یوسفی.

احمد آریا14.12.2025امریکا/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جناب محترم دوکتور یوسفی،

سلام و احترام خدمت شما. از اینکه فرصت کردید و با کلامی سرشار از محبت و احترام، نظرات ارزشمند خود را با من به اشتراک گذاشتید، بی ‌نهایت سپاسگزارم. مطالب علمی و فلسفی شما همواره برای من منبع فیض و بهره‌ مندی است و من بی ‌وقفه در حال تعقیب و پیگیری آنها هستم تا از دانش و تجربیات غنی ‌تان بهره ‌مند شوم. 

مطالب شما درباره «تفاوت بین قدرت و زور» ، و همچنین تحلیل‌ های عمیق شما درباره سیستم‌ های اجتماعی و توازن قوا، همواره مرا به تفکر واداشته است. من نیز معتقدم که فهم بهتر از این مفاهیم، میتواند در توسعه جامعه‌ ای سالم و همآهنگ نقش مؤثری ایفا کند

از همراهی و انگیزه ‌ای که در نوشتن و به اشتراک گذاشتن دیدگاه ‌هایتان دارید، قدردانی میکنم و امیدوارم همچنان بتوانم از دانش و بینش روشنگر شما بهره‌ مند باشم. بی صبرانه منتظر مطالب آینده‌ تان هستم و امیدوارم این تبادل علمی و فلسفی، همچنان ادامه یابد.

با احترام و آرزوی سلامتی،  

آریا

الله محمد14.12.2025آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم استاد گرامی، محترم معروفی صاحب عزیز!

با عرض سلام و آرزومندی سلامتی شما، نوشته شما  تحت عنوان "صلح هم انسانی است و هم کاملاٌ اسلامی" از مطالعه بنده گذشت"

1- " مدتهاست، که به علت خاص و معلوم، با نوشتن فاصله گرفته ام، ولو از خواندن کنار نرفته ام."

خداوند متعال با وجود همه مشکلات زندگی منجمله صحی،  به شما و همه ما قوت روحی بدهد، تا روح و روان خود را در حرکت سالم که جوهر اصلی زندگی است،  نگاه داشته بتوانیم، در غیر آن مرده های زنده هستیم. منبع خوب این قوت اثار بزرگان ادبی تاریخ بشر است، منجمله عبادات و مراقبت واقعی از روح و روان در این دنیای متشنج روحی تا روح و روان ما صاف و شفاف از مکدرات شیطانی مانند اینه نگاه داری گردد.

2-"مقالۀ ایشان را زیر عنوان "محترم مومند صاحب و ادارۀ آریانا  انلاین "  باز کردم و دوبار از نظر گذشتاندم و از عمق دل دریافتم، که ایشان مرد اصلاح و آشتی هستند و هرگز نمیخواهند، که بین دوستان فاصله افتد."

بد ترین رزالت نسبت عدم تربیه و دانش سالم  تقویه نفاق و منافقت بین انسان ها توسط انسان ها است.

3- "من، که خود نسبت به "استاد خلیلی" دید دیگر و متفاوت از دید جناب "داوود مومند" دارم، طرفدار "ابراز نظر" و خواهان آن هستم، که هر نویسنده نظر و برداشت مستقل خود نسبت به اشخاص و شخصیتها را داشته باشد".

با وجودیکه برادرزاده مرحومی از دوستان بی اندازه زیاد نزدیک بنده است، نمی دانم به کدام علت به این شخص و اشعارش هیچگاه علاقه نگرفتم، که احتمالاٌ علت آن علاقه بنده به شاعران کلاسیک زیاد  تر بوده باشد، اما اقرار می نمایم که در سرودن اشعار دست یعنی روح  بسیار بالا داشته  است. 

 واقعیتهای سیاسی که توسط دوستان اینجا در مورد نامبرده نشر شد، مایه بسیار زیاد حیرت بنده گردیده است، که از آن مطلع نبودم. مانند قصه شاه ایران و شاه پاکستان و کتاب عیار خان. 

 4-" در حالی، که هر انسان نه تنها "جائزالخطاء" بلکه حتی "واجب الخطاء" میباشد؛ و بگذارید، که مردم ما در بارۀ شحصیتهای علمی و ادبی و سیاسی و اجتماعی ما، آزادانه نظر خود را بنگارند!"

این جمله شما   انکشاف فکری بشر را نشان می دهد ، زیرا هر گاه انسان ها در عرصه علوم مختلف منجمله سیاست، تخنیک و غیره اشتباه نمی نمودند ، موفق به پیدا نمودن راه درست نمی گردیدند. یعنی از اشتباه است که انسان می اموزد.  

این ازادی بیان که شما از ان ذکر می نمایید، باعث جلوگیری از خطاهای مزید در عرصه های خاص خود می گردد عوض اینکه تشنج مزید خلق نماید. 

5-"من، که یکی از دوستان بسیار زیاد نزدیک مرحوم "ولی احمد نوری" بودم، به نکوئی و به یقین تمام میدانم، که اگر شخص جناب "نوری صاحب" زنده میبودند، مقالۀ انتقادی "محترم مومند" را به نشر میسپردند. و اگر  لزوم می افتید به نقد آن مقاله میپرداختند."

بنده هم به همین عقیده هستم و انرا در یک نوشته خود که انشالله نشر خواهد شد، ذکر نموده ام. 

6-"دوری "جناب مومند" ازین صفحۀ گرامی نه تنها حیف بزرگ، بلکه یک ضایعه و حتی ضربه ای ست، که بر پیکر "آریانا افغانستان  انلاین" وارد آمده است."

به یقین که چنین است و بنده از موضع گیری شما و محترم توخی صاحب در زمینه تشکری می نمایم تا مگر موفق به برگشت نامبرده از تصمصم شان شده بتوانیم. 

7-"من به حیث یک نویسندۀ سرسفید و ریش سفید این صفحه از ادارۀ محترم "آریانا افغانستان آنالین" با الحاح و تضرع افغانی خواهش میکنم، که از هر طریق ممکن راه ورود "جناب مومند" را هموار بگردانند، چون به یقین میدانم، که با چنین کاری روان "نوری صاحب مرحوم" ، خوشنود خواهد گشت!"

بنده در مطابقت با تذکر بالای شما یک چند سطر نوشته ام،  که احتمالاٌ به نشر برسد و این وظیفه را غرض همکاری با نشریه "آریانا افغانستان انلاین" منحیث خواننده انها  بعد از نشر تبصره شان در ارتباط نوشته اولی بنده، ادا نموده ام ، که احتمالاٌ "معذرت" اشتباه به صورت عموم طرف قبول نویسنده بر جستهء این نشریه محترم مومند صاحب  شده بتواند. 

بیدل سخنت نیست جز انشای تحیر

کو آینه تا صحفه دیوان تو باشد


الله محمد14.12.2025آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم توخی صاحب!

سلامهای بنده هم به شما محترم برسد.

بسیار زیاد خوشحالم که بنده توانستم به ملاقات محترم مومند صاحب برسم و شما را هم از این ملاقات معلومات دهم.

این خداوند متعال بود که بنده را مانند اینکه به حج خواست، به ملاقات وی رسانید. 

وقتی فکر می کنم که از کجا به کجا با این پیشرفت تخنیک رفته ام،  مایه تعجبم می گردد. بنده فوق العاده از پرواز با طیاره می ترسم و هر گاه مجبور نباشم به این کار مبادرت نمی ورزم. 

 پرواز طیاره کمی پاهین تر از   قطب شما ل   با سرعت تقریباٌ هزار کیلو متر فی ساعت، ده  ساعت  بود . با گذشتن  از  بالای گرین لند پر از برف و جنگلات شما ل کانادا  و بلاخره بعد از چند روز  تقریباٌ دوازده ساعت با موتر از سیاتل به طرف کالیفورنیا تا ملاقات نامبرده به یک طلسم به نظرم کنون که در خانه و جای خواب خود هستم ،  می  اید. 

لذت اصلی این سفر را کنون با شما می برم ، که انرا اظهار می دارم در غیر ان همه ان تکلیف بود.

بلی بنده هم مانند شما تشویش صحت وی را داشتم و دارم، اما یک فرموده مرحوم ابن سینا را برایشان که در کتاب شفای وی است،  اظهار داشتم که خود را از نظر روحی قوی بگیرد، زیرا اکثر امراض جسمی از سیستم عصبی مغز و روح می تواند اداره گردد، تا بتواند  به مبارزه و تداوی مرض پرداخته و قسمیکه بنده حال وی را یافتم امید واری زیاد است، که شفا پیدا نمایند.  

تشکر از اینکه با نوشته بنده توافق تان را اظهار نموده اید. بنده یک بار دیگر بعد از اظهارات معقول و منطقی نشریه، چند خطی در ارتباط برگشت نامبرده در جمع ما نوشته ام ، که امید است موثر واقع گردد و محترم مومند صاحب را دو باره در جمع خود داشته باشیم و از معلوماتهای علم تاریخ و سیاست شان و منطق بالای شان در ارتباط موضواعات طرف علاقه شان،  مستفید شده بتوانیم. 

صحت و سلامتی شما محترم را هم از خداوند متعال خواهانم. تشکر. 

پیری ام پیغامی از رمز سجود آورده است

یک گریبان سوی خاکم سر فرود آورده است 

دوکتور محمد اکبر یوسفی13.12.2025آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جناب داکتر صلاح الدین سعیدی!

سلام بر شما!

تعجب من برین است که شما را چه چیز تحریک نموده است، که به عنوان یک فرد در جمع اتباع دولت در سر زمین افغانستان این کلمه را، با این نوع سوء تعبیر مطرح می کنید اینکه یک دولت، یک زمان برای همه اتباع یا «رعیت» آن تحت حاکمیت در قلمرو تحت تسلط خود، چنین نسبت را تحت این کلمه ابلاغ کرده است، که هر فرد از اتباع آنرا «افغان» نامیده است. شما مانند اینجانب فرد هستید. نه شما مرا ملزم و تابع خود شمرده اید که بگوئید، صلاحیت را شما دارید یا اینکه بگویم اینرا من صلاحیت دارم که بر شما تحمیل و یا برای شما ابلاع کنم. این دولت است که برای شناسائی اتباع خود که ساکن قلمرو اوست و پس از اعلان، مکلفیت و حقوق مساوی را برای همه اتباع، اتباع قبول کرده است، سند رسمی وابستگی به دولت را هم، دولت از دفتر خاص «دولتی»  خود صادر کرده می تواند. نه شما و نه من برای خود ما «تذکره» می نویسیم. نه شما به حیث فرد بر فرد دیگر حق امر کردن  دارید،  نه من، مگر مرجع قانونی مطابق قانون برای شما و یا برای من   وظیفهٔ قانونی تفویض کرده باشد. تصور اینکه بعضاً در مناسبات بین المللی، وابستگی «ملی» را با وابستگی» دولتی» در عمل یکی می شمارند، تابعیت از دولت بدین معنی نیست که با سیاست یک گروپ حاکم موافق بود و حتماُ اطاعت کرد. این با هویت ربطی ندارد. دولت ها می توانند تابعیت دولتی کسی را از او بگیرد و یا به تبعهٔ جدید همین حقوق و مکلفیت را تضمین کند. وقتی فرد  در افغانستان بگوید که او «افغان نیست» این به فرد دیگر ربطی ندارد. فقط می شنود. اگر همان فرد به مقام دولتی، بگوید، فقط دولت حاکم کاری کرده می تواند و بس. با احترام. یوسفی.

دوکتور محمد اکبر یوسفی13.12.2025آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

 جناب محترم احمد آریا

نخست سلام ها و احتراماتم را تقدیم می دارم. واقعاً در همین لحظه همه کلمات مناسبی را فراموش کردم، که باید آن احساس خرسندی قلبی  مناسب ام را که از مطالعۀ مقالۀ نهایت عالی و پر محتوای شما که به تأریخ ۱۲ دسمبر ۲۰۲۵م در سایت «أزیانا افغانستان آنلاین» تحت عنوان: «توطئه های نژادپرستانه و نقش آنها در تضعیف وحدت ملی» بدست نشر سپرده اند، می توانستم آنچه را افاده کنم  که از صمیم قلب آززو داشتم.جیزیکه در ذهن دارم شما نخستین کسی هستید که بعد از مطالعۀ آثار ارزشمند "هنا ؛رینت" که می گفت "قدرت و زور یکی نیست"، هم چنان در باره سیستم اجتماعی ایالات متحده و تناسب قوای بین المللی نوشته اید که منسبات اجتماعی چگونه است . من قبلاًهم از مقالهٰ قبلی شما، خرسند شدم که شما فقط یگانه "نویسندۀ" متولد افغانستان بوده اید که از شناخت تان به مهاجران افغان نوشته اید که در همزیستی با همسایگان خود از خود چه رفتار و کردار نشان دهند، تا در اجتماع نو، باعث ناراحتی خود و دیگران نشوند. شما می دانید که اینجانب ۵۴ سال قبل جهت تحصیل وارد خاک آلمان (در زمان سلطنت) شده ام. زمانی که در رشتهٔ ریاضی و مضمون فرعی فزیک، در بخش فزیک تیوریکی « کوانتوم – فزیک» امتحان «یونورستی»  را سپری می نمودم، درک می کردم که چی فرق بزرگ بین اعتقاداتدینی و برداشت های علمی وجود داشته است. من الهام خیلی روشن از آنچه گرفتم که « پلورالیزم» در همه اجتماعات یک رخ انسانی و غنای علمی فرهنگی را هم از خود نشان می دهد. طوری که می دانید، بشکل مقاله حکومت «سکولایزم» را ا ز  روی تجارب تآزیخی برای همزیستی پیروان ادیان و نژاد ها مختلف، مفید می دانم. با احترام. یوسفی.


آريانا افغانستان آنلاین13.12.2025آلمان/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جناب محترم الله محمد،

با تشکر از نگارش ارزشمند شما، به اطلاع میرسانیم که ما با جناب محترم داود مومند صائب هیچکدام مشکلی نداریم. درب این وبسایت برای جناب ایشان مثل همیشه باز بوده، مایۀ افتخار ما خواهد بود که بتوانیم مطالب ایشان را در این وبسایت منتشر نماییم.

مطلبی که ایشان در خصوص استاد خلیلی نوشته بودند، صرفاً به دلیل احترام به جایگاه و یاد استاد ولی احمد نوری که ارادت خاصی به استاد خلیلی داشتند منتشر نگردید. توضیحات ما در خصوص نوشتۀ نهم سپتمبر که در  آریانا افغانستان آنلاین منعکس گردید به وضوح بیان می‌دارد که عدم نشر مطلب مذکور همچنان به دلیل مغایرت با پالیسی‌های نشراتی ما بوده است، و نه به دلیل وجود هرگونه تمایلات یا انگیزه‌های شخصی.

باید تذکر داد اینکه، برای ما تعجب آور است که دو نویسندۀ وطندوست، پرکار و عاشق افغانستان چنین برداشت ‌های متفاوتی از یک شخصیت واحد داشته باشند. اگر این تفاوت دیدگاه‌ ها به حدی عمیق باشد که علایق شخصی بر بیان حقایق در معرفی اشخاص صاحب فضیلت، چه در حوزۀ فرهنگی و چه سیاسی، غالب گردد، قضاوت برای خوانندگان این مطالب ضد و نقیض دشوار خواهد بود و ابهامات زیادی ایجاد می‌کند.

قطع همکاری یا دلسردی نویسندگان در پی عدم نشر یک مطلب برای ما ناپسند و غیرقابل قبول است. انتظار می‌رود هر نویسنده در نهایت تصمیم نهایی و صریح اداره را بپذیرد و از درخواست مکرر دلایل و براهین بی‌ نتیجه پرهیز کند. همان ‌طور که بر همگان واضح است، این رویکرد (تفرقه بر سر اختلافات جزئی) یکی از نقاط ضعف تاریخی ما افغان‌ ها بوده است که با کوچکترین اختلاف نظر، موجب انشعاب و تضعیف مجموعه‌ ها می‌گردد.

ادارۀ آریانا افغانستان آنلاین با قاطعیت اعلام می‌دارد که در تعامل با تمامی نویسندگان، کاملاً بیطرف، عاری از هرگونه تعصب یا غرض شخصی عمل می‌کند و هدف اصلی آن، گام برداشتن در مسیر وحدت و همبستگی ملی میان تمام اقوام افغانستان است.

در اخیر عرض میداریم اینکه، به صورت عموم ما در جر و بحث های علاقمندان وبسایت خود را دخیل ندانسته، به ابراز نظر آنان احترام گذاشته و قضاوت را به خوانندگان سایت میگذاریم.

تشکر

اداره

دوکتور صلاح الدین سعیدی 13.12.2025انگلستان/FotoGallary/CountryIcons/UK.png

راه برطرف کردن یک فتنه در تذکرهٔ افغانی! 

کلمهٔ افغان در ابتداء انتخاب ما نبوده و این نام قرنها قبل بر ساکنان اقوام کوهای هندوګش از جانب هندیها و پارسها/ کتیبه های داریوش و قبل از آن اطلاق شده و حال یک هویت است! افغان یک صفت است و نام قوم نیست! 

همان ګونه که آمریکا از نام دوست نقشه کش ایتالوي هست که از بعد کشیدن نقشهٔ سرزمینهای جدید یافتهٔ از امریکا را نام دوست خود امریکوس ګذاشت و حال امریکا و یک هویت شده! 

ما چه ضرورت داریم و داشتیم در برابر نام هر تذکره ګیرندهٔ افغان ،  خانهٔ را به نام افغان و بعد قوم و ... بنویسیم و خانه پری کنیم. عوض این میتوانستیم و حال میتوانیم مثلا در أخیر نوت و یادداشت به سه زبان پشتو، دری و انګلیسي بنویسیم و بګذاربم که به محتوی ذیل باشد: 

نوت: این تذکرهٔ هویت متعلق به تبعه و شهروند افغانستان- افغان هست! هرکس آنرا بیابد لطفاً به نزدیکترین ادارهٔ پولیس و یا نمایندګی سیاسی افغانستان تسلیم کند! 

و یا: در اول تذکره، به سه زبان، پشتو، دری و انګلیسی عنوان نوشته و آورده شود: 

این تذکرهٔ تابعیت تبعه و شهروند افغانستان  و افغان است!  

باین تذکر در ابتدا و در أخیر به صورت چاپی ضرورت به اضافه کردن قلمی آن نبود و نیست! 

نظر شما در مورد چیست؟

داکتر صلاح الدین سعیدی 

۱۴/۱۲/۲۰۲۵

۰۰۴۴۷۸۸۶۴۷۴۶۳۸

عمر توخي13.12.2025سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
محترم الله محمد ته سلامونه!
د محترم مومند صاحب د حاله څخه ستاسو لنډ راپور که څه هم چي د خوښۍ تر څنګ د تشويش سبب هم سو، خو مومند صاحب ته به دعاوي کوو چي خدای ج صحت او روغتیا ور په برخه کړي.
ستاسو په دغه لیکنه کي زه ستاسو د ټولو وړاندیزونو او نظرونو سره همنظره یم، او د مومند صاحب د تاريخي او څېړنيزو ليکنو د دوام په هيله د اريانا په درنه او رنګینه وېب پاڼه کي۰
 جوړ اوسی.
Hazarzbek Tajiashtun06.12.2025USA/FotoGallary/CountryIcons/USA.png
​یادداشت پورتال افغان جرمن آنلاین

".....اخیراً بحث و مشاجره در شبکه های اجتماعی از منبع یا منابع مبهم و مشکوک به راه انداخته شده ‏است که چه کسی افغان است و چه کسی افغان نیست، آنهم تحت شعار: "من افغان هستم!"؛ "من افغان ‏نیستم!" ‏این بحث بیهوده باعث شور و غوغا در شبکه های اجتماعی گردیده است......مردم شریف ما همه هویت ملی شان را می شناسند و به آن باور دارند.......هویت قومی هریک از اقوام کشور محفوظ و قابل احترام میباشد و همه دارای حقوق و وجائب ‏برابر و مساوی اند و هیچ قوم را بردیگری تفوق و امتیاز نیست.‏.....به این اساس اصل هویتی اعم از ملی و قومی را نباید زیر بحث برد و مورد شک و تردید قرار داد..... "

تعجب آور است چنین سفارشی که از طرف یک شخص نه بلکه برداشت " تیم کاری" یک نشریه معتبر را انعکاس میدهد.

 هرگاه این بحث هویت بیهوده می بود  و همه به گفته امد شما " دارای حقوق و وجائب ‏برابر و مساوی " میبود چنین "غوغا" یی اصلا بر پا نمی شد. لطفا چند سطر زیر را با ذهن باز تحلیلی بخوانید:

بنا قرار داد اجتماعی افغانستان از شروع دوران بود یک کشور حایل به اساس سلسله - مراتب - ذاتی بنا یافته است و ادامه دارد. بنا بر همان نوعی از ساختار است که  درامتداد بعدی چنین منشا, ارزش, ساختار و محور; تعاملات بعدی اجتماعی به اساس خطوط قومی در افغانستان نیز درجه بندی گردیده است.

وقتی یکی از گویا اقوام در مرکزیت همیشه گی امتیازت چند جانبه وافر قرار داشته مثلا در افغانستان اغا صاحب و حضرت صاحب می گردند و دایم چنین باقی می مانند, در سلسله بعدی چنین قرار داد اجتماعی اقوام بومی نیز با همان روحیه صف ارایی میگردد. حتمی شنیده اید که گل از گل رنگ می گیرد.

مشکل هویت در افغانستان جدی و  نهایت سیاسی ریشه داراست که با پوشش شکر لفظی شیرین حل نمی گردد. 
دوکتور صلاح الدین سعیدی 06.12.2025لندن/FotoGallary/CountryIcons/UK.png
درایت
 
حضرت ابوالمعانی بیدل ، در سفته و رهنماست: 
 
به سفله ګان چو رسی اندکی  تواضع کن 
دری که پست بود میتوان خمیده ګذشت
بیدل
 
اګر هدف ګذشتن است به هر قیمت شد
ګذشتنی  همه ما ایم  چې خمیده و  زشت
اګر به حکم مصلحت خمیدن است ممکن
الهی لحظهٔ قامت رسیدن آسان کن!

د ص سعیدی


صحرائی02.12.2025کلیفورنیا/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​جناب محترم احمد آریا!

واقعاً خرسندم از اینکه به اشارات این مسافر صحرائی متوجه شده اید. شما درست می گوئید که این "وحید" یک نام "مجهول الهویه" خودش را نه تنها در املاء و انشاء مشکوک ساخته است که در تحت چه پوشش در طی زمان بیش از دو دهه در "گمرک" و دروازه "تورخم" توظیف است و علاوه از اینکه با تذکرات دیگر خود که گویا شنیده است که کمپیوتر های "غربی" چگونه کلمات را تصفیه می کند، باز تشویش تصنعی خود را تبارز می دهد  که گویا به حیثیت و شهرت افغانهاصدمه می رساند و در ضمن نامهای نویسندگان را هم ذکر می کند، که بدون شک با آنها بدبینی را هم پخش می کند.  اینکه این شخص نان خود را با نمک راسیزم شور می سازد و باز در افطاریه "خرمای" عرب توصیه می کند، خود فهماست که می خواهد از"طالب" نامنهاد افراطی هم منفعت ببرد. صحتمند باشید. با احترام. صحرائی.


پاچا02.12.2025کلیفورنیا امریکا/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

راځۍ چی وخاندو!!!
(قتقتک TV پخش میکند)
جنگ وجدال در بین غلامان پاکستان بر سر تقسیم قدرت وطعنه ها به یک دیگر، شهباز شریف صدراعظم پاکستان مثل ریفری بازی تینس بالا نشسته است وخاینین ملی وطنفروش  را برای بربادی ونفاق افغانستان دانه انداخته میرود. هر کس که این طنز را ترتیب داده بیخی به واقعیت نزدیک است، از طرف من (پاچا) برایش صد نمره داده میشود و شما شنویندګان و بینندګان را دلتان وبایسکل تان.
 
لطفآ لینک ذیل را برای خنده قهقه کلیک کنید.
https://www.tiktok.com/t/ZTrAfamRM /


در ویبساید اریانا افغان انلاین دیده میشود که بعضی اشخاص بالای یکدیګر اتهامات وناسزا وارد میکند، و میګوید که توبد کردی وما خوب کردیم. به نظر من غیبت سیاسی ثواب دارد اما غیبت شخصی عذاب دارد. هر کسیکه بر ضد منافع دولت باشد و خیانتهای ان شخص افشا نشود ګناه کبیره است. شخص خودم مخالف اسرار شخصی مردم استم. 
حاجی محمد کامران کمیدی مشهور رادیو وتلویزون افغانستان در یک درامه ګفته بود ( په دی موټر کی بیروبار دی، ګیرو دار دی ... ). باید بګویم که در ویبساید اریانا افغان انلاین بیرو بار و ګیرودارموجود است. 
خواهشمندم که بعوض اینکه بالای یک دیګر اتهامات مؤجه و یا نا مؤجه وارد کنید بهتر خواهد بود به واقعات و نابساما نیهای فعلی افغانستان نظریات خودرا شریک سازید. 
ما افغانها سر سقراط، افلاطون و ارسطو را خاریدیم و میګویم منم، به لحاذ خدا در این جهان از ما وشما کرده اشخاص فهمیده ونابغه  دیګر هم موجود استند ولی صدایش نمیبراید. متل است: در شکم ګاو هزارها روپه را بچه است ولی صدایش نمیبراید،ولی در کون ماکیان دو روپه را تخم است صدایش کلی دنیا را میګیرد. بخشش میخواهم ولی از حقیقت باید انکار نشود.
من به حوصله وشکیبای کارکنان محترم دعوت میډیا و اریانا افغان انلاین حیران استم که بدون در نظر داشت خوب و یا بد همه نوشته های ما و شما را بدون سانسوربه نشر میسپارد. شخص خودم مرهون احسان شان استم، ولی در مورد بعضی مردم نمیدانم. بعضی مردم احسان فراموش هستند، اما من هیچوخت احسان کس را فراموش نمیکنم، البته وجدانم احسان فراموشی را قبول نمیکند.
 بسیا ری چیزهااست که باید ګفته شود، اما چه فایده، چرا که همه ما نابغه استیم ولی تا حال سوزن کالادوزی را از پاکستان خریداری میکنیم.
احترام
پاچا

1 - 150بعدی