تاریخ امروز:
جدیدبرای باز کردن فهرست (پنجرۀ جدید) SHIFT+ENTER را استعمال نمایید.فهرست باز
اعمالبرای باز کردن فهرست (پنجرۀ جدید) SHIFT+ENTER را استعمال نمایید.فهرست باز
   
نما:  تمام عناصربرای باز کردن فهرست (پنجرۀ جدید) SHIFT+ENTER را استعمال نمایید.فهرست باز
  
  
  
  
ع واحد حيدرىجدید18.05.2026سدني استراليا/FotoGallary/CountryIcons/AUs.png
از مدت‌ها به این‌سو، ویب‌سایت افغان جرمن به‌تدریج به مرکز نشرات و تبلیغات چهره‌ها و جریان‌های وابسته به تفکر کمونیستی افغانستان مبدل شده است. شاید صادقانه‌تر و شجاعانه‌تر این باشد که این رسانه نام خود را به «رسانهٔ هفت ثور» تغییر دهد، زیرا بخش بزرگی از مطالب منتشرشده در آن، عملاً بازتاب همان ادبیات، ذهنیت و روایت‌های دوران حزب دموکراتیک خلق افغانستان است.

امروز یکی از نوشته‌های شخصی به‌نام محمد انور اڅړ را مرور کردم که دربارهٔ مرگ جنرال ضیاءالحق، رئیس نظامی وقت پاکستان، مطالبی آمیخته با فرضیه‌ها، تبلیغات استخباراتی و تحلیل‌های یک‌جانبه نوشته بود. در این نوشته، مجاهدین افغانستان «یاغیان» خطاب شده‌اند؛ اصطلاحی که دقیقاً ادامهٔ همان ادبیات رژیم کمونیستی و دستگاه تبلیغاتی شوروی است. در حالی‌که بخش بزرگی از مردم افغانستان، مجاهدین را نیروهای مقاومت در برابر اشغال شوروی می‌دانستند، نه «یاغی».

همچنان در این نوشته، از رژیم وقت کمونیستی افغانستان، خاد/واد و حتی KGB شوروی با نوعی افتخار و مشروعیت یاد شده، اما در مورد هزاران زندانی سیاسی، شکنجه، اعدام، بمباردمان قریه‌ها، مهاجرت میلیون‌ها افغان و سرکوب گستردهٔ مردم افغانستان تقریباً سکوت صورت گرفته است. این نوع روایت‌سازی، بیشتر دفاع ایدیولوژیک از گذشتهٔ کمونیستی است تا یک تحلیل بی‌طرفانه و علمی از تاریخ.

تناقض قابل توجه دیگر آن است که برخی از همین چهره‌ها امروز با استفادهٔ گسترده از آیات قرآن پاك، اصطلاحات اسلامی و احساسات مذهبی مردم تلاش می‌کنند چهره‌ای دیندار و ملی از خود نشان دهند، در حالی‌که بسیاری از جریان‌های وابسته به همان تفکر در گذشته دین، علما و ارزش‌های سنتی جامعهٔ افغانستان را «ارتجاع» می‌خواندند و با آن در تقابل قرار داشتند. مشکل اصلی تغییر فکر افراد نیست؛ بلکه استفادهٔ ابزاری از دین برای پنهان‌کردن گذشتهٔ سیاسی و ایدیولوژیک است، بدون آنکه مسئولیت تاریخی آن دوران پذیرفته شود.

Hazarzbek Tajiashtun18.05.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

Authored by: Abdul Bari Jahani
Verbatim Translated by: Hazarzbek Tajiashtun
Fourth open letter to the Islamic Emirate of Afghanistan leadership.

Respected leaders of the Islamic Emirate, Assalamu Alaikum.

It has been a long time since I have sent you an open letter. The reason for this is that you view the opponents of your regime and their actions - of which I am one of them - as enemies and accordingly you do not listen to their concerns and suggestions.

Dear respected ones! Almost thirty years ago, in the presence of the respected Maulavi Wakil Ahmad Mutawakil and my late teacher, Professor Hashemian, I have told your leader, Mullah Mohammad Omar Mujahid, that all the people of Afghanistan are Muslims and have no objection to the establishment of an Islamic system, but they oppose the behavior of your colleges' and you the way the [ governing] system is implemented. Believe me that I have not seen or met a single person from Kandahar, Kabul, and Jalalabad who is satisfied with your [team] actions. If the current status quo situation continues, you too will fall from the peak of power simply due to general opposition of the people.

I have told you this many times and I repeat again that there is no established system in the world, and there is no example in history that has not collapsed in the face of strong public opposition. Your associates, or rather, I should say, the "Amr-Bel-Ma'ruf ", insults and beats people in public and even [go as far as] beats and humiliate young women in the public market, which is [indeed] an acts and deeds against human dignity. People will not remain silent forever in the face of such atrocities of yours.

You yourself had written in your [issued edict] of Penal Code that if someone converts from the Hanafi branch of [ Islamic] faith to another school of [ Islamic] faith, he will be sentenced to two years in prison. I had condemned your action then but now I call such action not only cruel but also un-Islamic. [Simply] because all four Sunni schools of thought/ branch of faith are considered valid and a Sunni Muslim has the right to choose between all four branches.

Your Minister of Higher Education announced a few days ago that no one has the right to preach for any branch of [Islamic] faith other than the Hanafi. This simply means upsetting and unsettling the [already long-established variant] community for which you have no legal basis for such ruling. By what procedure and law do you have the right to deprive the Panj Pirs of Kunar [in Afghanistan], who consider themselves more devout Muslims than you are, to preach and order the change of their branch of [ Islamic] faith path?

There are six to seven million Shia brothers living in Afghanistan. Just as Sunnis, they are too legal citizens of Afghanistan and since no one can deprive [Sunnis] of this right, Shia brothers [also] have equal rights as much as Sunnis in terms of Afghan citizenship. I heard the sermon of a respected religious leader of a Shia brothers, Ayatollah Sharifi, last Friday. He said that your authorities of Amr-e-Bal-Maruf summoned him and questioned him for the crime of concluding [the approval] of a mut'ah or temporary marriage. Your servers beat him with their fists to the point that his turban fell to the ground, humiliated. Although he asked all his followers present there in the prayer sermon to exercise patience and tolerance and to avoid reaction; but [ despite his calm nature], no one can guarantee that the followers of the Shia faith of Islam will not react violently [ in response to such humiliation]. [Your created] situation will not remain as-is for long. Your adversarial opposition of Shia brothers has now turned into hatred towards you. The feeling of hatred is increasing day by day, spreading and transferring from person to another person fast. [Rest assured] that not just you but even powers much greater and broader than you cannot stand firm against the hostility of six to seven million people.

[I will take] full responsibility for [ my words] and on behalf of hundreds of thousands and even millions of Pashtuns and firmly state that not all Pashtuns and [ specifically] not all Kandaharrians are Taliban. Pashtuns have lived in peace and brotherhood with non-Pashtuns and their Shia brothers in the north and south of the country for years and as long as Afghanistan exists, they will live in peace and brotherhood with everyone. [ As a reminder please be reminded] that every Pashtun is not a victim of foreign conspiracies.

Afghanistan is a flower bouquet of tribes. In this country, the history of their settlement may not be clear to all Pashtuns, which extends back thousands of years. Tajiks, Uzbeks, Turkmens, Pashayan, Aimaqs and . . . have also lived in this land for centuries and have equal rights with Pashtuns in every aspect. In such a society, which consists of so many tribes, the monopoly of power is not the right of any tribe.

You have handed over all leadership power to the Pashtun, and that too mostly to the southwestern region and as such you have made the other tribes and ethnic groups of Afghanistan to look down at the Pashtuns- especially the Pashtuns of the southwestern provinces. A Pashtun wrote that "If it is dirty, it is from Kandahar." I heard your Minister of Higher Education, who is proud of being the son-in-law of Mullah Hibatullah, stated that we will govern the government whatever and however we want. But in the 21st century, we ought not to have the opportunity of [others obedience] by force and coercion. On this account, you have made not only your Shia brothers but also most Pashtuns and other noble tribes your enemies. Such affairs of governing bring your own demise steps closer because you such brutal acts of violence against your imaginary and real opponents.

I have always opposed the violent fall of the Taliban regime, and that is because a violent fall would lead to internal war and, God forbid, would lead to the killing and destruction of tens of thousands, perhaps hundreds of thousands of people.

If you continue to usurp the rights of Pashtuns and non-Pashtuns alike and anew, in the current form and speed you are proceeding, and if you continue to allocate and hand political power in the country only to Pashtuns-Mullahs, and if the ministries of higher education, education, mines and industries, communications, and . . . are in the hands of unprofessional, unskilled and ignorant/uneducated people, and if you continue to treat your own people like enemies and slaves, then I tell you once again that Afghanistan is heading towards the abyss of destruction.

احمد آریا17.05.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

دوست گرامی و متفحص، محترم تاجیشتون صاحب،

سپاس از طرح پرسش‌هائی که، دست‌کم برخلاف بسیاری از مباحث احساسی و شعارمحور، ناظر به یک بحث جامعه‌شناختی و سیاسی‌اند. با این‌حال، به گمان من در هر دو پرسش شما، نخست باید میان «غلبهٔ سیاسی یک گروه» و «نمایندگی اجتماعی و هویتی یک قوم» تفاوت گذاشت؛ تمایزی که بدون درک آن، رسیدن به نتیجه‌گیری دقیق دشوار خواهد بود.

نخست، این‌که طالبان نمایندهٔ همهٔ پشتون‌ها نیستند، نه یک داوری احساسی بلکه یک واقعیت جامعه‌شناختی است. هیچ قومی در جهان دارای یک صدای واحد سیاسی، ایدیولوژیک و فکری نیست. همان‌گونه که نمی‌توان دولت جمهوری اسلامی ایران را نمایندهٔ همهٔ فارس‌ها دانست، یا حکومت شوروی را در تمام ادوارش نمایندهٔ همهٔ روس‌ها تلقی کرد، طالبان و امارت شان نیز به‌هیچ‌وجه بازتاب‌دهندهٔ تمام تنوع فکری، فرهنگی و سیاسی جامعهٔ پشتون نیستند.

البته هدف آن شمار اندکی از نژادگرایانی که هم‌زمان بر طبل قوم‌پرستی و طالبان‌پرستی می‌کوبند، از پیش روشن است. آنان می‌کوشند بقای سیاسی و ایدیولوژیک خود را با بقای طالبان گره بزنند و از این رهگذر، طالبان را به‌عنوان نمایندهٔ طبیعی و انحصاری پشتون‌ها معرفی کنند؛ در حالی‌که این روایت، بیشتر یک پروژهٔ سیاسی است تا یک واقعیت اجتماعی.

اما این پرسش که «چرا یک نیروی سازمان‌یافتهٔ پشتونی علیه طالبان وجود ندارد؟» الزاماً به معنای حمایت عمومی پشتون‌ها از طالبان نیست. در بسیاری از جوامع اقتدارگرا، فقدان مقاومت سازمان‌یافته بیش از آن‌که ناشی از اجماع اجتماعی باشد، محصول ساختار قدرت، سرکوب، پراکندگی نیروهای سیاسی، فرسایش تاریخی نهادها و انحصار ابزار خشونت است. طالبان امروز نه‌تنها دستگاه نظامی و استخباراتی را در اختیار دارند، بلکه از یک ماشین ایدیولوژیک، تبلیغاتی و مالی نیز بهره می‌برند که هر نوع مخالفت علنی را پرهزینه ساخته است.

افزون بر آن، نباید فراموش کرد که در بیست سال گذشته، شمار قابل توجهی از پشتون‌ها در ساختار جمهوریت، جامعهٔ مدنی، رسانه‌ها، دانشگاه‌ها و حتی نیروهای امنیتی حضور داشتند و بسیاری از قربانیان طالبان نیز از میان خود پشتون‌ها بوده‌اند. مخالفت با طالبان الزاماً همیشه در قالب «جبههٔ قومی مسلح» ظاهر نمی‌شود تا بتوان آن را تنها با معیار جنگ سنجید. این مخالفت، در اشکال سیاسی، فکری، فرهنگی و اجتماعی نیز وجود داشته و همچنان وجود دارد.

در مورد پرسش دوم نیز، به باور من باید میان «اکثریت فرهنگی» و «مالکیت انحصاری هویت ملی» تفاوت گذاشت. درست است که در بسیاری از کشورها، یک زبان یا گروه تاریخی نقش برجسته‌تری در شکل‌گیری دولت مدرن داشته است؛ اما دولت-ملت مدرن زمانی مشروعیت پیدا می‌کند که هویت ملی را به یک چتر مشترک شهروندی تبدیل کند، نه به ملکیت انحصاری یک قوم.

برای مثال، در فرانسه هویت ملی فرانسوی تنها به قومیت فرانک‌ها محدود نیست؛ در امریکا، «امریکایی بودن» صرفاً معادل تبار اروپایی نیست؛ و حتی در کشورهایی با اکثریت قومی روشن نیز مشروعیت سیاسی مدرن بر بنیاد شهروندی تعریف می‌شود، نه برتری قومی. به همین دلیل، اگر در افغانستان هویت ملی به‌جای یک مفهوم فراگیر، به ابزار برتری‌جویی قومی تبدیل شود، نتیجه نه وحدت ملی بلکه تشدید بحران مشروعیت خواهد بود.

افغانستان، برخلاف برخی الگوهای کلاسیک دولت-ملت، از آغاز کشوری چندقومی، چندزبانی و چندلایه بوده است. بنابراین، ثبات آن نه در انکار نقش تاریخی هیچ قومی، بلکه در پذیرش مشارکت برابر همهٔ اقوام در تعریف هویت ملی نهفته است. هیچ قومی، از جمله پشتون‌ها، نیاز ندارد برای اثبات جایگاه تاریخی خود، مالکیت انحصاری افغانستان را ادعا کند؛ همان‌گونه که هیچ قوم دیگری نیز نمی‌تواند نقش تاریخی پشتون‌ها را انکار نماید.

بحث اصلی دقیقاً همین‌جاست: میان «نقش تاریخی» و «حق انحصاری» تفاوت بنیادی وجود دارد.

سلطان غزنوی17.05.2026 آلمان http://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
سلام و عرض حرمت دوست گرامی آقای Hazarzbek Tajiashtun؛
در پاسخ به پرسش شما مبنی بر اینکه «چرا هیچ جبهه‌ای از سوی قوم پشتون وجود ندارد»، لازم است به عرض برسانم که در حال حاضر جریان‌ها و حرکت‌های سیاسی کافی از سوی تمامی اقوام شریف افغانستان وجود دارد، اما هیچ جبهه نظامیِ منحصر به یک قوم خاص وجود ندارد.
​حال اگر معیار شما این باشد که نبودِ یک جبهه نظامی به معنای پشتیبانی از طالبان است، پس باید گفت که جبهه نظامیِ نورستانی، هزاره و دیگر اقوام نیز وجود ندارد [و این استدلال صحیح نیست].
​واقعیت این است که مردم از جنگ خسته شده‌اند؛ بدون داشتن پشتوانه و امکانات، چگونه و با کدام نیرو می‌توان مبارزه کرد؟
​بنابراین، با تمام احترامی که برای شما قائلم، به نظر می‌رسد تحلیل شما در این زمینه دقیق نباشد.
​با عرض حرمت و احترام


Hazarzbek Tajiashtun17.05.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

No photo description available.

 محمد همایون همت,
" رنگین دادفر سپنتا در محکمه  ادعا و عمل..... "

محترم همایون همت مقاله نهایت تحقیقی و جالبی در مورد کاروایی ها دوکتور سپنتا دارد. رنگین دادفر سپنتا نه تنها در ظرفیت سیاسی رول بازی نموده, بلکه خود را همیشه در نقش. یک اندیشکده فکری/ تنک تنک مطرح می سازد. عمدتا دست اورد چنین موسسات است که پالیسی ها سیاسی کشور ها پیشرفته را در استخدام بهترین مغزها تحلیل و تجزیه نموده, نتیجه و توصیه را به دسترس سیاسیون قرار می دهند. 

متاسفانه یادگار فراموش ناشدنی که از دوکتور سپنتا در بازی رول تنک تنک مانده است - دست بوسی مرحوم حضرت مجددی از طرف ایشان با دهن, دو چشم, دو دست و از کمر ۹۰ درجه خم شدن ان هم در محفل رسمی می باشد. یا به عبارت دیگر, رهبر تنک تنک در افغانستان, برتری فرضی ذاتی - خطرناک ترین پدیده اجتماعی - را که در افغانستان سیاسی نهادینه شده است مشروعیت می بخشد.


عبدالقیوم میرزاده17.05.2026هلند/FotoGallary/CountryIcons/NL.png

​گرانقدر محترم جناب  حسیب الله از توجه، ستایش و توصیهٔ آگاهانهٔ تان در مورد مقالهٔ من تحت عنوان « تحلیل و بازتاب واقعیت های عینی جامعهٔ ما لابی گری نیست» یک افغانستان سپاسگزارم. صحتمندی و سعادت همیشگی تان را آرزو دارم.

با احترام

میرزاده

عبدالقیوم میرزاده17.05.2026هلند/FotoGallary/CountryIcons/NL.png

​جناب محترم ع. تره کی بعد از عرض سلام و ادای حرمت از توجه و نظر عالمانهٔ تان در قبال نوشتهٔ من تحت عنوان« تحلیل و بازتاب واقعیت های عینی جامعهٔ ما لابی گری نیست» یک افغانستان سپاسگزارم.

در کنار تحصیلات پوهنتونی در رشته های علوم اجتماعی و علوم سیاسی، باور من این است که بیشتر از نیم قرن تجارب و حضور در فراز و نشیب های سیاسی و اجتماعی افغانستان با داشتن فکر و آرزوی محبت به انسان و وطن خود پوهنتون بزرگ و پُر آموزش برایم بوده است. صد البته که آنچه در متن زندگی، تحولات، دشواری‌ها و واقعیت‌های جامعه آموخته‌ام، اندوخته‌ای ارزشمند است که در کنار دانش آکادمیک، دید و درک عمیق‌تری از مسائل به انسان می‌بخشد. ارجحیت به منافع ملی و مصالح همهٔ مردم همیشه در محراق همه تحلیل ها و یادداشت هایم قرار داشته است.

بازهم از توجه و حضور تانشما صمیمانه سپاسگزارم و برایتان عمر طویل با صحتمندی و سعادت آرزو دارم.

با حرمت مزید

میرزاده

Hazarzbek Tajiashtun17.05.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​احمد اریا,

 " .....طالبان به هیچ‌ وجه نمایندهٔ همهٔ پشتون‌ها نیستند و هیچ گروهی حق ندارد خود را مالک انحصاری هویت ملی معرفی کند.,,,,, "

 بنا بر منصفانه نویسی و تحلیل ها عینی مقالات محترم احمد اریا, از دید این طرف زمینه و گزینه انتقاد موجودیت خود را از دست می دهد. ولی برای معلومات بیشتر در ارتباط به دو مفهوم کاپی شده فوق دو سوال در ذهن خطور وچنین مطرح میگردد:

 ۱. هرگاه طالبان نمایندگی از پشتون ها را ندارند, پس چرا حتی یک گروه سازماندهی شده از پشتون ها در مبارزه و مقابله با امارت اسلامی وجود ندارد?

۲. در اکثریت کشور ها.تعریف هویت ملی معلومدار همه گانی بوده ولی ساختار مروج اجتماعی چنین است که مثلا در امریکا شمالی, روسیه, فرانسه, ایران, چین, ترکیه و غیره;  نمایندگی وانعکاس هویت ان کشور ها را امریکا یی ها اروپایی تبار, روسها, فرانچه ها, فارسها , چینایی ها - هن و ترک ها دارند. از دید شما, ایا افغانستان میتواند مجزا از چنین ترند مروج مسیر اجتماعی  و قرار داد اجتماعی باشد?

ع واحد حيدرى17.05.2026سدني استراليا/FotoGallary/CountryIcons/AUs.png
مردم افغانستان پس از نزدیک به نیم قرن جنگ، قربانی و مبارزه، سرانجام توانستند استقلال و حاکمیت خود را دوباره به‌دست آورند. اما با وجود این، کشور هنوز با مشکلات بزرگ و عمیقی روبه‌رو است؛ از تحریم‌های ظالمانه گرفته تا فقر گسترده، میلیون‌ها معتاد مواد مخدر، اقتصاد وابسته، فساد اداری ، و نفوذ تفکراتی که طی دهه‌ها از سوی قدرت‌های خارجی در جامعه تزریق گردید.

واقعیت این است که مشکل افغانستان تنها کمبود تعلیم و تحصیل نبود، بلکه نوع آموزش و وابستگی فکری بخشی از قشر تحصیل‌کرده نیز نقش اساسی در بحران کشور داشت. در پنجاه سال گذشته، بخش بزرگی از نخبگان و تحصیل‌کرده‌ها، به‌جای خدمت به منافع ملی و تقویت هویت مستقل افغانستان، وابسته به ایدیولوژی‌ها، كلتور ‌ها و حتی زبان کشورهای خارجی شدند و نتوانستند وحدت، اعتماد و استقلال واقعی را در کشور ایجاد کنند. از همین‌رو، مردم حق دارند از عملکرد بخشی از طبقهٔ تحصیل‌کرده ناراضی و منتقد باشند.

اما این ناکامی‌ها هرگز به معنای بی‌ارزش بودن علم، تعلیم و تخصص نیست. هیچ کشوری بدون دانش، تحصيل، تخصص و رشد فکری مردم خود به پیشرفت واقعی نرسیده است. مشکل اصلی افغانستان بیشتر بحران هویت ملی، ضعف استقلال فکری و سوءاستفادهٔ سیاسی از نظام آموزشی بوده است، نه اصل تعلیم و تحصیل.

تحصیل‌کرده‌ای که وابسته به قدرت‌ها و منافع کشورهای غربی و شرقی باشد و كلتور، تاریخ و ارزش‌های مردم خود را نادیده بگیرد، نمی‌تواند در خدمت ملت افغانستان قرار گیرد. افغانستان به افرادی نیاز دارد که علم و تخصص را در کنار تعهد ملی، استقلال فکری، ارزش‌های دینی و كلتورى و منافع مردم خود قرار دهند.

در نتیجه، افغانستان نه با «تعلیم بدون هویت ملی» پیشرفت می‌کند و نه بدون علم و آموزش. راه نجات کشور در ترکیب تحصيل، هویت ملی، استقلال فکری، عدالت اجتماعی و حفظ ارزش‌های دینی و كلتورى افغانستان است. تجربهٔ چند دههٔ گذشته نشان داده است که برخی افراد زیر نام دموکراسی، آزادی زنان ،  نان، لباس و خانه، بارها منافع و استقلال وطن را معامله کردند و مردم افغانستان قيمت سنگين انرا پرداخته. 
احمد آریا16.05.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

استفاده از کلماتی چون «انصاف»، «حقیقت» و حتی تفسیر اخلاقی از مفهوم «کفر»، زمانی که هدف اصلی آن ساختن نوعی مشروعیت اخلاقی برای طالبان باشد، نمی‌تواند بیانگر موضعی واقعاً منصفانه و حقیقت‌پسند تلقی شود.

به‌خصوص زمانی که طالبان از زمینهٔ جنگ، ویرانگری و خشونتی که خود طی بیست سال بر افغانستان تحمیل کردند جدا ساخته می‌شوند، و «ختم جنگ» ــ جنگی که خود طالبان از عوامل اصلی شعله‌ور نگه‌داشتن آن بودند ــ به‌عنوان اعتبار و دستاورد سیاسی آن گروه عرضه می‌گردد. گروهی که انتحار کرد، مکاتب و شفاخانه‌ها را منفجر ساخت، شاهراه‌ها را ناامن کرد، خبرنگاران، معلمان، استادان، کارمندان دولتی، علمای دینی و غیرنظامیان، اعم از زن، مرد و کودک را هدف قرار داد، و سرانجام نیز در نتیجهٔ معامله‌ای دیگر، و بدون تردید دور از چشم و ارادهٔ مردم، بار دیگر بر اریکهٔ قدرت بازگردانده شد.

طالبان صرفاً نیرویی نبودند که بعداً آمدند و «امنیت» آوردند؛ آنان خود یکی از عوامل اصلی دوام جنگ و بی‌ثباتی در افغانستان بودند. وقتی یک گروه مسلح پس از دو دهه جنگ، با سقوط نظام و حذف همهٔ مخالفان، میدان جنگ را خاموش می‌کند، این الزاماً به معنای صلح پایدار یا یک دستاورد مثبت نیست. خاموش شدن جنگ، پس از فروپاشی ساختارهای سیاسی، مدنی و اجتماعی، بدون بررسی علل و زمینه‌های آن، نمی‌تواند به‌عنوان «موفقیت» معرفی شود.

همین‌گونه، «کاهش جرایم مسلحانه» که چون موهبتی از سوی این گروه در حق مردم جلوه داده می‌شود، می‌تواند به‌سادگی نتیجهٔ گسترش شدید فضای سرکوب، اختناق و ترس باشد. واقعیت آشکار این است که در بسیاری از رژیم‌های اقتدارگرا نیز ممکن است سطح برخی جرایم خیابانی کاهش یابد، اما این امر لزوماً نشانهٔ سلامت سیاسی و اجتماعی، یا ارتقای سطح زندگی اقتصادی مردم نیست. وقتی جامعه‌ای زیر سلطهٔ دستگاه امنیتی، استخباراتی و سرکوب شدید قرار گیرد، طبیعی است که بخشی از جرایم علنی کاهش یابد؛ اما هم‌زمان آزادی بیان، حق اعتراض، مشارکت سیاسی، حقوق زنان و امنیت روانی جامعه نیز از میان می‌رود.

افزون بر این، زمانی که «نقد طالبان» عامدانه به‌عنوان «نفی هویت افغانستان» تلقین می‌شود، چنین وانمود می‌گردد که هر انتقاد جدی از طالبان، همسو با پروژه‌های ضدافغانستانی یا ضدپشتونی است. این یکی از رایج‌ترین شگردهای تبلیغاتی طالبان و هواداران آنان است: سیاسی‌سازی هویت قومی برای مصون ساختن یک جریان ایدیولوژیک از نقد. در حالی‌که مخالفت با طالبان الزاماً مخالفت با پشتون‌ها، نام افغانستان یا هویت تاریخی کشور نیست. طالبان به هیچ‌وجه نمایندهٔ همهٔ پشتون‌ها نیستند و هیچ گروهی حق ندارد خود را مالک انحصاری هویت ملی معرفی کند.

در مورد پروژه‌های اقتصادی و ترانزیتی نیز باید واقع‌بین بود. بسیاری از پروژه‌هائی که امروز طالبان از آن نام می‌برند، یا در دورهٔ جمهوریت آغاز شده بودند، یا هنوز در حد تفاهم‌نامه و تبلیغات باقی مانده‌اند. افزون بر آن، توسعهٔ اقتصادی را نمی‌توان جدا از مشروعیت سیاسی، نظام تعلیمی، حقوق شهروندی و ثبات پایدار ارزیابی کرد. کشوری که نیمی از جمعیت آن ــ یعنی زنان ــ از تحصیل و بخش بزرگی از کار محروم‌اند، با فقر گسترده و فرار وسیع متخصصان روبه‌رو است، و فاقد نظام سیاسی پاسخگو می‌باشد، نمی‌تواند صرفاً با چند پروژهٔ ترانزیتی به‌عنوان نمونه‌ای از موفقیت معرفی شود.

چنین نوشته‌هائی نمونه‌ای از «عادی‌سازی تدریجی طالبان» است؛ یعنی تلاش برای تبدیل یک گروه تروریستی، نیابتی و ایدیولوژیک به حکومتی «قابل قبول». مشکل اصلی این‌گونه متون نه دعوت به انصاف، بلکه ارائهٔ تعریفی گزینشی و دلخواه از انصاف است؛ انصافی که ویرانی بیست‌ساله، ترور، انتحار، حذف آزادی‌ها و فروپاشی نهادهای افغانستان را به حاشیه می‌راند، اما هر اقدام محدود پس از تسلط کامل یک گروه معلوم‌الحال را به‌عنوان «حقیقت پنهان‌شده» برجسته می‌سازد.

حسیب الله16.05.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
پیشنهاد یک بحث اجتماعی: هرگاه ما از ورای یک دیدگاهٔ جامع و ژرف در قضایای افغانستان عزیز پس از کودتا های دههٔ هفتاد میلادی، دکترین سیاست خارجی برژنف و توسیعه طلبی شوروی به خاک افغانستان، بلخصوص به کودتای هفت ثور سال ۱۹۷۸ میلادی و پس لز آن تجاوز نظامی شوروی در سال ۱۹۷۹ میلادی به کشور عزیز ما و اشغال افغانستان توسط قوای شوروی، جنگ های نیابتی کشور ها در هنگام به اصطلاح "جنگ سرد" در خاک افغانستان، ایجاد "دولت های مجاهدین" پس از ختم دکترین سیاست خارجی برژنف، "ایجاد دولت طالبان بار اول" و بلاخره دورهٔ اشغال افغانستان پس از سپتمبر، اکتوبر ۲۰۰۱ میلادی آبی ختم حکومت غنی در سال ۲۰۲۱ میلادی را در بر گیرد، به ادبیات سیاسی در ارتباط افغانستان عزیز غور و دقت نمائیم، با برخی از برداشت های بر می خوریم، که در آنها به یک نوعی نشان داده می شود، که گویا، افغانستان عزیز ما به حیث یک کشور، در کل دارای "یک دولت ذاتاً شکست‌خورده" بوده است!

سوالی را که من در یک بحث اجتماعی پیشنهاد و مطرح میدارم متکی به این استدلال است، که، آیا افغانستان عزیز ما، از دههٔ هفتاد میلادی به این سو، به طور سیستماتیک به ذریعهٔ مداخلات خارجی بی‌ثبات نشده است - و از حاکمیت خود محروم نشده است - به عبارت دیگر، یعنی که، آیا افغانستان عزیز ما از طریق تقریبا "پنجاه سال" مداخلات خارجی بی‌وقفه، که، یا تحت قوانین بین‌المللی مشروع خوانده شده، تحمیل گردانیده شده و یا تحت قوانین بین المللی چنین مداخلات خارجی تحمل شده است، با چنین مشکلات و پرابلم های امروزی دچار و گرفتار نگردانیده شده است؟

نوت: "قوانین بین المللی امروزی"، در ارتباط با تاریخ پر خم و پیچ پنجاه سال اخیر افغانستان عزیز، چه چیز علمئی برای گفتن دارد؟

تادیهٔ خسارات جنگی پنجاه سال اخیر مردم عزیز ما، از نگاهٔ "قوانین بین المللی امروزی"، در مراحل مختلف پنجاه سال اخیر، بدوش کدام کشور های جهان تعلق می گیرد؟

آیا، نمی‌توان در قدم اول، از کشور های ذیدخل در امور داخلی افغانستان عزیز، به حیث، یک بخش کوچکی از تادیهٔ خسارات جنگی به مردم عزیز ما، تقاضای ایجاد "مکاتب مسلکی، حرفوی، فنی و تخنیکی، برای دختران و پسران افغانستان در ۴۱۲ ولسوالی افغانستان عزیز نمود، که واحد های اداری کوچک آن کشور را تشکیل می دهند؟ 

با تقدیم احترامات فائقه

حسیب الله
عمر توخي16.05.2026سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
باید آینده‌نگر باشیم، نه عقب‌نگر، به این معنا که گذشته را فراموش نمی‌کنیم، بلکه آن را چراغی برای فهم امروز و ترسیم اینده می‌دانیم. ملت‌هایی که حافظهٔ تاریخی خود را از دست بدهند، محکوم‌اند اشتباهات و فجایع گذشته را بار دیگر تجربه کنند.

اگر پنج دههٔ اخیر افغانستان را با دقت مرور کنیم، می‌بینیم که این سرزمین قربانی جنگ، افراط‌گرایی، مداخلات خارجی، تعصب، استبداد و معامله‌گری‌های سیاسی بوده است. در این مدت، میلیون‌ها انسان قربانی شدند، نسل‌ها از تعلیم و تحصیل باز ماندند و اعتماد مردم نسبت به نظام‌ها و حاکمان بارها شکسته شد. اما در کنار همهٔ این فجایع، یک حقیقت تلخ دیگر نیز وجود دارد که هر بار که مردم در برابر ظلم سکوت کردند و یا برای منافع کوچک، جنایت‌های بزرگ را نادیده گرفتند، زمینه برای تکرار همان فجایع فراهم‌تر شد.

امروز نیز نباید اشتباه دیروز را تکرار کرد. هیچ حکومت و هیچ قدرتی تنها با ساختن چند پل، سرک یا پروژهٔ عمرانی نمی‌تواند مشروعیت سیاسی و اخلاقی کسب کند، در حالی که اساسی‌ترین حقوق انسانی نیمی از جامعه را سلب می‌کند. محروم‌ساختن دختران از حق تعلیم، تحصیل و کار، فقط یک تصمیم سیاسی نیست بلکه خاموش‌کردن آیندهٔ یک ملت است. جامعه‌ای که زنان آن خانه‌نشین و از رشد فکری و علمی محروم شوند، دیر یا زود در همهٔ عرصه‌ها سقوط خواهد کرد.

توسعهٔ و پيشرفت واقعی تنها در ساختمان‌ها و جاده‌ها خلاصه نمی‌شود بلکه توسعهٔ واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که انسان، کرامت انسانی، آزادی‌های اساسی و حق تعلیم و تحصیل در محور سیاست قرار گیرد. تاریخ نشان داده است که حکومت‌های متکی بر جهل، تعصب و زور شاید مدتی دوام بیاورند، اما هرگز نمی‌توانند آینده‌ای پایدار و انسانی بسازند.

کسانی که امروز تنها با دیدن چند پروژهٔ ظاهری، بر این همه محدودیت‌ها و بی‌عدالتی‌ها چشم می‌بندند، یا از روی تعصب قضاوت می‌کنند و یا آگاهانه حقیقت را انکار می‌نمایند. زیرا هیچ وجدان بیداری نمی‌تواند پیشرفت ظاهری را با نابودی حق تعلیم، حق آزادی و شخصیت انسانی معامله کند.

افغانستان زمانی به ثبات، عزت و پیشرفت واقعی خواهد رسید که معیار قضاوت ما نه بر اساس تبلیغات و ظواهر، بلکه استوار بر پایه ای عدالت، انسانیت، آزادی و آگاهی باشد.

ع واحد حيدرى16.05.2026سدني استراليا/FotoGallary/CountryIcons/AUs.png
در دوران اشغال شوروی و سپس حضور امریکا، پروژه‌های تفرقهٔ قومی، توهین، حذف و حتی کشتار بخشی از جامعهٔ پشتون، در بسیاری موارد به بخشی از سیاست‌های دولت‌های وابسته و دست‌نشانده تبدیل گردید. هم‌زمان، نام «افغان» و «افغانستان» نیز زیر فشار تبلیغات، جنگ روانی و تهاجم سیاسی و فرهنگی خارجی قرار گرفت. در چنین فضایی، طبیعی است که جامعه بیش از هر زمان دیگر نیازمند صداقت فکری، انصاف تاریخی و نقد متوازن باشد؛ نه تقدیس مطلق و نه نفی مطلق.

اصطلاح «کفر» در زبان عربی به معنای پوشاندن و پنهان کردن حقیقت است، نه صرفاً مخالفت سیاسی یا اختلاف فکری. از همین رو، وقتی کسی ادعا می‌کند که «طالبان هیچ کار مثبت انجام نداده‌اند»، اگر این سخن از روی تعصب، نفرت سیاسی یا نادیده‌گرفتن عمدی واقعیت‌ها باشد، می‌تواند مصداق پوشاندن بخشی از حقیقت تلقی گردد.

بدون شک، بر سیاست‌ها، محدودیت‌ها و اشتباهات طالبان  انتقادات جدی و اساسی وارد است و بسیاری از عملکردهای آنان مورد اعتراض بخش بزرگی از جامعهٔ افغانستان و جهان قرار دارد. اما در عین حال، انکار کامل هرگونه تحول یا اقدام مثبت نیز با انصاف تاریخی و روش علمی سازگار نیست.

برای نمونه، ختم  جنگ‌های گسترده داخلی، کاهش برخی جرایم مسلحانه   مناطق، توجه بیشتر به پروژه‌های ترانزیتی، معادن و راه‌های تجارتی منطقه‌ای، واقعیت‌هایی‌اند که حتی برخی نهادهای بین‌المللی نیز به آن اشاره کرده‌اند. پذیرش این موارد به معنای تأیید کامل طالبان نیست؛ همان‌گونه که انتقاد از آنان نیز نباید به انکار همهٔ واقعیت‌ها تبدیل گردد.

مشکل اصلی زمانی پدید می‌آید که تحلیل سیاسی از مسیر انصاف خارج شده و به نفی مطلق تبدیل شود. در چنین وضعیتی، انسان به‌جای بررسی همه‌جانبهٔ واقعیت‌های پیچیده، تنها بخشی را که مطابق تمایل سیاسی اوست برجسته می‌سازد و بخش دیگر را پنهان می‌کند. این همان مفهومی است که در ریشهٔ لغوی «کفر» یعنی پوشاندن حقیقت، قابل تأمل می‌باشد.

امروز نیز برخی چهره‌ها چون ناشناس میراث‌های تاریخی و فرهنگی افغانستان مانند «پته خزانه» را انکار می‌ كند، بار دیگر با نفی کامل واقعیت‌های جامعهٔ افغانستان، همان مسیر گذشته را ادامه می‌دهد.


حسیب الله15.05.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​بدون شک که مقالهٔ علمی-تحلیلی جناب محترم عبدالقیوم میرزاده قابل ستایش فراوان می باشد، قسمیکه جناب محترم داکترصاحب محمدعثمان تره کی نیز به توانائی آکادمیک این مقالهٔ عالی اشارت نموده اند، من نیز، البته اگر حق "توصیه" را داشته باشم، مطالعهٔ این مقالهٔ علمی-اکادمیک جناب محترم میرزاده را به وطندوستان محترم ما توصیه میدارم.

موضوع دیگر، در این یادداشت ام، مقالهٔ اخیر جناب محترم محمدهمایون همت است:

جناب همت، گرچه در این نوشتهٔ شان چندین بار اصطلاحات "علمی"، "روشنفکر"، و نمی دانم "نخبه گان سیاسی" و همچو اصطلاحاتی را ذکر نموده است، اما بصورت دقیق تعریفی از همچو اصطلاحات که هر کدام بار معنائی بزرگی را بر دوش عمل می کند، نداده است.

به عبارات دیگر: چطور می‌توان بطور مثال "اسپنتا"، "کلبیر" و "مقصود" را، که از روی سطحی نگری و تمایل به زور قدرت های کشور های خارجی، خود شان را بیست سال تمام در یکی از فاسدترین دولت های جهان، که در لست بین المللی دولت های فاسد جهان، بیست سال تمام، یکی از بلندترین مقام ها را حفظ داشته بود، "روشنفکر"، "نخبهٔ سیاسی" ، "نخبهٔ کشور" و نمی‌دانم "عالم و دانشور و داشنجو و دانشمکان" خواند، در صورتی که آنها تا به حال خود به درستی نمی دانند، که چه بد های را مرتکب شده اند؟

۱. اصل ماجرا و مشکل این "نخبه سرا" ها، به نظر من از جائی شروع می شود، که، یک کشور خارجی، در اکتوبر ۲۰۰۱ میلادی به اشغال افغانستان عزیز ما پرداخته است!

۲. ثانیا به اساس کدام معیار علمی، قورت های خارجی، آیندهٔ کشور را، به دست چهار گروپ سپرده است؟

۳. گرچه این سطحی نگران "نخبه سرا" سعی به خرچ می دهند، که به اصطلاح  "لویه جرگهٔ سال ۲۰۰۲ میلادی" را به حیث به اصطلاح "یک بینی خمیری" جهت "مشروعیت بخشی" خود شان بکار ببرند. اما سوال این است، که همان "لویه جرگهٔ ۲۰۰۲ میلادی" این نخبه سرا های وابسطه، از چه نوع مشروعیت واقعی برخوردار بود؟

یعنی: هرگاه ما در مورد همان "لویه جرگه ۲۰۰۲م." این نخبه سرایان وابسته به دقت بنگریم، انتقاداتی دقیق متوجهٔ آن می باشد، و قانون اساسی پیرامون گذار از موافقت‌نامه بن (دسامبر ۲۰۰۱ م.) به لویه جرگه اضطراری (جون ۲۰۰۲ م.) در چوکات نظریهٔ به نام «مشروطه‌خواهی بین‌المللی» و یا (International Constitutionalism) برای شان مطرح شده بود. 

این پروسه و یا همچو پروسه هائی را چه می‌توان خواند، بجز از،  نمونه‌ های بارز از ابزارسازی نهادهای سنتی برای مشروعیت بخشیدن به حاکمیت خارجی؟

به نظر من، ما می توانیم بر اساس استدلال‌های میتودولوژیک  تبیین کنیم، که چرا لویه جرگهٔ ۲۰۰۲ میلادی یک پدیده خودجوش و مستقل افغانی نبود، بلکه محصول مستقیم موافقت‌نامه بن، با افراد و اعضای چهارگروپ، بدون موجودیت کدام نوع معیار علمی، به‌شمار می‌رود:

۱. تعیین پیشاپیش مسیر از نظر حقوق بین‌المللی (Path Dependency)
از منظر حقوق اساسی، مسئله «قدرت مؤسس یا قانون‌گذار» (Pouvoir constituant) محوری‌ترین اصل است. در اصل، این قدرت باید به‌صورت حاکم و مستقل از سوی خود ملت نشأت بگیرد. اما در مورد افغانستان عزیز ما، بطور مثال لویه جرگهٔ ۲۰۰۲ میلادی، از نظر حقوقی کاملاً از پیش برنامه‌ریزی شده بود:
یعنی:
  • چارچوب حقوقی تحمیل‌شده توسط بن: متن موافقت‌نامه بن (بخش اول، بند ۴) دقیقاً، برای نخبه سرا های افغانستان عزیز ما، تعیین کرده بود، که، لویه جرگه چه زمانی باید برگزار شود (ظرف ۶ ماه)، چه کسی باید آن را افتتاح کند (ظاهرشاه، پادشاه سابق) و چه وظیفهٔ بر عهده دارد (انتخاب اداره انتقالی).
  • فقدان استقلال در محتوی: این مجمعی از "نخبه سرا ها" اجازه نداشت، که، دستور کار تعیین‌شده در بن را تغییر دهد. به نظر من،  همچو یک عمل نامتعادل و غیر علمی "نخبه سرا های ما" همان  "لویه جرگهٔ ۲۰۰۲ میلادی شانرا" با این کار شان، تا حد یک نهاد مجری منویات خارجی تنزل داده بوده اند. یعنی که "اراده مجمع افغانی" را در یک ساختار دیوان‌سالارانهٔ غربی فشرده ساختند که هیچ فضایی برای مدل‌های ساختاری جایگزین بومی را در آن باقی نگذاشتند؛ یعنی به شعور مردم عزیز ما توهین بسا بزرگی را روا داشتند!.
۲. ابزارسازی از سنت‌ها (Hybrid Law / حقوق ترکیبی)
این موضوع را میتوان اینطور به تحلیل مگرفت، که در آن از نهادهای سنتی و بومی استفاده صورت گرفت، سو استفادهٔ صورت گرفت تا مفاهیم حقوقی غربی را بدان ذریعه در جامعهٔ افغانی ما مقبولیت بخشند:
  • نمایشی برای غرب: به لویه جرگهٔ ما (که از نظر تاریخی مجمعی از بزرگان اقوام برای حل منازعات از طریق اجماع بود) تغییر کاربری داده شد. این مجمع در خدمت حل منازعات ارگانیک و درونی افغانستان نبود، بلکه به عنوان یک «مُهر دموکراتیک» در نیفن نخبگان تقلبی استفاده شد، که پیش از آن در خارج از کشور (در تپه پیترزبیرگ در نزدیکی بن)، فارغ از هر نوع معیار علمی، بر سر قدرت توافق کرده بودند.
  • قوانین مصنوعی: ترکیب ساختار و شیوه‌ های انتخاب نمایندگان لویه جرگهٔ ۲۰۰۲ میلادی عمدتاً تحت هدایت سازمان ملل متحد (یوناما) و مشاوران غربی طراحی شده بود. که چنین وضعیت را میتوان به عنوان «ترکیب تصنعی حقوق» خواند؛ جایی که برچسب و عنوان افغانی بود، اما ساختار حقوقی و مدیریت آن کاملاً بین‌المللی ارزیابی می‌شد.
۳. سلطه قوه مجریه و فقدان «تفکیک و توازن قوا» (Checks and Balances)
 به اصطلاح "لویه جرگه ۲۰۰۲ میلادی"، به جای غلبه بر نابرابری‌های قدرت، به آن‌ها مشروعیت حقوقی می بخشید و آن‌ها را تثبیت میکرد:
  • غلبه ائتلاف بن بر ارادهٔ مردم: اگرچه این مجمع در جون ۲۰۰۲ میلادی رسماً به رئیس دولت رای داد، اما نتیجه آن (حامد کرزی) به دلیل فشارهای بین‌المللی و توافقات قبلی میان ایالات متحده و جنگ‌سالاران از قبل مشخص شده بود.
  • تناقض دموکراسی: کشورهای غربی و بازیگران بین‌المللی و "نخبه سرا های ما" این لویه جرگه را به عنوان گامی در جهت "دموکراتیک‌سازی" ستودند. اما با تعمق علمی به موضوع، از آنجا که این پروسه توسط قدرت‌های نظامی خارجی و دیپلمات‌های سازمان ملل متحد مهندسی شده بود، یک پروسهٔ آمرانه از بالا به پایین (Top-Down) بود،  که مشارکت دموکراتیک واقعی را از لایه‌های پایینی جامعه (Bottom-Up) ساختاراً غیرممکن می ساخت.
۴. نقد حقوقی پسااستعماری (دیدگاه TWAIL)
نمایندگان مکتب حقوقی پسااستعماری این رویداد را در امتداد یک سنت طولانی امپریالیستی تبیین می‌کنند:
  • مأموریت «تمدن‌سازی»: موافقت‌نامه بن و "لویه جرگهٔ" متعاقب آن، بر پایه این روایت استوار بودند، که افغانستان یک «دولت ورشکسته» (Failed State) و فاقد نظم حقوقی کارآمد است. بنابراین، غرب موقتاً نقش واضع قانون اساسی را بر عهده گرفته بود، و فکر می کرد، که  افغانستان را به ذم خودش «متمدن» و "دموکراتیک" می سازد. نخبه سرا های ما وظیفهٔ چکچک و پیشخدمتی را بر عهده داشتند!
  • امپریالیسم حقوقی: لهذا، به نظر من، لویه جرگهٔ ۲۰۰۲ میلادی را می‌توان یک نوع ابزار امپریالیسم حقوقی مدرن خواند، که سعی نمود. کشور را مجبور سازد، تا، مفهوم غربی "دولت"-را بیآموزد و بپذیرد؛ مفهومی که با واقعیت‌های محلی، قوانین سنتی و عرفی و بلخصوص با مناطق روستایی افغانستان در تضاد بنیادین بود.
نتیجه‌:
لویه جرگهٔ ۲۰۰۲ میلادی را، که نخبه سرا های ما یک عمل حقوقی می پندارند یک اقدام حاکمیت مستقل از سوی مردم عزیز افغانستان نبود، بلکه یک نوع تخیل و یا یک نوع ساختار بیرونی، جهت پیاده ساختن یک عدالت انتقالی تحمیلی بود، در اخطلاط با یک "دولت فاسد و نابکار و وابسته" .
نخبه سرا های مفسد ما نیز از ورای کسب ثروت های غیرقانونی و مقام و قدرت، سعی و تلاش داشتند تا آسیب‌ های حقوقی ناشی از اشغال نظامی پیشین را رسماً ترمیم کنند و به یک دولت همسو با غرب، ظاهری از مشروعیت و اقتدار سنتی نیز ببخشد. به همین دلیل بود، که "اسپنتا" ، "کلبیر" و "مقصود" گاهی از زیر چپن حامد کرزی و زمانی هم از پسخانه های غنی و عبدالله به سوی مردم عزیز ما کله کشت می کردند و در عین زمان به شعور مردم عزیز ما نیز توهین روا می داشتند.
نوت: جناب محترم همایون همت در جائی از نوشتهٔ شان سوال نموده اند، که مردم ما در همچو حالت و وضعیت در کجا بودند، البته پاسخ این سوال مشکل است، زیرا مردم عزیز، فقیر و جنگزدهٔ ما چندین میلیون انسان های اند، که هر یک حتما در یکجائی بوده اند، اما چیزی را که من شاهد آنم این است، که در دولین روز کنفرانس پیترزبیرگ بن در سال ۲۰۰۱ میلادی در حدود دوصد و پنجاه، الی سیصد نفر از هموطنان عزیز ما، با خرد و آگاهی که داشتند، در پای همان تپهٔ پیترزبیرگ گرد هم آمده بودند و همان کنفراس پیترزبیرگ سال ۲۰۰۱ میلادی را یک عمل "نابخردانه و غیر علمی" خواندند، که با هیچ معیار علمئی تطابقت نداشته بود!
و من الله التوفیق
با تقدیم احترامات فائقه
حسیب الله
ع، تره کی15.05.2026فرانسه/FotoGallary/CountryIcons/FR.png

​در صفحه مقالات به نوشته علمی، اکادمیک، مسلکی و آموزنده محترم عبدالقیوم میرزاده تحت عنوان :

 « تحلیل و بازتاب واقعیت های عینی جامعهٔ ما لابی گری نیست » برخوردم. مطالعه این مقاله را برای تمام کسانیکه در غوزه تحجر فکری ګیر مانده اند و درک درست از واقعیت های کشور ندارند، توصیه میکنم.
 با این تحلیل مسلکی از اوضاع  آرزو دارم بدانم  درجه تحصیل ښاغلی میرزاده در علوم سیاسی در چه حدی است ؟
ع، تره کی



عمر توخي15.05.2026سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
محترم جهاني صاحب!

نږدې ستاسو هره لیکنه د وطن د روانو غیرانساني، دردناکو او ظلماني حالاتو یو روښانه انعکاس او ژوندی انځور وړاندې کوي. ستاسو قلم د ولس د درد، خاموشو فریادونو او هغه ترخو واقعیتونو ترجماني کوي چې ډېری خلک یې د وېري او یا مصلحت له امله د ویلو جرئت نه لري. خدای دې تاسو ته د دې سترو فکري او ادبي خدمتونو اجر او برکت درکړي.

تاریخ تل د هغو خلکو نومونه په درناوي یادوي چې د سختو شرایطو پر مهال یې د حقیقت ویلو جرئت کړی وي، نه د هغو کسانو چې یوازې د تورونو او تخریب ژبه یې کارولې ده. ستاسو قلم دې لا همداسې د ولس د ویښتابه، حقیقت او عدالت غږ پاتې شي.

عبدالباری جهانی15.05.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ښاغلی محترم احمد آریا سلامونه او احترامات. دا چي زما د مضمون روح مودرک کړی او ستایلی دی؛ ستاسي څخه نړۍ مننه. زه خو په دې عقیده یم چي په اوسني حالت کي باید ټوله توجه د افغانستان روانو ستونزو ته واړوو او چي څه موله وسه کیږي لیکني ورته وکړو او له خپلو وطندارو لیکوالو څخه وغواړو چي د خپلو لیکنو زیاتره وخت په افغانستان کي د ابوجهل له لښکر سره د مبارزې خواته واړوي. ستاسي او هزاربیګ تاجشتون څخه مننه کوم چي زما د مضمون روح ته توجه کړی ده. مننه.

Hazarzbek Tajiashtun14.05.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ دوکتور  م، عثمان تره کی,

" .... چگونه می توان حذف خط دیورند را  با اجندای ژیوپولتیک ضد تروریزم و ضد رادیکالیزم پیوند داد .... ائتالف نظامی بین المللی بیست سال با طالبان افغان و طالبان پاکستان جنگیدند تا خطر دسترسی گروه های اسلامی به ذخایر ذروی پاکستان منتفی شود. ...... با کشانیدن پای امریکا و متحدین در دفاع از یک جنبش وسیع ضد تروریزم و رادیکالیزم در پاکستان و افغانستان، خط دیورند در محتوای اهداف ژیوپولتیک دنیا قرار میگیرد و حذف آن آسان میشود."


۳ قسمت جدا شده خطوط بالا از هم ; (عنوان) , (فرضیه) و (نتیجه گیری)  مقاله دوکنور تره کی را که بر اساس برداشت ذهنی خودش استوار است ولی بنا بر حقایق, پالیسی  و واقعات نمی باشد- کاپی شده است.

دوکتور تره کی جنگ دو دهه کشور ها غربی وپیمان ناتو را در افغانستان با این همه موسسات و تنک تنک ها که در خدمت پالیسی سازی شان قرار دارند و بهترین مغز ها در ان استخدام میگردد, را فقط به ذخایر ذروی پاکستان ارتباط داده, خط دیورند را در یک بونوس اضافی ان هم با کشانیدن پاه امریکا و متحدین در یک رویا حذف می نماید. مگر سر سیاسیون غرب را مار گزیده است که در ارتباط به افغانستان, هم مدرسه و اخوانیت سیاسی را دهه ها تمویل و هم دوباره انرا با خون و پول ازبین ببرند!

 وقت ان است تا اموخته ها نهایت کهنه را دور ریخته جدید بیاموزیم و در تشویق بیشتر به ان,  لطفا مضمون اخیر محترم عبدالباری جهانی را تحت عنوان The Politics of Fear که مطابق به پالیسی عینی روز در افغانستان  نهایت معقول و مطابق با زمان حال نوشته شده است, بخوانید.

عمر توخي14.05.2026سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
جنایات را با کلمات خفیف، عادی و بی‌اهمیت جلوه دادن، در واقع نوعی همدلی سیاسی و اخلاقی با جنایت، و زمینه‌سازی برای تداوم آن است.
وقتی جنایات غیرانسانی مانند ستم، سرکوب، تبعیض سیستماتیک، محروم‌سازی مردم از حقوق اساسی، تجاوز به حریم شخصی و نابودی آزادی‌های مدنی، چنان کوچک و عادی معرفی شوند که گویا ساختن چند سرک، یک بند، یا ایجاد نظم ظاهری بتواند سنگینی این فجایع را توجیه کند، جامعه را با دو اثر خطرناک و مهلک روبه‌رو می‌سازد:

۱: حساسیت اخلاقی و انسانی جامعه نسبت به ظلم کاهش می‌یابد، و مردم به‌تدریج دچار تخریب روانی و نآمیدی می‌شوند و احساس می‌کنند که هیچ صدای مؤثر و هیچ موضع جدی در برابر جنایتکاران وجود ندارد. در داخل از مردم همه امکانات انسانی ومدنی ګرفته شده، اعتراض و مخالفت با شلیک و زندان پذیرایی میشوند، و نخبه ګان از هوای دلنواز بند قوش تیپه و کباب اهو بره سخن پرانی میکنـند.

۲: جنایتکاران احساس مصونیت و امنیت سیاسی می‌کنند.
وقتی حتی بخشی از نخبگان، استادان، داکتران و روشنفکران بیرون از وطن نیز به‌جای محکوم‌کردن صریح جنایت، به توجیه، نرم‌سازی و عادی‌نمایی آن بپردازند، حاکمان سرکوبگر مطمئن می‌شوند که هزینهٔ سیاسی و اخلاقی اعمال‌شان ناچیز است و ادامه سرکوب و جنایت را هی است که با تایید نخبه ګان باید ادامه داد.

هیچ نظام استبدادی فقط با زور دوام نمی‌آورد.
زور، بدون توجیه فکری، سکوت نخبگان، و عادی‌سازی تدریجی جنایت، نمی‌تواند برای مدت طولانی برجا بماند.

کسی که جنایت را نرم، قابل‌قبول و «قابل‌درک» معرفی می‌کند، حتی اگر مستقیماً در آن شریک نباشد، عملاً در تثبیت و تداوم آن سهم می‌گیرد.
لذا تطهیر جنایت با بازی‌های لفظی، خود بخشی از ماشین تولید و دوام جنایت است.
این که مدارس پنجابی و انګریزی برای چه منظور ساخته میشوند، و نخبه ګان اصِل و جوانان افغان چرا به ترک وطن مجبور میشوند و هر نوعه خطر مالی و جانی را قبول میکنـند ولی ماندن در وطن ابایی شان دشوار و حتی نا ممکِن ساخته میشوند، خود یکی دیګر از فاجعه های قرن میتوان حسابش کرد، که هیچ بند و ترمیم سرک و یا امنیت ظاهری نه میتواند انرا توجیه کند.
در اخیر میتوان ګفت که همه مردم یکسان نیستند. بعضی ها از ترس، بعضی ها از نادانی، بعضی ها از روی منافع شخصی و بعضی ها هم از روی تبلیغات این موضع را میگیرند.
اما کسانی که آگاهانه با وجود اګاهی از ظلم و ستم انرا دفاع و یا توجیه می کنند، این افراد حداقل مسئولیت خود را در مقابل مردم از دست داده اند و تاریخ عموماً چنین موضع گیری ها را نمی بخشد. 


ع، تره کی14.05.2026فرانسه/FotoGallary/CountryIcons/FR.png

​زه د پاچا صاحب څخه مننه کوم چې د پیژندګلوۍ او دوستي پخوانۍ خاطرې یې تازه کړې. تره کی

حسیب الله14.05.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جهانی ویره


ویره جهانی ده، حی حی، ویره

تندر آسمانی ده، حی حی، ویره


و من الله التوفیق

په فائقه احترامات

حسیب الله

احمد آریا14.05.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

د استاد عبدالباری جهانی په وروستۍ مقاله «د وېرې سیاست» کې د دیکتاتورۍ او مذهبي استبداد ماهیت په ډېر روښانه، منظم او اغېزمن ډول تشریح شوی دی. دغه ژور تحلیل په څرګند ډول ښيي چې وېره نه یوازې د استبدادي نظامونو تر ټولو قوي وسیله ده، بلکې هر څومره چې خلک د ډار له امله چوپ پاتې شي، هماغومره ظلم، اختناق او زورواکي پراخېږي.

د مقالې یو مهم او اساسي پیغام دا دی چې د وېرې ماتول یوازې د شعوري، مدني او دوامدار مقاومت له لارې ممکن دي. همدارنګه، مقاله مذهبي دیکتاتوري د استبداد تر ټولو خطرناکه بڼه ګڼي، ځکه په داسې نظامونو کې ظلم د دین تر نامه لاندې توجیه کېږي او د مخالفت هر غږ د کفر او ګناه په نوم ځپل کېږي.

د افغانستان د اوسني وضعیت بېلګو د استاد جهانی استدلال لا روښانه، پیاوړی او واقعي کړی دی. دا لیکنه یوازې یوه سیاسي تبصره نه ده، بلکې د وېرې، چوپتیا او استبداد پر ضد د فکري بیدارۍ، مدني جرأت او انساني مقاومت یو پیاوړی غږ هم ګڼل کېږي.

په درنښت

آریا

دوکتور محمد اکبر یوسفی13.05.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم و عزیزالقدرم احمد آریا!

نخست سلام ها و احتراماتم را تقدیم می دارم. از برداشت شما در رابطه با حملات فرد معلوم الحال ممنونم. من هم چنین فکر می کنم و چنان هم عمل خواهد شذ. با احترامات مکرر. یوسفی.

پاچا13.05.2026کلیفورنیا-امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

لومړی تاسو دواړو هر یوډاکټرصاحب روستار تره کی او محترم عبدالباری جهانی صاحب ته سلامونه، نیکې هیلې او درغتیا غوښتونکی یم.
دابه به ماته ډیره ګرانه وی چی ستاسو محترمو او عالمانو په منځ کی قضاوت وکړی شم.
راځې چی خبره په یو متل او یا طنز باندی پیل کړو:" یو سړی چی  سهارد خوبه پاڅید نو ویل یی که چیری خدای پاک  قدرت او طاقت راکړی، نو په نړۍ که به ډیر شیان بدل کړم، خپلی ښځی ورته ښکته پورته وکتل او ورته یی وویل:" ته دی لومړی دا خپل پرتوګ بدل کړه بیا دجهان د بدلیدو خبره کوه، ښځی ویل زه درته اوس متوجه شوم چی  د شپی راهیسی دی پرتوګ اړولی یعنی سرچپه اغوستی دی".
جهانی صاحب تاسو د ډاکټرصاحب  غنی د ریاست جمهورۍ په وخت کی د اطلاعاتو او کلتور وزیر په صفت کارکړی وو،یعنی دملی خاین سیدمخدوم رهین (لعین) چی فکرکوم اوس ستاسو په سیمه ورجینیا – امریکا کی ژوند کوی. دا رهین د ایران دشاهی وخت د ساواک دجاسوسی سازمان برجسته غړی وو چی اوس هم دایرانی رژیم  د جاسوسی سازمان  سره کار کوی اودایمی غړی او تنخواه خوردی.
کله چی رهین  (که قدش به ګل میماند )د اطلاتو اوکلتور وزیر په صفت وګومارل شو اولین کاریی دا وو چی د وزارت نوم په اطلاعات او فرهنګ بدل کړی ځکه چی د کرزی صاحب په وخت کی به ځینی عالیرتبه مامورین دبهرنیو هیوادونو د جاسوسی سازمانونو لخوا ګومارل کیدل اوداطلاتو او کلتور وزارت دایرانی اخوندی رژیم په حق مهر کی راغلی وو. ماددی رهین په باره کی ډیرې لیکنې کړیدې،  که هغه بیا تکرار کړم نو دا لیکنه به اوږده شی خو درهین په باره کی زما  لیکنې په ډیرو ویبسایټونوکی خپرې شویدې،له بله طرفه ما او رهین د پیښور په چارسده اډه کی چی دری ګونو اتحاد یعنی اتحاد سه ګانه په نوم یادیده چی په هغوکی جبهه ملی  نجات حضرت صبغت الله مجددی، محاذ ملی اسلامی، پیرسید احمد ګیلانی اوحرکت انقلاب اسلامی مولوی محمد نبی محمدی، ددی ګوندونو مشران وو.
کله چی تاسومحترم د اشرف غنی لخوا د اطلاعاتو او کلتور دوزیر په حیث وګومارل شوۍ له تاسو څخه داطمه کیده چی د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت نوم به په اطلاعاتو اوکلتور وزارت واړوۍ، خو دا هیله او امید بابیزه ثابت شو.
دی کی هیڅ شک نشته چی د طالبانو ځینې کړنې او کارونه د منلو وړ نه دې، خو په صراحت باید وویل شی چی طالبان د پنجشیری، لوچکو اوهزاره مفسیدنو په نسبت څو چنده برتری لری. تاسو د اطلاعاتو او کلتور وزیر په صفت معلومات درلودل چی په کابل، مزار شریف، بلخ، تخار، بدخشان، هرات، بغلان او نورو ولایتونو کی څومره قبیحه خانی او روسپی خانی موجودی وی او ددی رزیلانه اوفاحشانه عمل کاروباریان څوک وو، معلومدار دا ټول پنجشیری او هزارګان وو. خو تاسو د اطلاعاتو او کلتور وزیر په صفت دا جراات نه درلود چی دا خبیثانه  اعمال په نشراتو او مطبوعاتو کی رسوا کړۍ.  زه پوهیږم چی په افغانستان کی هرڅه د پنجشیریانو اوهزاره ګانو په لاس کی وو اوستا په شان ډیر وطنپرسته او باوجدانان  خلک یواځی  هغه د چا په اصلاح پهلوان زنده خوش است، خپل وخت یی تیراوو.
له بله اړخه ښاغلی روستار تره کی یو څو کاله پخوا یو جراات مندانه کار وکړ چی دطالبانو دمشر ملا هیبت الله سره په کندهار کی ملاقات وکړی، په لیدنه کی دتره کی صاحب ټول معیتی کسان تالاشی شول خو تره کی صاحب بدنی تالاشی نه شو. تاسو دیو کندهاری په صفت دا کار ونه کړ،علت واضح دی چی تاسو داسی جراات نه درلود.
جهانی صاحب مونږ اوتاسو د مرحوم او شهید پروفیسور صاحب بهاالدین مجروح صاحب سره په پیښور کی دهغه په افغان اطلاعاتی مرکز یعنی (Afghan information centre ) چی په یونیورسټی ټاون سید جماالدین افغانی سرک واقع وو کار کړی وو، په دی مرکز کی مرحوم سعدالین شپون، پروفیسور رسول امین، مرحوم حکیم تڼیوال اونورو همکاری کوله. حتی کله نا کله به پژواک صاحب هم تګ راتګ کوو خو ډیر کم.
ما ښاغلی روستار تره کی صاحب  څو ځله په المان کی لیدلی او ملاقات می ورسره شوی وو، او یو څوکاله پخوا می ورسره د کلیفورنیا په فریمانت  ښارکی ملاقات وشو. ما ورسره یوه ټوکه وکړه، ورته می وویل که زه ( پاچا) رییس جمهور شم نو تاسو به خارجه وزیر مقرر کړم، راته یی کړه خارجه وزارت می نه دی پکار، ما د پوهنتون رییس مقرر کړه. دا وه یوه ټوکه.
جهانی صاحب خبرې ډیرې دی خو نه غواړم چی لوستونکې په عذاب کړم، ښې ورځې او شپی او ښه صحت او سلامتی درته غواړم. خدای دی نه کړی چی زما خبرې درباندی بدی لګیدیلې وې.
مننه 
پاچا

احمد آریا13.05.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

دوست عزیز و دانشمند دوکتور یوسفی گرامی،

در مورد کامنتی از سوی آن فرد، به نظرم بهتر است آن را در چارچوب کلی ادبیات و فضای ذهنی خود او دید. آنچه او می‌نویسد، بیش از آن‌که ارزش علمی یا تحلیلی داشته باشد، بازتابی از نگاه شخصی و شیوه مواجهه او با موضوعات است.

با توجه به تجربه و جایگاه علمی شما، یقیناً خودتان بهتر از هر کسی می‌دانید که چنین نوشته‌ هائی در سطحی نیستند که ذهن یک محقق جدی را درگیر سازند. بهترین برخورد، بی‌اعتنایی و حفظ فاصله ذهنی از این نوع جدل‌ هاست. 

با احترام و ارادت

آریا

دوکتور غروال12.05.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​ډیر د افسوس ځای دی چی ځینی تش په نامه با سواده او جهان دیده سربیره پر ثبوت شوو فکتونو  بیا هم مسلسل ناستومانه لګیا دی چی د افغان غیرتی ملت د افغانستان خاوری ازادی  تر لاسه کول او ساتل شعوری تر پښو لاندی کوی او همدارنګه لګیا دی  ماهرانه د افغان ملت قربانی شعوری د اجنبیانو غلامانو  لپاره تبلیغوی اما دا جهان ته کاملآ ثابته شوی دی چی افغان غیرتی ملت مسلسل په اتفاق سره د خ‍‍‍‍‍پل مذهب ، خاوری  او عنعناتو  ساتلو لپاره د هر ډول قربانیو څخه دریغ ندی کړۍ  او نه به ئی وکړی اما د ملی خائینو خرڅ شوو کمونیستانو د روسیی په ملاتړ او د لیونی خودخواه تر  رهبری کمونیستی کودتا په وسیله امریکا ، ځینو غربی ممالکو بالخصوص ایران او  پنجابی پاکستان  ته د مداخلو زمینه برابره کړۍ شوه حتی  ایران او پنجابی پاکستان  ځینی افغان مهاجرین ئی  دخپلو چټلو هدفونو لپاره خاص وروزل  او دوی ته ئی مجاهدینو لقب ورکړ !!! 

د مهاجرینو اولادونو لپاره  ئی  پنجابی پاکستان کښی د امریکا په  ډالرو قادیانی مدرسی جوړی کړۍ شوی کله چی افغان غیرتی ملت وروسته له ستره قربانیو روساناو د روس غلامان خلقیان او پرچمیان له خاوری څخه وشړل نو اول ئی پنجابی پاکستان او ایران کښی روزل شوی غلامان د مجاهدینو تر شعار لاندی روی کار کړۍ شول کله چی ولیدۍ شول چی ددوی مجاهدین د افغان ملت نفرت سره مخامخ  دی نو امریکا او انګلیس  په کومک پنجابی پاکستان د قادیانیو مدرسو چړیان  روی کار کړۍ  شول او طالبان ئی ونمول !

اوس دی چړیانو کی کمونیستان ګډ شوی دی او ددی خاینو کمونیستانو په کومک دا خائین چړیان د روسیی او چین سره ډیر زیات نیږدی شوی دی حتی په رسمیت ئی پیژندلی دی  !!!

 امریکا په چړیانو فعلآ بدګمانه  شوۍ دی لدی کبله پنجابی پاکستان ته جرأت ورکړ شوۍ دی چی د افغانستان په کلیو د طیارو بمباری  کوی !!!

بلی اکثر خائین منورین اوس علنی دی چټلو خائینو پنجابی چړیانو ته تبلیغونه کوی حتی داسی چټیات هم ویل کیږی  چی که دا چړیان ضعیف شی  نو پخوانی خطرناکه مجاهدین به راشی اما دغو مغلوه منورینو قصدآ هیروی چی اوس امریکا د روسیی ځای نیولۍ دی او امریکا همدا ساختګی مجاهدین په قدرت راوستل او هم ئی دا چړیان حکمرانان کړل او هر وخت لیری کولای هم شی !!!!

دا خیټور پنجابی چړیان د امریکا په ډالرو د پنجابیانو له خوا د خائین خلیلزاد تر کنترول اساسی تربیه شوی دی او دا غلام چړیان به هیڅکله ددی جرأت ونکړی  چی د خپل بادار مقابل کښی سلاح استعمال کړی او ځینو ځایونو کښی د غولولو لپاره نظامی مخالفتونه اعلانوی اما داسی تظاهری عملیاتو کښی یوازی او یوازی افغانان شهیدان کیږی !!!!

محمد داؤد مومند12.05.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

توضیحاتی به تواریش پرچمی کارملی!

تواریش آغا

خودت عنوانی رفیق شفیق و به جان و روان برابر و مغز متفکرت یعنی منشی فلورانسی (ماکیاولی ثانی) به مصداق کلام هم وطنان هزاره به طور ذیل (پورته) کرده یی:« چنین محسوس است که ناسیونالیزم و تبعیض خیلی شوریده شده، افراد آن ها جرأت کرده اند [افراد آن ها یعنی چه؟] که هرکسی خاموش باشد، در نزد آن ها گنهکار است.

علاوه بر آن .... مهر دشمن را هم بر مخالفین نظرات خود می کوبند.»

تواریش آغا بخوان و بدان:

خودت از سال ها بدین طرف در مورد راسیزم و تبعیض نژادی و منطقوی و مذهبی در حال موعظه و تبلیغ و تلقین مستدام قرارداری که کار و عملی است مستحسن، ولی گفتار تو شباهت به گفتار ملا ها و آخوند های بی عمل به هم میرساند و عبارت دیگر به حیث یک آدم منافق به نظر و پرنسیب های ادعایی خود ایمان نداری و از ابن الوقتی و اقتضاء پرستی کار میگیری، بدین معنی اگر دوست به جان و روان برابر و مغز متفکرت افتخار به جویدن استخوان پوسیده افتخارات و فرهنگ و مدنیت متعالی یکی از اقوام فلات ایران باستان 1700 قبل از میلاد میکند، بنابر خصلت اقتضاء پرستانه ات، همچو ادعای گرایش گرانه ای نژادی را به دیده ای اغماض می نگری!!!!

ولی اگر این قلم قوم پشتون ها را یک قوم تاریخ ساز قلمداد می کنم که یک واقعیت مسلم و عینی حد اقل، تاریخ پنجصد سال اخیر این سرزمین است، و از طرف رفیق به جان و روان برابرت متهم به قوم پرستی میگردم، در ترازوی انصاف و عدالت و معنویت تو، رفیق به جان برابرت ذیحق و این قلم مستوجب همچو اتهام نا رواست. وجیزه ای مردم ما در مورد صادق است که :«یک بام و دو هوا.»

اگر من سید مخدوم لعین و روان فرهادی و تجزیه طلبان و شاطران ایران و پاکستان را ملعون خطاب میکنم، مورد مؤخذه و پیغورافسانۀ سرمنگسک تواریش آغا قرار میگیرم ولی اگر رفیق همفکر و هم نظر دیگرت یعنی لندهور لایشعر و لا یعقل و کلاً بیسوادی که توان نوشتن یک پاراگراف درست را به زبان مادری و پدری و اجدادی و محیطی و ملتی خود ندارد، جاهلانه ملیون ها مسکونین مناطق و اقوام ساکن سمت شرقی کشور را یعنی لغمان و اقوام اپریدی، شینواری و مومند و غیره را، به پنجابی بودن و کمونست بودن و به بی غیرتی بودن متهم و توهین میکند، باز هم تواریش دو رویه و منافق، بنا بر خصلت اقتضاء پرستانۀ اش از اغماض و نادیده گرفتن کار میگیرد.

 گویا: شتر دیدی ندیدی؟

نه، ندیدم

این را در زبان انگریزی گویند:«دبل ستیندرد پالیسی»

به قول علامه داکتر اقبال:

یکی جوی و یکی بین و یکی باش

تواریش آغا !

از کوبیدن مهر دشمن بودن بر نظرات مخالفینم تذکر داده ای، که منظورت همانا مطلبی است که در عنوان و متن مضمون مستند و مدلل و مستدل خود تذکر داده ام.

تواریش آغا بخوان و بدان:

که درطول سالیان متمادی همکاری قلمی ام با ویب سایت افغان جرمن و ویب سایت آریانا، از طرف مخالفین نظریاتم  به سویۀ دو و د شنام و حتی اتهام  سرقت اموال پوهنتون و فروش آن در بازار، مورد توهین و تعرض قرار گرفته ام، ولی این قلم پیشانی مخالفین نظرات و نظریات خود را، با مهر دشمنی شخصی ممهور نساخته ام، اما در مضمون چند روز قبلی ام، تذکر و اشاره به توهین به کود و فرهنگ یک کتله ای هفتاد ملیونی پشتونان یعنی پشتونولی است، توسط رفیق شفیق و به جان و روان برابر تان.

تعرض و اهانت به قومیت، دین و فرهنگ یک قوم و یا باشندگان یک منطقه مانند لغمان و اقوام مسکون سمت مشرقی و یا هرجای دیگر مانند مسقط الرأست فراه، خلاف تمام دساتیر و معاییر و ضوابط اصول و ارزش های انسانی و بشری است، لذا پشتونولی را به عنوان عنودانه و مغرضانۀ «ایدیالوژی و آنهم ایدیالوژی منحط» قلمداد کردن، معرف بی معرفتی و بی فرهنگی و دشمنی با قوم پشتون تلقی میکنم، چنین به نظر میرسد که تواریش آغا با جانب داری از همچو عنصر بد بین به فرهنگ پشتون ها و ماهیتاً خود قوم پشتون، با ساز و آواز تعصب و نفرت و بد بینی و بد سگالی و دشمنی علانیۀ فرهنگی قوم پشتون، همصدا و هم نوا میباشید.

اینکه تواریش آغا مدعی است که کود پشتونولی به ماضی تعلق دارد و به اصطلاح حقوقی تحت مرور زمان آمده و منبعد فاقد اعتبار است، توهمی بیش شمرده نمیشود.

تواریش آغا بخوان و بدان:

تا زمانیکه قوم پشتون زنده است کود و فرهنگ پشتونولی به مثابۀ روح و روان قوم پشتون زنده خواهد بود، و اگر به فرض محال، روزی فرهنگ و زبان ملتی افغانی پشتو، که جزء بنیادین کود پشتونولی است، از میان رفت، قومی به نام قوم پشتون وجود نخواهد داشت.

از شر .... توبه

حشمت12.05.2026سویدن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
جناب محترم محمد یونس خان،
از این داستان کثافت ما بحیث خواننده چی بیاموزیم؟
هستند کسانی که در اینترنت فقط و فقط دنبال چتیات و کثافات روان هستند، نود فیصد موضوعات را که اینان طرح میکنند تنها و تنها تعرض شخصی، اهانت، دروغ، نژاد پرسی، برتری دادن یک قوم به قوم دیگر، توهین به مقدسات دیگران و و... بوده که من اینرا یک مرض دانسته و بهبودی را هیچ سراغ نمی بینم. بهتر آن بود که گردانندگان وبسایت ها جلو همچو اشخاص را گرفته و خواننده را با این نوع چتیات اذیت نکنند. 
یک پیشنهاد بود و بس.
سلامت باشید.
سلطان غزنوی12.05.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب مومند گرامی، سلام.
شما نوشته می نمایید "آنچه درباره رویداد شاهدخت هندیه به عرض رسانیدم، یک رویداد تاریخی است، نه مداخله در حریم شخصی ایشان"؛ 
محترم، گویا این حکایت حتی در صورت واقعیت داشتن، بر تاریخ افغانستان اثرگذار بوده است.
من ازرویداد تاریخی را دیگر طوری می بینم.  نه اینکه کی با کی اردواج کرده یا به دختر خود "بینی پتق"  می گفت یا کدام حرف دیگر.   
رویداد تاریخی به هر واقعه، اتفاق یا پدیده‌ای در گذشته گفته می‌شود که به دلیل تأثیرگذاری، اهمیت یا تغییراتی که در جوامع انسانی ایجاد کرده، ثبت و مطالعه می‌شود.
به زبان ساده، هر اتفاقی که در گذشته افتاده یک «واقعه» است، اما زمانی «تاریخی» می‌شود که یکی از خصوصیات های زیر را داشته باشد:
۱. تأثیر بلندمدت: باعث تغییر مسیر زندگی مردم، سیاست، یا فرهنگ شده باشد (مثل کشف آتش یا انقلاب صنعتی).
۲. منحصربه‌فرد بودن: اتفاقی که مشابه آن قبلاً رخ نداده باشد.
۳. تغییر ساختارها: باعث سقوط یا پیدایش یک حکومت، دین یا تمدن شده باشد (مثل سقوط دیوار برلین).
۴. مستند بودن: شواهد، مدارک یا نوشته‌هایی از آن باقی مانده باشد تا مورخان بتوانند آن را بررسی کنند.
در واقع، مورخان از میان هزاران اتفاق روزمره، آن‌هایی را انتخاب می‌کنند که «معنایی» برای آیندگان داشته باشند و به ما کمک کنند بفهمیم چگونه به جایگاه امروزی‌مان رسیده‌ایم.
آیا حکایت شاهدخت هندیه  واقعا" یک رویداد تاریخی بوده؟

در مورد مدح‌سرایی استاد خلیلی که حتی برای ضیاءالحق هم شعر سروده بود، ثبتِ تاریخ است و قضاوت خواهد کرد!!!.
با احترام

محمد داؤد مومند12.05.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​هموطن یونس آغا

بعد از عرض سلام مسنونه

در مورد شاهدخت هندیه ، خدمت هموطن غزنوی مطالبی به عرض رسانیدم که بسنده است.

از توضیحات و تذکرات تان متشکرم و عمر طولانی تر برای تان آرزو میکنم.

دوکتور محمد اکبر یوسفی12.05.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جناب محترم و نهایت عزیزالقدرم احمد آریا!

سلام و احتراماتم را بپذیرید.  از توضیحات شما نهایت ممنونم. باز هم مطمئن نیستم که شما، کاملا‌ تصور کنید که کلمات شما برایم چه اندازه آرامش می بخشد ک بازهم تنها نخواهم بود. در تربیت خانوادگی و بزرگ شدن در یک ده دور افتاده از شهر، اما در حلقه بزرگترین خانواده که در بیش از چهار ولسوالی دوستان با روابط خونی داشته ایم. دشنام زدن، لاف و گزاف گوئی، عادت نداشته ام. اما درک کرده می توانم که انسان را اتهام بستن به کسی دیگر و یا بزبان آوردن کلمهٔ چون «ملعون» به کس دیگر، که چون تبعهٔ یک دولت باشد،  انسان را چقدر وحشی و نا اهل معرفی می کند. درینجا برای شما از آوان طفولیت حکایتی را باز گو می کنم. ما چند بچه بعد از ظهر در یک میدان «تشله بازی» می کردیم. همه ما در سنین چهار تا شش سال بوده باشیم. یکی از آنها پسر ملک ده بود. او یک بچهٔ عصبانی و شریر شناخته شده بود. در جریان بازی همان کس که پسر ملک بو، به یک پسری که منسوب به یک فامیل فقیر تر بوده است، یک دشنام رکیک به مادر و پدر این پسر فقیر به زبان آورد.. در جواب این پسر فقیر، با همان کلمات به آدرس او جواب داد. پسر نازدانه با دوش و گریان نزد پدر و مادر خود رفت. پدرش آمد و از پسر فقیر پرسید که چرا دشنام زده ای. پسر فقیر گفت: «او  پدر و مادر فقیرم را دشنام نزند که من به مادر و پدر معتبر او هم دشنام نزنم.» ما که هر چه هستیم، به حیث اتباع یک کشور تابع کدام قانون یک دولت خواهیم بود، که تخلف از قانون را برای خود مجاز ندانیم، نه تابع چنین افراد. «کود پښتونولی» را می دانیم که در تأریخ از آن، آن اجتماعات کار می ګرفته اند. ما حال در گذشته زندگی نمی کنیم. این فرد با این کلمات خودش را خود رسوا می سازد. بار دیګر دستان تانرا با صمیمیت می فشارم. با احترام. یوسفی.


عبدالباری جهانی12.05.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ښاغلی محترم داکترصاحب محمدعثمان تره کی سلامونه او احترامات. ستاسي له دوستانمه توصیې څخه مننه؛ خو له هغه وخته چي قلم مي په لاس کي نیولی او په شعر او نثر لیکلو کي مي پیل کړی دی ښو ته مي ښه او بد ته مي بد ویلي دي. زه لاپي نه کوم. تاسي لږترلږه د افغان جرمن په ویب سایټ کي زما د مضامینو آرشیف ته ولاړ سی. ما په هر وخت کي د هر نظام د بدیو پر ضد ږغ پورته کړی دی. ما حتی د پخواني جموریس محترم حامد کرزي، چي تر اوسه مي اشنای دی اوتر اوسه پوري ټلفوني رابطه ورسره لرم، مراعت نه دی کړی او د هغه د رژیم د نیمګړتیاوو پر ضد مي تر سلو زیات مضامین لیکلي او خپاره کړي دي. کله چي طالبان په عام بازار کي زموږ د ناموس د ټولو اصولو په خلاف افغاني مېرمني وهي اوپوری وهي زه څرنګه خاموش پاته سم. زه د تعلیم او تربیې په مقابل کي د طالبانو د رژیم تاریکو پالیسیو ته ولي ګوته ونه نیسم. که زه چوپ سم. که تاسي چوپ سی نو دا حقایق به څوک وايي؟ که مي تاسي شخصاً زورولي یاست زه بخښنه غواړم اوکه مي د اوسني رژیم پر ضد لیکني کړي او یا مي شعرونه لیکلي دي پر خپل عمل باندي ځکه پښېمانه نه یم چي زما هره کرښه او هر نظم زما د وجدان ږغ دی. دا چي دښمنان به زما له حقیقت ویلو څخه بده استفاده کوي دا نو د هغوی کار دی. تاسي ته په بشپړ احترام. 

محمد داؤد مومند12.05.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​هموطن ارجمند سلطان جان غزنوی!

بعد از عرض سلام محمدی

اولین باری است که اسم مبارک شما را درین ویب سایت وزین می بینم.

ارجمندا !

آنچه در مورد رویداد شاهدخت هندیه، به عرض رسانیدم یک رویداد تاریخی است نه مداخله در حریم شخصی شاهدخت مذکور.

من در مورد حیات شخصی شاهدخت هندیه  معلوماتی ندارم، اینکه غازی امان الله خان به ارتباط ازدواجش با یک ایرانی او را «بینی پتق» خطاب کرده بود، از زبان شخص شاهدخت هندیه در میدیا شنیده ام.

امان الله خان غازی در ردیف غازی اکبر خان و غازی نادر خان یکی از شخصیت واجب الاحترام تاریخ معاصر مملکت است.

من با وجودیکه با موقف سیاسی مرحوم خلیلی بخصوص هنگام اقامتش در پشاور و عضویت جمعیت ستمی ربانی، در مباینت آشتی ناپذیر قرار دارم ولی اینکه موصوف در در بار شاه رضا شاه چوچه، شاهدخت مریم را (دختر بادار) خود خطاب کرده بود قابل تقدیر میدانم.

هموطن ارجمند!

اینکه جنابتان مرحوم خلیلی را از زمره ای عیاران دورۀ بچه سقو خطاب نموده اید، مرتکب اشتباه گردیه اید، زیرا نه استاد خلیلی عیار بود و نه شخص بچۀ سقو.

زمانیکه چهل سال قبل رسالۀ عیار خراسان استاد خلیلی که به سفارش ربانی تحریر یافته بود از نظرم گذشت، برایم قابل باور نبود که چطور یک ستاره ادب آسمان افغانستان و یک دانشمند متبحر و محیط که استاد پژواک به ارتباط رحلتش او را (علامه) قلمداد نموده بود به تحریر همچو رسالۀ فاقد واقعیت های تاریخی پرداخته بود؟

البته خلیلی در دورۀ حکرانی بچۀ سقو مستوفی ولایت بلخ بود و داشتن این وظیه او را عیار نمی سازد.

با عرض حرمت 

محمد یونس12.05.2026امریکا http://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​محترم آقای مومند:

جناب شما از قول معتص**** مطلبی در مورد هندیه دختر امان الله خان تحریر نمودید که گویا هندیه در دربار شاه ایران رقصیده بود. شما از شخصیت متزلزل خلیل الله خلیلی خوب آگاه هستید که هیچ وقت راست نگفته و در منافقت یدطولا داشت. چون امان الله خان پدر او را نسبت خیانتش به شاخۀ توت آویزان کرد، عقدۀ عجیبی نسبت به امان الله خان در دل داشت.  مرحوم انس خان دوست خلیلی بود و به او به شوخی گفت "از توت آمد و به توت رفت." در مورد معتص** به شما عرض کنم که یکی از فرومایه ترین متعلمین مکتب غازی بود. او با دوتن دیگر به اسم ظاهر ** و سید مجدود پسر سید مسعود ** به پسر های جوان مکتب غازی تجاوز می کردند. این سه تن متعلمین برهنه صورت را در دام یک معلم دینیات و تفسیر به اسم قاری غوث الدین از میمنه می انداختند و خودشان هم در اطاق این معلم در جادۀ میوند مشرکآً به متعلمین تجاوز می کردند. در زمانیکه نوشاد مدیر مکتب غازی بود، شش متعلم به اطاق قاری غوث الدین داخل شده و به او تجاوز کردند تا از وی انتقام بگیرند. قاری غوث الدین بعداً از شرم به میمنه فرار کرد و مردم شربف میمنه در زمان خلقی ها او را تکه تکه کردند. طوریکه اطلاع دارم معتص*** در ایالت ورجینیا زندگی می کند. ظاهر **سال ها قبل در کالیفرونیا وفات کرد و سید مجدود در آلمان رندگی می کند. شخص معتص** در زمان نجیب والی کاپیسا بود و قرار شد که صدراعظم شود. اما روس ها خالقیار را ترجیح دادند. 

 لذا گفتار  این اشخاص در مورد هندیه تهمت محض است و کمترین ارزشی ندارد. 

عبدالباری جهانی11.05.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​جناب محترم عبدالواخد حیدری سلام و احترام. نمی خواستم با شما روبرو ګردیده و مقابله نمایم و شاید دوام هم ندهم؛ ولی چون تبصره شما بر مضمون بنده نقد نی بلکه تعرض شخصی بود مجبوراً باید از خود دفاع نمایم. شما به همکاری بنده با رژیم دست نشانده امریکا اشاره نموده و بنده را محکوم نموده اید. ولی اینرا ناګفته ګذاشته اید که بنده نه تنها اینکه ملوث به فساد نشدم اولین وزیری بودم که از ان مقام به دلخواه خود استعفا داده ام. همکاری موقتی با یک رژیمی که در داخل افغانستان و تحت رهبری یک ریس جمهور افغان و کابینه متشکل از افغانها باشد نمیدانم چه عیبی دارد و آن هم در صورتی که آدم هیچګونه فسادی را مرتکب نشده باشد. 

با وجود آنکه در اثر مخالفت با آن رژیم استعفی نموده ام و نا امروز مخالف آن هستم،  اذعان میدارم که رژیم جمهوریت، با همه نواقصی که داشت بر رژیم سیاه و قرون وسطایی طالبان صد بار نی بلکه هزار بار شرف داشت. 

البته در باره رژیم طالبان نمی خواهم با شما استدلال کنم. زیرا بنده از اساس با رژیم سیاه طالبان مخالفم. هیچګاهی دعوت به قیام نه نموده ام. زیرا هر عکس العمل ضرور نیست که دست به قیام مسلحانه زدن و جنګ داخلي را آغاز کر دن باشد. 

اګر در ملای عام بر یک زن جوان حمله نمودن را قابل عکس العمل نمیدانید شاید با شما هم نظر نباشم. اګر بسته نمودن مکاتب دختران را تخطی جزیی میپندارید با شما موافق نیستم. به هر صورت من و دیګر منتقدان و مخالفین رژیم طالبانی مجبور نیستیم که حتماُ بدیلی را پیشنهاد نماییم. نمیخواهم در زمینه بحث به درازا کشیده و وقت خود و شما را ضایع نمایم. عیسی به دین خود و موسی به دین خود. والسلام. 

ع، تره کی11.05.2026فرانسه/FotoGallary/CountryIcons/FR.png

ښاغلی جهاني !
ستاسو له څرګندونو څخه، چې پکې د وطن دوستۍ احساس په ښکاره  لیدل کېږي، متعصب، هویت‌بايللي او ماجراجو کسان ناوړه ګټه اخلي. د وطن قسم خوړلو دښمنانو ته موقع مه ورکوئ چې ستاسو خبرې د خپلو عقده‌يي موخو لپاره د استناد په توګه وکاروي. خپل فکري دریځ د وطن له دښمنانو څخه بېل وساتئ.

سلطان غزنوی11.05.2026آلمان http://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​حفظ حریم خصوصی دیگران، یک صفت والای انسانی است. با این افشاگری، آقای مومند چه تأثیری بر تاریخ و سرنوشت وطن خواهد گذاشت؟ اینکه دخترِ کسی چه می‌کرده، مشخص نیست چه ضرری به شما رسانده است.استاد خلیلی نیز از جمله‌ی عیارانِ دوره‌ی «بچه سقاو» بود؛ لذا سخنان او قابل باور نبوده و جنبه‌ی رسمی ندارد. لطفا به حریم خصوصی افراد تجاوز نکنید.

احمد آریا11.05.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جناب استاد عبدالباری جهانی صاحب،

از توجه، دقت نظر و لطف شما نسبت به نوشته‌ام صمیمانه سپاسگزارم. نکاتی که در مورد وضعیت نقد، مسئولیت اهل قلم و ضرورت واکنش اخلاقی در برابر ظلم و خشونت بیان فرموده‌اید، در مجموع قابل تأمل و در بسیاری موارد شایسته‌ی هم‌دلی است.

بی‌تردید، همان‌گونه که اشاره کرده‌اید، تقلیل بحث به فروعاتی که با وضعیت ناهنجار کنونی کشور پیوندی ندارند، نه‌تنها راه‌گشا نیست، بلکه ما را از فهم ریشه‌ای بحران‌ها دور می‌کند. مسئله اصلی نیز دقیقاً در همین‌جاست: در بسیاری موارد، با سازوکارهائی هدفمند تلاش می‌شود حتی حق اظهار نظر و افشای واقعیت از منتقدان سلب شود؛ گاه با برچسب‌زنی و گاه با اهانت. این امر اتفاقی نیست، بلکه در مواردی ماهیت مهندسی‌شده دارد. هدف نیز روشن است: خاموش‌سازی صداهای منتقد برای تثبیت وضعیت موجود.

در عین حال، هر نقدی که بر پایه استدلال منطقی مطرح می‌شود، لزوماً به معنای ارائه بدیل سیاسی فوری نیست. اگر قرار بود هر نقدی الزاماً با یک بدیل آماده همراه باشد، اساساً بسیاری از بحث‌ها در برابر ساختارهای تمامیت‌خواه از آغاز بی‌معنا می‌شد. اما هدف در این‌گونه موارد، اغلب چیزی دیگر است: برجسته‌سازی یک وضعیت اخلاقی و انسانی؛ جایی که خشونت، تحقیر و نقض کرامت انسان، فارغ از نام و عنوان، مورد پرسش و داوری قرار می‌گیرد. همان‌گونه که شما نیز به‌درستی تأکید کرده‌اید، سکوت در برابر چنین ناهنجاری‌هائی خود نوعی همراهی است و از وجدان بیدار بعید به نظر می‌رسد.

من آن متن مورد اشاره را نیز خواندم و در همان‌جا در کامنتی نوشتم: «واقعیت این است که بسیاری از این افراد، تا زمانی که طالبان را «پیروز»، «ضد اشغال» و «نجات‌بخش» معرفی می‌کردند، مشکلی با ماهیت این گروه نداشتند. اکنون که کارنامهٔ طالبان از شدت فاجعه دیگر قابل پنهان‌کردن نیست، ناگهان می‌خواهند با چند انتقاد سطحی و نمایشی، برای خود چهرهٔ منتقد بسازند و از زیر بار مسئولیت تبلیغات دیروز فرار کنند. همان‌هائی که سال‌ها برای طالبان زبان ساختند، امروز می‌کوشند خود را از این ویرانی جدا نشان دهند؛ گویی کسی که برای گرگ دروازه باز کرده، بعداً می‌تواند ادعا کند حضور گرگ در آن خانه فقط «مشروط» به خوردن گوسفندان بوده است.

طعنهٔ پایانی او دربارهٔ «درودگری کار بوزینه نیست» نیز بیش از آن‌که نشانهٔ قدرت استدلال باشد، بیانگر درماندگی فکری است. وقتی استدلال سیاسی ته می‌کشد، متلک‌پرانی جای تحلیل را می‌گیرد. اما مردم امروز بهتر از گذشته می‌دانند کدام حقه‌بازان، زیر عناوینی چون «متخصص» و «اهل فن»، در این سال‌ها نقش مترجم سیاسی طالبان را بازی کرده‌اند؛ همان‌هائی که اکنون می‌کوشند رد پای خود را از کنار این فاجعه پاک کنند، در حالی که هنوز هم زبان و منطق‌شان چیزی جز بازتاب دستگاه تبلیغاتی طالبان نیست.»

 در پایان، بار دیگر از همراهی و نگاه مسئولانه شما نسبت به این مباحث سپاسگزارم. امید که این‌گونه گفت‌وگوها به جای فرسایش و تقابل، ما را به درک دقیق‌تر، مسئولانه‌تر و واقع‌بینانه‌تر از وضعیت کشور نزدیک‌تر سازد.

با احترام
احمد آریا

احمد آریا11.05.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جناب داکتر یوسفی گرامی،
سلام و احترام.

در این آشفته‌بازار سیاسی، دیگر واقعاً دشوار شده است که نوازنده را از صدای دهلی‌ای که بر گردنش آویخته‌اند و بر آن می‌کوبد، تشخیص داد. اما آنچه آشکار است، این است که دیکتاتوری‌ها به‌حکم سرشت خود می‌کوشند نبض جامعه را در همه عرصه‌ها در دست داشته باشند. از همین رو، نه‌تنها دستگاه‌های عریض و طویلِ تفتیش عقاید، جاسوسی و مهندسی افکار را می‌سازند، بلکه با سماجت تلاش می‌کنند حتی مسیر بحث‌ها و موضوعات قابل طرح را نیز مطابق اجندای مطلوب خود تنظیم کنند؛ یعنی مردم فقط دربارهٔ چیزهائی بحث کنند که در محدودهٔ مجاز آنان تعریف شده است.

در شرایطی که هم ارباب و هم مزدور درگیر یک بحران مهارنشدنی‌اند، طبیعی بود که مسئلهٔ دیورند، آن‌هم در حالی‌که تحریک طالبان پاکستانی در سراسر افغانستان پراکنده است، به ابزاری برای انحراف افکار عمومی بدل شود. مبلغان رژیم نیز از اظهارات یک مهرهٔ رژیم پیشین، دستاویزی ساختند تا ذهن مردم را از زدوبندهائی که دور از چشم جامعه جریان دارد، منحرف کنند.

در چنین وضعیتی، طبیعی بود که دیگ خشم آنان زمانی بیشتر به جوش آید که ببینند این مشغولیتِ مهندسی‌شده نتوانسته همه را به آن سمتی که می‌خواستند سوق دهد. به‌گمان من، هراس اصلی آنان از این است که در نهایت، تنها بدیلی که می‌تواند این چرخهٔ فرساینده را بشکند، عبور از سیاست ایدیولوژیک و حرکت به‌سوی یک نظم سکولار و مدنی است؛ مفهومی که برای نیروهای عقب‌گرا و ساختارهای تمامیت‌خواه، ذاتاً هراس‌آور است.

با احترام

آریا

محمد داؤد مومند11.05.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

رقص شاهدخت هندیه در دربار رضا شاه چوچه!

شاهدخت هندیه دخترغازی امان الله خان در ایتالیه به اساس تشویق شخص شاه مخلوع، با یک ایرانی ازدواج کرد، به ارتباط اینکه شاهدخت هندیه چندان تمایلی به همچو ازدواج نداشت و این ازدواج را به خاطر ارضاء خاطر پدرش پذیرفته بود، سال های بسیار قبل مطالبی را از زبان شاهدخت هندیه شنیده بودم، چنانکه شاهدخت هندیه ضمن بیان این قصه از زبان پدرش گفته بود که:«ای بینی پتق» دگه چی میخواهی؟

یعنی شاه مخلوع طرفدار دخترش با همان ایرانی بود و هندیه به ازدواج موافقت کرد.

اینکه شهادخت هندیه در آن زمان چند ساله بود اطلاعی ندارم ولی به این باوردارم که شاهدخت هندیه به سن بلوغ رسیده بود، زیرا شاه مخلوع از یکطرف آدم مترقی و شیفتۀ تهذیب غرب بود و از جانبی هم تهذیب کشورهای غربی متقاضی سن حد اقل 18 برای ازدواج بود.

به هر صورت، مدت پنجاه سال قبل از زبان دوست خود معتصم بالله خلیلی که امیدوارم حیات باشد، شنیدم که باری شاه ایران استاد خلیل الله خلیلی، شاعر و دانشمند توانای افغان را به دربار خود دعوت داده بود، ضمن این دعوت دوستانه، یک دختر به رقصیدن آغازکرد، رضا شاه به استاد خلیلی گفته بود که این دختر پادشاه مخلوع شما، امان الله خان است.

خلیلی با شنیدن این حرف رضا شاه، از جای بر خواسته و گفته بود که این دختر بادار ماست و به سوی شاهدخت هندیه رفته و او را به آغوش کشیده بود.

ناگفته نماند که غازی امان الله در اولین فرصت سلطنت خود، پدر استاد خلیلی یعنی مستوفی الممالک را در زیر یک درخت حلق آویز کرد، زیرا وی که از مقربین و مشاورین نزدیک امیر حبیب الله بود، مشروطه خواهان را به امیر معرفی میکرد یعنی مخبر دربار امیر بود.

شاهددخت هندیه چند سال بعد از آن ایرانی طلاق خود را گرفته بود، و از اینکه شاهدخت هندیه با شخص دیگری ازدواج نمود و یا خیر، اطلاعی در دست ندارم.

شاهدخت هندیه در دورۀ حامد کرزی به افغانستان آمد و چند سالی در افغانستان بود، آنچه مایۀ تأسف فراوان من گشت این است که شاهدخت هندیه به لهجۀ فارسی ایرانی گپ زد.

طبق روایت سردار عبدالله جان نوابی که از زمرۀ امتی های سردار صاحب داؤد خان است، زمانیکه شاهدخت هندیه به شمال کلیفورنیا آمده بود، موصوفه از روابط نیک پدرش با غازی محمد نادر خان یاد آوری نموده بود.

در همان آوان یکی از عاشقان و عارفان غازی امان الله در ویب سایت افغان جرمن پیشنهاد نمود که شاهدخت هندیه خود را برای ریاست جمهوری افغانستان کاندید نماید که با عکس العمل شدید و معقول و منطقی استاد سیسانی مواجه شد.

با عرض حرمت

عبدالباری جهانی11.05.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​محترم احمد آریا سلام و احترمات. مضمونی را که تحت عنوان توجبه ګران استبداد نګاشته اید خواندم. خانه آباد که در باره وضعیت کنونی کشور مینویسید. چون اکثر نویسنده های خوب ما به عوض توجه نمودن به اوضاع ناهنجار فعلی کشور  در باره مسایلی مینویسند و قلمفرسایی مینمایند که به وضع فعلی کشور هیچګونه ارتباطی ندارد. کسانیکه شما به آنها اشاره نموده اید نه تنها از رژیم تاریک و مستبد طالبان به نحوی از انحا دفاع مینمایند بلکه ادعا میکنند که تنها آنهایند که حق نوشتن در چنین مسایلی را دارا هستند. حتی در یکی از نوشته های اخیر خود ما مردم را بوزینه خطاب نموده و نګاشته بود که نجاري کار بوزینه ها نیست. 

وقتی از جنایات آشکار طالبان با انها صحبت میکنید موضوع بدیل را به رخ تان میکشند. اګر ما در مقابل طالب از رژیم دوستم و عطا دفاع کنیم حقیقتاُ هم به اشتباه رفته ایم. ولی چرا حتماُ یا طالب یا دوستم و عطا؟ راه سوم و چهارم بسته اند؟ و اګر ما احیاناُ در مقابل طالبان به اصطلاح بدیلی نداشته باشیم باید حتماً سکوت را اختیار نمود؟ ورنه بوزینه ای بیش نیستیم؟ دشمن تعلیم  و تحصیل عصري و دشمن آزادي بیان در حقیقت دشمن کشور است. ما باید اعمال آنهارا، صرف نظر از داشتن  ونه داشتن بدیل، محکوم کنیم واین وظیفه وجدانی ماست. لت و کوب نمودن خانم خا در ملای عام  عمل وحشیانه است. ما اګر با آن خواهر خود هیچ کمکی رسانده نتوانیم حد اقل حاموشی را نباید اخنیار نمود. شما زنده باشید. 

دوکتور محمد اکبر یوسفی11.05.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​عزیزالقدر محترم احمد آریا!

بار دیگر سلام و احتراماتم را بپذیرید. توضیحات شما برایم ارزشمند است. خیلی درد آور است. که در گذشته ها اگر کدام شعار به هدف سیاسی نشر می شد، فهمیده می شد که کدام گروپ سیاسی. در صف چنین افراد قرار داشته اند. چنین محسوس است که "ناسیونالیزم"  و " تبعیض خیلی شور شده، افراد آنها جرأت کرده اند که هر کسی که خاموش باشد، در نزد آنها گنهکار است. علاوه بر آن در پهلوی انواع توهین و مهر زدن ها، مهر دشمن را هم بر مخالفین نظرات خود می کوبند. شما حتماً مطالعه نموده باشید که در چندین مقالۀ این قلم به عنوان بدیل در برابر سیاست این مستخدمین تسخیر کننده، یادآوری شده است که "سیکولریزم راه حل است" بدین سبب مسئله این نیست که این به اصطلاح "طالب" را همین که "طالب" است، رد می کنیم. نه خیر برای این نویسنده همه انواع دیکتاتوری مردود است. هیچگاه توجه نخست به این امر مبذول نمی گردد که زمامداران چه کارها انجام می دهند و بعد از آنها «بیلانس» خواسته شود. نه خیر، از همه اولتر مشی سیاسی پیشکش شود، بعد بایذ دیده شود که آیا این قدرت شایسته صحبت است و یا نه. از توجه ما تشکر. با احترام. یوسفی.

عمر توخي10.05.2026سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
تر کومه وخته به د یوې مجرمي او جاهلي ډلي د جرمونو د توجیه کولو لپاره د تېرو سوو ډلو جرمونه او جنایتونه را مخته کیږي؟
هر باضمیر افغان غواړي چې د تیرو پنځو لسیزو ټول مجرمین، که چپ وي یا راست، که مجاهد وي یا سیکولر، عدالت ته را کش سي او محاکمه شي.
خو جالبه دا ده چې د هغو جرمونو او جنایتونو په وړاندې چې نن او همدا اوس د خلکو د سترګو په وړاندي روان دي، بحث و تیرو وختونو ته وړل کیږي، دا داسي معنیَ لري چې خلقیانو، پرچمیانو یا جمهوریتانو جرمونه او جنایتونه کړي دي، نو د نن ورځې جنایتونه هم باید عادي، د توجیه وړ او هیڅ فرق نه لري چي که دوام ولري.
په داسي حال کي چي هیڅ جرم بل جرم نه پاکوي، د پرون ظلم د نن ورځې د ظلم جواز نه دی.

که څوک په واقعي ډول د جرم او جنایت پر ضد وي، نو باید د روانو جنایاتو په اړه هم روښانه دریځ ولري،  نه دا چي د تېرو جنایاتو په تاریخ اوسني غیر انساني جنایتونه دفاع او بر حق وښیي.

افسوس د هغو کسانو لپاره چې د قربانیانو د دفاع پر ځای، د ظالمانو لپاره بهانې جوړوي.
حسیب الله10.05.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
با آنکه به نظر من، در اصل باید هر روز سال روز مادر پنداشته شود، اما فعلا این روز دهم ماهٔ می را به حیث روز نمادین مادر به همه مادران جهان، بلخصوص به مادران محترم افغانستان از صمیم قلب تبریک می گویم.

با تقدیم احترامات فائقه
حسیب الله
حسیب الله10.05.2026آلمانhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
پس از تقدیم سلام، فقط خواستم بصورت مختصر بنویسم که،

مقالهٔ ناب و عالئی را که از ورای قلم شخصیت محترم و دانشمند عالی مقام کشور جناب محترم دکتور محمدعثمان تره کی معنون به "نقش تکنوکراسی و تخصص در دنیای امروز"  بتاریخ نهم ماهٔ می ۲۰۲۶ میلادی در پورتال محترم افغان-جرمن آنلاین به نشر رسیده است مطالعه نموده، آنرا قابل ستایش فروان یافتم، زیرا, جناب محترم دکتور تره کی در این مقالهٔ علمی ناب شان، به قول معروف، همانا، "بحر را در کوزه گنجانیده اند"، که خواندن و مطالعهٔ دقیق این مقالهٔ عالی این دانشمند بزرگ ما را به همه وطندوستان محترم ما توصیه میدارم.!

با تقدیم احترامات فائقه
حسیب الله

ع، تره کی10.05.2026فرانسه/FotoGallary/CountryIcons/FR.png

تبصره های وطنداران را از نظر ګذشتاندم و مطلب نوی که در نوشته های قبلی من به آن جواب داده نشده باشد، نیافتم.

برای صرفه جویی در وقت از قلم بدستان محترم خوائش میشود که قبل از مطالعه نوشته های مخاطب خود، روی کینه و بغض با عجله قلم بدست نګیرند. وقت خود و دیګران را ضایع نسازند.

در لابلای تبصره ها به تبصره کسی بنام تاجشتون ؟ ( ممکن یک روبات با نام عجیب و غریب که به حروف انګلیسی نوشته شده است ) برخوردم . تاجشتون را ( در صورتیکه ربات از کنترول بیرون شده نباشد ) به رعایت اصول اخلاقی در مناظره با دیګران دعوت میکنم. ع تره کی

احمد آریا09.05.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جناب محترم داکتر یوسفی صاحب،


از لطف، دقت و درک ژرف شما صمیمانه سپاسگزارم. مشکل دقیقاً همین‌جاست که برخی هنوز میان «نجات وطن» و «تبدیل وطن به قرارگاه یک گروه مسلح عقیدتی» تفاوت قایل نمی‌شوند. وقتی تخریب موسیقی، حذف آزادی، خاموش‌سازی جامعه، سرکوب زن، تقدیس جهل و حاکمیت تفنگ به نام «پیروزی ملی» عرضه می‌شود، دیگر بحث صرفاً اختلاف سیاسی نیست؛ بحث بر سر وارونه‌سازی ابتدایی‌ترین مفاهیم انسانی، ملی و اخلاقی است.

تلخ‌تر آن‌که عده‌ای که دیروز با شور و هیجان در وصف این پروژه قلم می‌زدند، امروز زیر نام «حمایت مشروط» می‌کوشند هم از سفرهٔ قدرت دور نمانند و هم در برابر افکار عامه برای خود راه فرار اخلاقی بتراشند. تاریخ اما معمولاً حافظهٔ دقیق‌تر و بی‌رحم‌تری از آنان دارد.

در همین راستا هنوز هم با نوشته‌هائی مواجه می‌شویم که به‌سادگی می‌توان آن‌ها را انفجار عقده‌های ایدیولوژیک یک ذهن آشفته و معتاد به دشنام‌پراکنی، برچسب‌زنی قومی و هیاهوی زبانی نامید. نوشته‌هائی که برای دفاع از موضع خود ناچار اند در هر سطر به کلماتی چون «نجس»، «گوداگ»، «ستم‌مشرب»، «ایران‌مل» و ده‌ها توهین دیگر پناه ببرند؛ و در نتیجه، بیش از آن‌که قدرت استدلال خود را نشان دهند، فقر فکری و درماندگی روانی خویش را برملا می‌کنند. زیرا معمولاً هرجا استدلال فرو می‌ریزد، فریاد بلندتر می‌شود و دشنام جای منطق را می‌گیرد.

طنز تلخ ماجرا این‌جاست که همین افراد، سال‌ها نقش پاکستان در جنگ، ویرانی و پروژه‌سازی طالبانی در افغانستان را یا انکار می‌کردند یا زیر لایه‌ای از توجیهات مضحک پنهان می‌ساختند؛ اما امروز ناگهان ـ و شاید هم مطابق تغییر دستور ـ در لباس مدافعان «استقلال ملی» و «خط دیورند» ظاهر شده‌اند. این در حالی‌ست که خود طالبان، که این جماعت چنین با حرارت از آنان دفاع می‌کنند، بدون حمایت استخباراتی، مالی، نظامی و لوجستیکی پاکستان هرگز قادر به بازگشت دوباره به قدرت نبودند. بنابراین مشکل اصلی این افراد پاکستان نیست؛ مشکل آنان هر صدایی‌ست که روایت طالبانی‌شان را زیر سؤال ببرد.

از سوی دیگر، ادبیات این افراد عمداً میان «پشتون» و «طالب» علامت مساوی می‌گذارد؛ گویی هرکس طالبان را نقد کند، با پشتون‌ها دشمن است. این یک فریب خطرناک و حساب‌شده است. هزاران پشتون خود قربانی طالبان بوده‌اند؛ از روشنفکران، خبرنگاران، فعالان مدنی و زنان گرفته تا مردم عادی در روستاها و شهرهای پشتون‌نشین. بنابراین مصادرهٔ یک قوم بزرگ و تاریخی به نام یک گروه بنیادگرا، وابسته و پرورش‌یافتهٔ استخبارات بیگانه، در حقیقت بزرگ‌ترین توهین به همان قوم است.

در این میان، از «پښتونولی» نیز چنان سخن گفته می‌شود که گویی حقیقتی مقدس، فراتر از نقد و بیرون از سنجش عقلانی است. حال آن‌که هر سنت قومی، اجتماعی یا سیاسی، زمانی که برای توجیه حذف دیگران، انحصار قدرت، نفرت‌پراکنی و دفاع از یک پروژهٔ وارداتی و ساختهٔ دست بیگانه به کار گرفته شود، طبعاً باید مورد نقد قرار گیرد. هیچ مفهوم قومی و هیچ ایدیولوژی‌ای نباید به ابزاری برای خاموش‌کردن بحث، فرار از پاسخ‌گویی و تقدیس استبداد تبدیل شود.

واقعیت این است که کارنامهٔ طالبان روشن‌تر از آن است که پشت دود تعصب پنهان گردد: محرومیت زنان از تحصیل و کار، خاموشی رسانه‌ها، سرکوب منتقدان، مهاجرت میلیونی مردم، فقر گسترده، فروپاشی اقتصادی و وابستگی آشکار سیاسی به پاکستان. این‌ها واقعیت‌های عینی افغانستان امروز اند.

کسانی که به‌جای پاسخ به این واقعیت‌ها، به تبار، زبان، هویت و نام منتقد می‌پردازند، نه تنها خود را مسخره می کنند، بلکه عملاً اعتراف می‌کنند که برای دفاع عقلانی از وضعیت موجود هیچ چیزی در اختیار ندارند. زیرا زبان آشفته معمولاً بازتاب ذهن آشفته است؛ و دشنام، آخرین سنگر استدلالِ شکست‌خورده است.

شما به سلامت باشید.

با احترام

آریا

دوکتور محمد اکبر یوسفی09.05.2026آلمان

​جناب محترم و عزیزالقدر احمد آریا!

از توضیحات پر ارزش شما نهایت ممنونم که جلو نا آرامی ممکن را  گرفتید. این متن حتی بهتر می بود که بشکل مقاله نشر می شد. یکی از آنها خاموشی را گناه می داند. عجیب است. دیگری ۹ می را با ۸ مارچ اشتباه می کند. از همه رسوا تر پیروزی یک گروپ استخدام شدهٔ ممکن را در جنگ سرپوشیده «پیروزی ملی» می داند، صرفنظر از اینکه این ملت خود را تعریف نکرده اندو با وجود آنکه رهبران «جنگی های تسلیح شده» توسط قدرت مشهود مخفی،، خو «تحفهٔ خدائی» می دانند و «شریعتی» را وسیلهٔ حاکمیت خود می دانند. خبر تخریب آلات موسیقی در خوست قدم دیگری وحشتناک است.«حمایت مشروط» و یا «غیر مشروط» ازین چنین گروه که به زور اسلحه خودش را «خدمتگار» اعلان می کند، اما در جوامع حامی مخفی آنها برای دریافت کار «ماهرانه» صدها درخواست به کار معین باید پیشکش کند و از میان تعداد زیاد کاندید مقرر گردد.  با احترام. یوسفی.

Hazarzbek Tajiashtun08.05.2026USA

  دوکتور م، عثمان  تره کی,

"..... ښاغلیی جهانی! تاسو یو د قدر وړ لیکوال او شنونکی یاست. په شعر ویلو کې اوس مهال څوک ستاسو د شعری  نبوغ  سیالي نه شي کولی. خو ښه به دا وي چې سیاست د همدې مسلک خلکو ته پرېږدئ...... "


خجالت آور است برای  شخصی که دهه‌ ها برای موجودیتی که در خاک بیگانه منظم و افراطی مغز شویی شده اند, علنی لابی گری دوامدار نموده که سرانجام ماهیت واقعی خود را اشکار ساختند.  ملتی را به گروگان گرفته و آن را صرفاً با زور و اجبار, قرنهابه عقب برگردانده اند.

یک شخصیت عادی و نارمل از چنین کرده عمده و بیجاه, پشیمان وعذرخواهی می‌نماید. اما دکتور تره کی در عوض، اجازه نظر را ازدیگران سلب نموده خود را متخصص امور در این زمینه جاه میزند. وقتی کسانی جامعه‌ را اقلا ۱۰ قرن به عقب می‌برد و در ضمن تمام امور اداری یک کشور را بدون هیچ کسب دانش مربوطه، تحصیل و تجربه کاری مدیریت می‌نمایند، حمایت و مشروعیت بخشیدن به چنین قرار داد اجتماعی خود فریبی و توهم است.

یکی از جملات کلیدی دوکتور ترکی در مقایسه حکومت ها مختلف در افغانستان,  یاد اوری متواتر و  اشاره به سو استفاده و دزدی شخصیت ها دولت پیشین است. در سیاست دزدی قانونی که اکثرا در لفافه ها پنهان می گردد و دزدی غیر قانونی نهایت مروج بوده که معلوم دار عمل زشت, ولی صدمه زیر بنایی چندانی ندارد. امروز پول دزدی شده را سیاست مداران در بالشت نگه نداشته, باز هم دراقتصاد به دوران افتیده کار و تولید می افریند.

حسیب الله08.05.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
ټولنیز بحث: د انجنو او هلکانو لپاره په ٤١٢ ولسوالیو کې، د مسلکي، فني، حرفوي او تخنیکي ښوونځیو د اهمیت موضوع:

زما په نظر، د حقیقت د نسبیت په اړه لیدلوری، زمونږ ټولنیز نظریات د بحث لپاره مهمه دروازې پرانیزي.

زما پوښتنه دا ده چې،  کوم فکري نظام، او څنګه، کولی سي د افغانستان په ټولو ۴۱۲ ولسوالیو کې د نجونو او هلکانو لپاره د مسلکي، فني، حرفوي او تخنیکي ښوونځیو له لارې د تولید او ځان بسیاینې زمینه برابره کړي؟

آیا کولای شی، چې، زمونږ هدف دا وي، چې، د مسلکي زده کړو له لارې داسې تولیدات رامنځته شي، چې، د ولسوالیو د اوسېدونکو لومړنۍ بشري اړتیاوې، یعنی ابتدائیه احتیاجات او ابتدائیه ضروریات پوره کړي؛

د بېلګې په توګه:
- د لبنیاتو (شیدو، مستو او پنیر) پروسس، 
- د لمریزې برېښنا وسایل،
- او د خوراکي توکو بسته بندي.
- خلاصه، انجنو او هلکانو لپاره، تول هغه مناسبه مسلکي، فني، حرفوي او تخنیکي ښونځیو ایجادول او فعالول، چې، زمونږ دګران ولس ابتدائیه احتیاجات او ضرړریاتو سره برابر وي.

 کله چې زموږ ځوانان (انجنو او هلکان) په خپلو سیمو کې د خپل ولس اړتیاوې پوره کړي، دا به نه یوازې اوسنی مشکلات او بن‌ بست مات کړي، بلکې یو داسې حقیقت به وي چې د خلکو په دسترخوان کې به بدلون راولي.
بیا زمونږ د ملي تولیداتو ارتقا، زمونږ دَ ملي اقتصاد پراختیا زمونږ ګران ولس لپاره د ټولنیز رفاه، د ټولنیز عدالت او د سعادت او خوشبختی زمینه برابروي.

و من الله التوفیق
په فائقه احترامات
حسیب الله
عمر توخي07.05.2026سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
محترم ډاکټر ترکي صاحب سلام!
که د نظر د رد لپاره دلیل نه وي، نو متلونه او شخصي طعنې د علمي بحث ځای نه شي نیولی.
خو هغه متل چې تاسو یاد کړ، په حقیقت کې د طالبانو له ډېرو اعمالو او کړنو سره ښه ورته والی لري؛ ځکه رهبر یې ځان له ولسه پټ ساتي، لومړی وزیر یې نږدې هېڅ عام حضور او څرګند دریځ نه لري، او د نظام ډېری پرېکړې له شفافیت او حساب ورکوني څخه پټي دي، فکر کوم بیزو ګاني هم یو ډول نظم او نظام خپل منځو کي لري۰ خو تاسو محترم د دوی څخه په دفاع کي ډېري هڅي کړي او کوئ۰
زما موخه دا ده چې تاسو ته وښیم، له داسې نظام څخه ستاسو دوامداره جانبداري نه یوازې بې‌ځایه، بلکې بې‌ګټې هم ده.

همدارنګه، دا چې تاسو خپله سیاسي ډکتورا د نورو د تحقیر وسیله ګرځوئ او د مخالف نظرونو خاوندانو ته د «بیزو» په سترګه ګورئ، دا د علمي مناظرې روحیه نه ده، بلکي دې ته  فکري هژمونیزم او برلاسی ویل کېږي، چې یو څوک خپل فکر یوازینی حق ګڼي او نور کم ارزښته بولي.
جوړ اوسی
احمد آریا07.05.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

«موږ هره لیکنه او زموږ هر اعتراض خپله اغېزه لري او که زموږ هیواد وال زموږ قلمي اعتراض ته اړتیا لري تر دغه اړین او مناسب وخت یې نسته.» 
(عبدالباری جهانی ۲۰۲۶/۵/۶، ستون نظرات پورتال آریانا افغانستان)

با چنین انگیزه‌ای، نخست باید گفت: وقتی یک لابی‌گر طالبان در ستون نظرسنجی‌های یک پورتال با ژست قاضی تاریخ ظاهر می‌شود و دیگران را مسئول بازگشت طالبان می‌داند، این وضعیت به آن می‌ماند که آتش‌افروز، پس از سوختن خانه، با چهره‌ای حق‌به‌جانب بیاید و دربارهٔ خطر آتش‌سوزی سخنرانی کند.

او می‌پندارد می‌تواند برای حفظ ظاهر، چند انتقاد کم‌هزینه و تزئینی از طالبان مطرح کند؛ مانند انتقاد از حذف کلمهٔ «ملی» یا به‌کار بردن اصطلاح «شُرطه» به‌جای پولیس. اما این‌گونه انتقادها، چنان‌که از ماهیت‌شان پیداست، بیشتر شبیه دودی‌اند که برای پنهان‌کردن صحنه‌های واقعی به هوا فرستاده می‌شوند.

زیرا درست در نقطهٔ اصلی بحث، ناگهان زبان واقعی او آشکار می‌شود؛ همان زبان آشنای تبلیغات طالبانی که می‌کوشد مسئولیت فاجعهٔ کنونی را از دوش طالبان و حامیان‌شان بردارد و آن را بر گردن «روشنفکران»، «تکنوکرات‌ها» و منتقدان امروز این رژیم بیندازد.

واقعیت اما با این بازی‌های لفظی تغییر نمی‌کند. واقعیت طالبان را نمی‌توان با لفاظی‌های میان‌تهی پنهان کرد. این سکه، همان‌گونه که از آغاز جعلی بود، اکنون نیز چلند ندارد و بی‌اعتبار است. برخلاف آنچه تبلیغ می‌شود، طالبان صرفاً محصول فساد جمهوری نبودند. فساد، فروپاشی سیاسی و فرصت‌طلبی بخشی از نخبگان شاید زمینه را برای سقوط فراهم کرد، اما طالبان بدون پشتیبانی سازمان‌یافتهٔ استخباراتی، مالی و نظامی پاکستان هرگز نمی‌توانستند دوباره بر افغانستان مسلط شوند. این واقعیت امروز حتی از لابه‌لای نوشتار مبلغان خود این گروه نیز بیرون می‌جهد. طالبان طی دو دهه در پناه پاکستان سازمان‌دهی شدند، در مدارس و مراکز وابسته به شبکه‌های استخباراتی رژیم اسلام‌آباد آموزش دیدند، با دالر و سلاح امریکایی تغذیه شدند و سرانجام، در نتیجهٔ معاملات و توافق‌های پشت‌پرده، دوباره به کابل گسیل شدند. طالبان نه یک «جنبش خودجوش مردمی»، بلکه پروژه‌ای نیابتی و ابزاری برای تحقق اهداف منطقه‌ای و بین‌المللی بوده و هستند؛ و هر ادعایی جز این، از بنیاد باطل است.

اما لابی‌گران طالبان ناچارند این حقیقت را دفن کنند. از همین‌رو، هرگاه سخن از ماهیت واقعی طالبان به میان می‌آید، ناگهان بحث را به فساد جمهوری منحرف می‌کنند؛ گویی اگر در جمهوری فساد وجود داشت، پس امارت طالبانی با زندان، شلاق، حذف زنان، خاموش‌کردن رسانه‌ها، نابودی آموزش و گرسنه‌نگه‌داشتن مردم مشروعیت پیدا می‌کند. این دقیقاً همان ترفندی است که سال‌ها برای سفیدنمایی طالبان به کار رفته است: مقصر جلوه‌دادن همه، جز خود طالبان.

تناقض خنده‌دارتر این لابییست آن‌جاست که هنوز از طالبان با عبارت «شعار اسلام و آزادی» یاد می‌کند. آزادی؟ احتمالاً منظور همان آزادی‌ای‌ست که زنان را از کار و درس محروم کرد، مراکز علمی و آموزشی را به مراکز تفتیش عقیده بدل ساخت، موسیقی و هنر را سرکوب کرد و کشور را به زندانی بزرگ تبدیل نمود. اگر این آزادی است، پس زندان باید معنای رفاه داشته باشد.

او همچنین می‌کوشد میان منتقدان طالبان و حامیان واقعی این گروه نوعی هم‌مسئولیتی مصنوعی ایجاد کند؛ گویی کسی که امروز علیه استبداد طالبانی می‌نویسد، به همان اندازه مقصر است که کسانی که سال‌ها برای این گروه تبلیغ کردند، جنایت را «فرهنگ»، تحجر را «ارزش» و سرکوب را «امنیت» نامیدند. این همان ترفند قدیمی لابی‌گران طالبانی است: پاک‌کردن مرز میان قربانی و شریک جرم.

واقعیت این است که بسیاری از این افراد، تا زمانی که طالبان را «پیروز»، «ضد اشغال» و «نجات‌بخش» معرفی می‌کردند، مشکلی با ماهیت این گروه نداشتند. اکنون که کارنامهٔ طالبان از شدت فاجعه دیگر قابل پنهان‌کردن نیست، ناگهان می‌خواهند با چند انتقاد سطحی و نمایشی، برای خود چهرهٔ منتقد بسازند و از زیر بار مسئولیت تبلیغات دیروز فرار کنند. همان‌هائی که سال‌ها برای طالبان زبان ساختند، امروز می‌کوشند خود را از این ویرانی جدا نشان دهند؛ گویی کسی که برای گرگ دروازه باز کرده، بعداً می‌تواند ادعا کند حضور گرگ در آن خانه فقط «مشروط» به خوردن گوسفندان بوده است.

طعنهٔ پایانی او دربارهٔ «درودگری کار بوزینه نیست» نیز بیش از آن‌که نشانهٔ قدرت استدلال باشد، بیانگر درماندگی فکری است. وقتی استدلال سیاسی ته می‌کشد، متلک‌پرانی جای تحلیل را می‌گیرد. اما مردم امروز بهتر از گذشته می‌دانند کدام حقه‌بازان، زیر عناوینی چون «متخصص» و «اهل فن»، در این سال‌ها نقش مترجم سیاسی طالبان را بازی کرده‌اند؛ همان‌هائی که اکنون می‌کوشند رد پای خود را از کنار این فاجعه پاک کنند، در حالی که هنوز هم زبان و منطق‌شان چیزی جز بازتاب دستگاه تبلیغاتی طالبان نیست.

عبدالباری جهانی07.05.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ښاغلی تره کی صاحب. که له خلکو سره په سوال او جواب کي د کلماتو په استعمال کي له احتیاط څخه کار وانه خلی او ځان ته ترکاڼ او نورو ته بیزګاني ووایاست نو هر څوک ستاسي په مقابل کي د بالمثل کلماتو د استعمالولو توان لري. نور دي نو خپله خوښه.

عمر توخي07.05.2026سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
 چي تعصب نه وي ړانده کړي، هغوی دا رنګه قضاوت کوي، لکه روسي تاریخپوه یوري پیووواروف چي يې کوي، اپریل ۲۰۲۶:

"زه د روسیې په پوځي تاریخ کې د اوسني جګړې په پرتله چي ډیره شرمونکي او ظالمانه جګړه ده، بل څه نه پیژنم. دا د یرغلګر په وړاندې د اوکراین د خلکو لویه وطنپاله جګړه ده. له بده مرغه، یرغلګر زموږ [روسي] خلک دي."


ع، تره کی07.05.2026فرانسه/FotoGallary/CountryIcons/FR.png

محترم توخي صاحب، سلامونه او نېکې هيلې !

ستاسو اندېښنه د اوسني حالت په اړه پر ځای ده. د طالبانو تر واکمنۍ لاندې روڼ انده قشر، چې د مدرنيته او پرمختګ د ارزښتونو مدافع بلل کېږي، د زوال پر لور روان دی. د طالبانو پر ضد ستاسو د اوږدو نيوکو په لړ کې بايد دوه نور ټکي هم ور زيات شي : له رسمي لوحو څخه د « ملي » کلمې لرې کول، او د پوليسو پر ځای د «شرطه» اصطلاح کارول.

خو دا هم بايد هېر نه کړو چې د طالبانو بېرته بريالي راستنېدو ته د جمهوريت چپاولګرو او فرصت ‌طلبو کسانو زمينه برابره کړه. طالبان د هغو فاسدو تکنوکراتانو او د اشغالګرو ځواکونو د همکارانو په ملاتړ د اسلام او آزادی تر شعار لاندې له غرونو ښارونو ته راکوز شول او لوستي خلک يې څنډې ته کړل.

نو ځکه، تاسو او ستاسو په څېر کسان د طالبانو په هغو ټولو منفي کړنو کې چې د افغانستان د پرمختګ او تجدد پر خلاف ترسره کېږي، خپله برخه مسئوليت لرئ.

ستاسو دا خبره چې احساسات د تخصص او مسلک پر ځای معتبر ګڼئ، ما ته د « کليله او دمنه » هغه کيسه راياده کړه چې د ښوونځي د لومړنيو ټولګيو په درسي کتابونو کې راغلې وه. کيسه په دې تلپاتې متل پایته رسیږي : « ترکاني د بیزو کار نه دی ».

دوکتور غروال07.05.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​د ما له خوا دا ستر خیانت شوۍ دی چی ددی  پنجابی چړیانو خطرناکه غوغا کوونکی لپاره می هغه وخت واقعی حقوقدان پروفیسور ایرماکورا تشویق کړ ما ساده پټان واقعآ باور درلود چی دا د شهادتنامیحقوقدان  واقعآ د قاتلو کومونیستانو پر ضد زندان ته اچول شوۍ دی  داچی اوس دستوری ډیر قاتل کومو نیستان د پنجابیو چړیانو سره ګډ شویدی نوددی ترس موجود دی چی دا د خائینو جاهلو غلامو چړیانو تبلیغی  په شان د قاتلو کومونیستانو سره ممکن هم ګډا کوله او د نوموړی چرندی تبلیغی هغه وخت زندانی کیدل 

به ددی خائینینو تر مینځ  خاص د مقامونو اخستلو په خاطر وه  لکه چی ددوی مینځ کښی دا رواج درلود!!!

افغان ملت  تباهی او د خاوری خرڅون همداسی خر څ شوو منورینو رامینځ ته کړی دی او همدا رنګه عناصر د اجنبیو مداخلو وسیله شوی دی !!!!

دداسی عناصرو سره باید قطعآ بحثونه صورت ونه مومی !!!!

عبدالباری جهانی07.05.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ښاغلی محترم عمر توخی صاحب سلامونه او احترامات. ستاسي وروستنی لیکنه مي ، چي له طالبانو څخه د ښاغلي داکتر عثمان تره کي د مشروط ملاتړ په ارتباط مو کړې وه،  ولوستله، په لنډ او له اوږدې مقدمې پرته مضمون کي مو هرڅه افاده کړي وه. د طالبانو د افراطي او وحشیانو اعمالو په مقابل کي چوپ پاته کېدل ګناه ده. طالبان، له بده مرغه، هم په لومړۍ دوره او هم په اوسنۍ دوره کي، پښتنو ته منسوب دي؛ ځکه نو باید پښتانه تر هر چا زیات خپل آواز پورته کړي او پرې نږدی چي خلک، خدای مه کړه، ټولو پښتنو ته د طالب وحشیانو په سترګه وګوري. هر څومره چي د هغوی په مقابل کي خاموش پاته کیږو  دوی نور هم خروړي کیږي. زموږ هره لیکنه او زموږ هر اعتراض خپله اغېزه لري او که زموږ هیواد وال زموږ قلمي اعتراض ته اړتیا لري تر دغه اړین او مناسب وخت یې نسته. ژوندی اوسې. 

ع، تره کی07.05.2026فرانسه/FotoGallary/CountryIcons/FR.png

زما د خپرو شوو لیکنو په اړه د محترم حبیب الله له نظر څرګندولو څخه مننه کوم. دا پاملرنه د شخص په اړه نه، بلکې د هغه فکري نظام په اړه ده چې د مکتبي روڼ اندو د اوږدې تجربې، څېړنې او مبارزې محصول دی او موخه یې د حقیقت موندل دي. هغه حقیقت چې افغانستان یې د اوسني بن‌ بست څخه د وتلو لپاره اړتیا لري.

په دې کې شک نشته چې دلته، د ټولنیزو پېښو د تحلیل او برخورد د طریقو د اختلاف له امله، حقیقت په نسبي مفهوم مطرح کېږي.

دوکتور غروال06.05.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

داد امریکا په ډالرو او د پنجابیانو له خوا د امریکا په هدایت جوړ شوو پنجابی مدرسو کښی د امریکا ستر جاسوس خلیلزاد تر کنترول لاندی د شورویانو کمونیستوغلامانو ظلم او وحشت او د شورویانو یرغل له کبله د مهاجرو افغانانو کډوالو اولادونه د افغانستان بدبختی لپاره  

پلانیز په چټلستان ( پاکستان) کښی  وروزل شول او وروسته پلانیز دا تربیه شوی چړیان  ئی د چورکوونکیو غلو او قاتلانو ( چی دا کثیف غلام ګروپونه هم په پنجابی پاکستان ، اخوندی ایران کښی تربیه شوی وو ) ګروپونو په عوض راوستل شول دا چی د افغان غیرتی ملت مینه 

او محبت د اسلام ، د خپلی خاوری ازادی او د افغان ملت وحدت مبارزه  هم روس ، امریکا ، چین ، انګلیس او غربی ممالکو ته کاملآ په اثبات رسیدلی دی نو د افغان غیرتی ملت غافل ساتلو لهخاطره ئی دا ډول چړیانو روی کار کول رامینځ ته کړل ! 

نه دا پخوانیو ساختګیو ګروپونو ( د مجاهدینو تر نام لاندی ) او نه دی اوسنیو خیټورو ږیرو ( د طالبانو تر نام لاندی ) د اسلام او د خاوری ازادی لپاره جنګیدلی دی بلکه افغان غیرتی ملت په تام وحدت سره د افغانستان استقلال او خپلواکی تر لاسه کړی 

او ساتلی دی او پدی برخه کښی جعلی سبسطی ویل او جعلی قهرمانان ( لکه قاتل کمونیستان ، قاتل  مصنوعی مجاهدین او بی سواده جاهل چړیان ) یادول د افغان غیرتی ملت سره ستره جفا ده !!!!

پوهیږۍ چی ولی باالاخیره  چړیان په قدرت راوستل شول ؟ دا ځکه چی قدرتونو ته څرګنده دی چی افغان ملت د اسلام ، خپلی خاوری او ازادی  ساتلو لپاره  په یو وحدت سره  هر ډول قربانی ته اماده دی نو ځکه ئی د چړیانو اخیری حکمرانی تصمیم ونیول شو  تر څو د خپلو شومو خائینو پلانو ته ورسیدۍ شی!!!!

د احمق ترمپک څخه قاتل پوتین هوښیار تره دی دا قاتل وتوانیدو چی د امریکا له خوا تربیه شوی چړیان د خپلو غلامانو په وسیله د لویو اوږدو  ږیرو پریښودلوسره د خپل کنترول لاندی راولی حتی دا چټلو خبیثو چړیانو د روسیی او چین سره د قاتلو غلامو  کمونستانو په کومک فوق العاده روابط  اوس رامینځ ته شوی دی !

اکثرو افغانانو با وجودی کمونستی زندانی کیدو سره بیا هم زده کړه ندی کړی او اوس ئی په مشروطه غوغا د پنجابیو تربیه شوو چړیانو مشوطه حمایت غوغا شروع کړی دی !!!! 

حسیب الله06.05.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
ټولو ګرانو محترمو هیوادوالو ته خپل سلامونه او احترامات وړاندي کوم او ټولو ته کامل صحت او دیرې خوشحالي استدعا کوم.

بې له شکه، د ګران افغانستان د محترم تکړه حقوقدان او محترم ملي شخصیت، ښاغلي محترم ډاکټر صاحب محمدعثمان تره کی علمی تحلیلونه او څرګندونې، چې د سیاسي علومو او د حقوق علومو په لاسته راوړنو ولاړې دي، د ډېرې ستاینې وړ دي!

هیله لرم، چې، زموږ ټول ګران ولس، په ځانګړې توګه د افغانستان د اسلامي امارت چارواکي به د هیواد د دې وتلي او بې ساري محترم حقوقدان څرګندونې، وړاندیزونه، او علمي تحلیلونه په پوره دقت سره مطالعه کړي او زموږ جګړه ځپلې او بې وزله ټولنه به د محترم ډاکټر صاحب تره کی د علمي وړاندیزونو څخه ګټه، فیض او برکت پورته کړي!

و من الله التوفیق

په فائقه احترامات
حسیب الله
محمد داؤد مومند06.05.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​د سلام او احترام نه وروسته

زه د یوه سپین ږیری بوډا، ارادتمند په توګه د ملی مبارز او د حقوقو لوی استاد، هغه ملی مبارز چی د شوروی د اشغال په دوره کی یی  د اشغال پر ضد پوهنتونی مبارزه پیل کړه او لکه پوهاند داکتر حسن کاکړ او استاد هاشمیان غوندی شخصیتونه، سره چی د عمر په لحاظ مشران هم  ؤ، د استاد تره کی د مشرۍ لاندی فعالیت کاوه، او د څرخی پله زندان ته ولاړ، او همدا راز د لوی محقق او پیاوړی تاریخ پوه او ادیب چی په دی برخه کی د غبار او فرهنګ او سیستانی څخه لوړ مقام لری په ډیر تواضع او احترام هیله کوم چی د یو بل بر علیه خپلو ناندریو ته خاتمه ورکړی او خپل طلایی وخت په دی مشاجری ضایع نکړی، ځکه مادر زاده ستمی او کولابی عناصر ، ددی مشاجری په لوستلو سره په اصطلاح خپل کثیف نوکان یو تر بله موخی او د پنجشیر په قرصک ګډیدو باندی خوشحال او مست کیږی.

نتیجه دا چی ددی دوه ستورو د مشاجری څخه د وطن دشمنان او ستمیان ګټه اخلی او بس.

هیله ده زما التجاء مستجاب شی

په درناوی او حرمت

عبدالباری جهانی05.05.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ښاغلی محترم داکتر صاحب عثمان تره کی سلامونه. زه نور نه غواړم چي په دې موضوع کي زیات بحث وکړم. هم خپل، هم ستاسي او هم د لوستونکو وخت ضایع کړم. ستاسي له لیکني څخه زه داسی پوه سوم چي زه یو شاعر سړی یم باید خپل شعرونه ولیکم او سیاست سیاسیونو یعني تاسي ته پرېږړم. کاشکي تاسي، له لومړۍ ورځي د طالبانو په مقابل کي سم او وطني دریځ درلودلای نو ما به هم ستاسي څخه زده کړه کولای او په دې باره کي به مي هیڅ لیکني نه کولای. خو دا هم درته ویلای سم چي سیاست خامخا د چا ټېکه او اجاره نه ده چي نور کسان به لاس نه وروړي. ما هم چنداني سیاست نه دی کړی. ما یوازي د وطن درد بیان کړی دی او هغه مي هر وخت په بشپړ زړه ورتوب بیان کړی دی. تاسي نه سي کولای موږ ته امر وکړی چي د وطن په باره کي به څه نه لیکی او دا میدان به حتماً تاسي ته پرېږدم. او که څه لیکم سا انتقاد کوم نو حتماً به د بهتری او اصلاح لاره ښیم. لاره ښودل حتماً زما کار نه دی. خو له ګوتي نیولو او انتقاد کولو څخه مي څوک ځکه نه سي منع کولای چي انتقاد د هر افغان مسلم حق دی او حتمي نه ده چپ سړی انتقاد کوي نو د اصلاح لاره به هم ښيي. 

 تاسي لیکلي دي چي زما او زما په څېر نورو کسانو توند دریځ طالبان نور هم په غوسه کوي او له بلي خوا راته لیکی چي هغوی د جهاني او تره کي نظر او انتقاد ته دوه توته ارزش نه ورکوي. سړی حیران سي چي که خبره داسی وي نو بیا تاسي ولي لیکني کوی؟ځکه چي هغوی، ستاسي له خپل قوله سره سم، د چا په خبرو کي ری نه وهي. 

ماته به د اشر ف غني په کابینه کي د کار کولو پېغور نه راکوی. زه د حامد کرزي او اشرف غني دواړو حکومتونو په شمول لومړنی او وروستنی وزیر وم چي نر غوندي مي استعغا هم وکړه او تقریباً یوازینی وزیر  وم چي هیڅ بنده مي د فساد په باره کي نه څه لیکلي او نه څه ویلي دي. محترم ډاکتر صاحب. بهتره به دا وي چي دا بحث دلته پرېږدو. خو زه به تر قیامته له خپل موقف څخه دفاع کوم او له لیکنو څخه به لاس نه اخلم. په احترام. 

شریف منصور 05.05.2026افغانستان /FotoGallary/CountryIcons/AF.png

​سپاس بیکران جناب معروفی گرامی

حضور پر مهر شما و الطاف برادرانه شما باعث دلگرمی من است.

سلامت و سربلند باشید 

Hazarzbek Tajiashtun05.05.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ محمد همایون همت,

"..... افغان نه نام یک قوم، بلکه نام خانهٔ مشترک ..... افغان در افغانستان تنها نام یک قوم نیست .....  این اصل نه محصول دوره های سیاسی اخیر است، نه شعار یک گروه، و نه ملکیت انحصاری یک قوم...... این نام......زبان ها و فرهنگ ها را حذف نمی کند...... "

محترم همایون همت, تشکر از زحمت تان که واقعات راست و دروغ تاریخی را تکراری مفصل تشریح و رفرنس زیادی را نیز شامل مقاله ساخته اید:

 خدمت تان باید رسید که هویت سیاسی زیاد از کشور ها در جهان مستقیما به قوم خاص وابستگی داشته نام افغانستان و افغان نیز شامل چنین مفهوم است. از دید اینطرف چنین نامی هیچ باکی ندارد و نباید از ان راست و چپ در رد ان دور و درازحاشیه رفت. کشور ها تاجکستان ازبکستان, ترکمنستان, جرمنی, فرانسه, روسیه و ده ها کشور ها دیگرنام ها قومی دارند که کشور ها شان نیز هم-نام قوم اکثریت اند.

درافغانستان به جز از قوم پشتون/افغان, اقوام دیگر در سرحدات در به دیوار ان هویت سیاسی مشخص قومی ان هم در بعد کشور ها دارند. بنا بران بی عدالتی و بی ادبی خواهد بود, هویت سیاسی افغان/افغانستان را در ارتباط به قوم پشتون رد نمود. هرگاه افغان وپشتون هم معنی ومفهوم نمی بود, پاکستان حاضرنبود تیشه به پاه خود زده پشتون ها را در شناسنامه ها رسمی افغان درج نماید.

در ارتباط به یاد اوری حذف زبان از طرف شما, باید گفت که تبدیل زبان واحد "فارسی" را به اصطلاح سرکاری- بدون رای مردم - ان هم یک شبه به "دری" رسمی تبدیل نمودن عین جفا یی در حق یک زبان است که شوروی در تاجکستان انجام داد.

این فکتور تغیر نام زبان است, که خطوط سطحی قومی و زبانی را در افغانستان عمیقتر میسازد!

دوکتور محمد اکبر یوسفی04.05.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​یادداشت:

خوانندگان محترم‌ممکن خود واقف باشند که با این همه تکنالوژی پیشرفته، بخصوص در بخش تخنیک اطلاعاتی،  و با این همه «بیمه های» متنوع، تا به حال «بیمهٔ جلوگیری» از «فریب خوردن» را این نویسنده نیافته است. هر کسی اگر با مسائل سیاسی علاقمند باشد، باید متوجه باشد که موضوعات علمی و هم رویدادهای تآریخی، از حدسیات، تبلیغات و غیره دروغگوئی ها فرق می کند. اگر گاهی بطور نمونه در مورد «خط دیورند» می شنوید، هدفمند خواهد بود هرگاه بتوانید، این موضوع را در مراحل مختلف، تناسب قوای بین المللی و هم مطابق اوضاع داخلی کشور  بررسی نمائید:

آول: در تحت  شرایطی که این نشانی ها روی نقاط مختلف گذاشته شده است، به چه منظور بوده است و چرا مانند سایر سرحدات دیگر کشورها، «توافق» بین دو طرف از جانب مقامات با صلاحیت کشورها،تصویب («راتیفیکیشن») نشده است؟ عامل اصلی می تواند بی حساب باشد. اما بار سنگین باید در آن مسئله بررسی شود که افغانستان تا ختم «جنگ سوم» افغان - انگلیس، از صلاحیت تصمیمگیری  در عرصهٔ مناسبات و سیاست خارجی محروم بوده است...

دورهٔ بعد از جنگ اول، هم در جهان و در کشور بحرانات ادامه داشته است.

بعد از جنگ دوم جهانی، در مناسبات بین المللی، تغییرات کلی بوجود آمد، که توسط دو قوی ترین قدرت ها، یک جهان دو قطبی بوجود آمد و با بروز فضای «حنگ سرد» و تجزیهٔ دلخواه نیم قارهٔ هند، توسط استعمارگر دیرینه،، برای پادشاهی افغانستان، فضای جدید همزیستی مسالمت آمیز در مناسبات بین سیستم های مختلف و اصل حق تعیین سرنوشت ملت،ها بوجود آمد. چون افغانستان «نیوترال» قبلاً عضویت سازمان ملل متحد را حاصل نموده بود، از ادعای «ارضی» علیه باکستان صرفنظر می کند، اما خود را وفادار به حمایت از حق تعیین سرنوشت، «پشتون» و «بلوچ»اعلان می کند. حال وقتی کدام کسی موقف سیاسی اتخاذ می کند، این نویسنده خود شخص سیاسی نیست. و تبصره هم ندارد. اما این نویسنده بطور نمونه، شیوهٔ کار تبلیغاتی «رزاق مامون» و پسرش را به نمایندگی از تمام این نوع مشغلوین برای اجتماع امروزی و آینده‌ٔ کشور  افغانستان مضر و زهرناک می شمارد. با جنگ های سرپوشیده همه آشنا اند. حال وقت مصرف صابون برای نظافت و بهداشت مردم است. با چنین تلاش «ایجت» را «غیر ایجت» و غیر ایجنت را ایجنت تبلیغ کردن، عمل شایسته نیست و لو با چنین عمل پول کمائی شود. با احترام یوسفی.

خلیل الله معروفی03.05.2026 جرمنیhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

ارجمند عزیزم "شریف جان منصور"

مقالۀ شما را زیر عنوان «معنای چیستان "اشتر بمرد از لاغری"» قبلاً در پورتال فخیم "افغانستان آزاد ــ آزاد افغانستان" خوانده و از آن لذت برده بودم. همان قسمی، که ضمن کامنتی عنوانی "استاد جهانی" گرامی نوشتم، این چیستان را در زمانی شنیده بودم، که حدوداً ششساله بودم؛ البته با همان گوش و هوش کودکانه. ترواش آن شنیدگی اینک بعد از گذشت هشت دهه روی کاغذ آمد؛ و آن هم بر سیبل یک نمونه و مثال ضمن مقالۀ "اوستاد ــ استاد ــ استاذ".

از معلومات جامع و نافع شما در زمینه ممنونم. خداوند خیر و برکات فراوان را نصیبتان فرماید تا از نیروی سرشار جوانی در راه خدمت به فرهنگ و مردم عزیز ما استفاده ها نمائید.

با محبت فراوان و روبوسی

 

 


محمد داؤد مومند02.05.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​لوی محقق او تاریخ پوه جهانی صاحب!

سلامونه او نیکی هیلی

د افغان جرمن په ویب سایت کی هغه وګړی چی ځان ن- جلیل زاد بولی، یوه مقاله د «قیام محلی... قندهار» تر عنوان لاندی یوه شاعرانه لیکنه د ستر میرویس نیکه او هغه د کورنی ملی پاڅون او قیام په مورد کی لیکلی ده.

 دا مقاله د میرویس نیکه ازادی خواهانه او استقلال غوښتونکی انقلابی حرکت د ګرګین د مینځه وړولو په محور څرخوی او د هیواد په تاریخ کی د ایران د استعماری لوی قدرت پر علیه، دی ملی پاڅون ته صرف محلی رنګ ورکول غواړی.

جلیل زاد بچو، حتی د میرویس نیکه د خطاب نه هم ځان ژغوری، په داسی حال کی چی افغان ملت ستر میرویس ته د (نیکه) او احمد شاه بابا علیه السلام ته د (بابا) خطاب ورکړی دی، هماغه رنګه چی سردار امان الله خان د «غازی» خطاب تر لاسه کړی په داسی حال کی سردار امان الله خان یوه ورځ هم د جهاد په سنګر کی نده تیره کړی خو د سلطنت په دوران کی یی د خارجی استقلال او د انګریز سره د جګړی امر صادر کړ، او دا جګړه د پکتیا په محاذاتو کی د غازی محمد نادر خان د اعلی قوماندانۍ او زعامت لاندی د پکتیا او قبایلی تاریخ جوړونکو پښتنو د ایثار په برکاتو عملی او استقلال تر لاسه شو.

د (نیکه) خطاب د عمر پوری هيڅ اړه نلری، ستر مشر میرویس خان د حضرت بایزید روښان، خوشحال بابا، ایمل خان مومند بابا او دریا خان اپریدی د آزادی غوښتونکو مبارزو ته د یوه ملی او خپلواکو مبارزو تداوم او د ملی حکومت او مرکز ډبره ایښودل و ، چی نن ورځ یی ګران افغانستان بولو.

د هیواد د تاریخ همدی مبارزو او بریالیتوبونو، د ټولو بعدی مبارزو او د ملی دولت جوړولو د الهام منبع وه، نو څنګه کیدای شی داسی یو بنسټیز بریالیتوب ته د محلی افتخار نوم ورکړو؟

محترم جهانی صاحب!

تاسی فکر نکوی چی د ن- جلیلی زاد بچو ،دا رنګه تحلیل نه ځانله د داسی تاریخ سازه پاڅون کمرنګه کول او سپکاوی دی بلکه د هیواد د دشمنانو او ستمی ډلو او پرازیتونو تبرګی ته د هیواد د تاریخ په ارتباط، لاستی ورکول دی. 

د شاعر خبره 

یا سخن دانسته ګوی ای مرد نادان یا خموش

مننه او پر مخ مو ګلونه 

شریف منصور 02.05.2026افغانستان /FotoGallary/CountryIcons/AF.png

​سلام خدمت همه همکاران مخصوصا جناب استاد معروفی گرامی 

درباره چیستان "اشتری از لاغری" مطلب کوتاهی نوشته ام که همکاران عزیز پورتال آن را نشر خواهند کرد. امیدوارم آن را از نظر بگذرانید. 

دوستدار شما. 

منصور

خلیل الله معروفی02.05.2026 جرمنیhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جهانی تشکر از "استاد جهانی"

بعد از نشر مقالۀ "اوستاد ــ استاد ــ استاذ" این مسکین در صفحۀ اول می وبسایت معزّز "آریانا افغانستان آنلاین" کامنت ذیل دوست عالیقدرم، جناب "استاد عبدالباری جهانی" در همان روز منتشر گشت:

«جناب محترم انجنیر صاحب معروفی سلام و احترامات. با عرض ادب. در مضمون اخیر تان اوستاد استاذ . . در صفحه دوم در مثال چیستانیکه آورده اید.

اُشتر زلاغری مرد از بسکه پیر بسیار داشت. پیر نیست بلکه پی است یعني  پیه، روغن، چربي. وقتی اُشتر پیه داشته باشد لاغر ګفته نمیشود. البته لاغري اسم صاحب شتر است. جان مطلب چیستان هم مسله پیه و لاغری است. شما سلامت باشید. با احترام تمام.»

البته باید تذکر بدهم، که کامنت جناب استاد جهانی به تأریخ ۳۰ اپریل نوشته شده است، که در واقع راجع میشود به نشر مقاله در پورتال عزیز "افغان جرمن آنلان" ــ در صفحۀ سی اپریل.

و اینک عرائض این مسکین:

به عرض دوست گرانمایه و دقیق النظرم، جناب "استاد باری جهانی" و در ساعت نکو برسد، که:

چیستانهای مندرج مقالۀ اخیرم را در زمانی از بزرگانم شنیده بودم، که حدوداً شش ساله بودم؛ یعنی این دو چیستان را با "گوش و هوش کودکی" شنیده و همانقسمی، که گوش و هوش کودکیم حکم میکرد، به حافظه سپرده بودم. تا این، که بعد از گذر حدوداً هشتاد سال از حافظه به ترتیب ذیل روی کاغذ آمد:

اشتر بمرد از لاغری، از بس، که پیر بسیار داشت

نزدیک شام، وقت سحر، نی در زمین، نی در هوا

و اگر واقعتیش را به عرض برسانم، در تمام این مدت طولانی و بالخاصه حین انتقال چیستان از ذهن روی کاغذ دجیتال، عبارت "از بس، که پیر بسیار داشت" در دلم نمینشست و به نحوی رنجم میداد. با این هم، همان داشتۀ ذهنیِّ کودکی را درج مقاله کردم، بدون این، که در زمینه تحقیقی بکنم.

اینک، که استاد جهانی عزیز ضمن کامنت کاملاً بجای خود نوشتند، که در چیستان اصل کلمه "پیه" است، که به معنای "روغن و چربی و چربو" ست، معمایم هم حل گشت و دریافتم، که اصل چیستان به شکل ذیل بوده است:

اشتر بمرد از لاغری، از بس، که پیه بسیار داشت

نزدیک شام، وقت سحر، نی در زمین، نی در هوا

و من مسکین در تمام این هشت دهه این نکته را دگرگونه و خلاف واقعیت، با همان تراوش "عقل و گوش و هوش کودکانه" به حافظه سپرده بودم.

به جناب "جهانی صاحب" اطمینان میدهم، که پرگراف مربوط مقاله ام را مطابق به ذهنیت کامنت شما تغییر داده و دوباره به وبسایتها خواهم فرستاد.

"چیستان" نوعی "معما" ست، که سخن عجیب و غریب است و خاصتاً "مجموعۀ تضادها" را در خود نهفته میدارد. در روزگاران قدیم، و در زمانی، که از تلویزیون و کمپیوتر و موبایل و غیرهم و غیرهم  اثری دیده نمیشد، "گفتن چیستان" در ملک ما واقعاً سرگرمی یی جالب برای افراد خانواده ها گشته بود؛ مخصوصاً در شبهای دراز و طاقتفرسای زمستان، که "کشتن وقت" مدِّ نظرها بود.

استاد جهانی عزیز!

زنده باشین؛ خانۀ تان آباد و فرزندانتان برخوردار!!!

عبدالباری جهانی01.05.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​جناب محترم انجنیر صاحب معروفی سلام و احترامات. با عرض ادب. در مضمون اخیر تان اوستاد استاذ . . در صفحه دوم در مثال چیستانیکه آورده اید.

  اُشتر زلاغری مرد از بسکه پیر بسیار داشت. پیر نیست بلکه پی است یعني  پیه، روغن، چربي. وقتی اُشتر پیه داشته باشد لاغر ګفته نمیشود. البته لاغري اسم صاحب شتر است. جان مطلب چیستان هم مسله پیه و لاغری است. شما سلامت باشید. با احترام تمام. 

دوکتور غروال30.04.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​هوائی بابولانی ډیری وویل شوی  لکه چی وائی :  د انګلیس چوچه او د چړیانو بادار پنجابی پاکستان ځمکنیو حملو جرأت د افغانانو مقابل کښی نشی کولای ځکه پنجابی پاکستان پوهیږی چی دداسی حملو مقابله د افغانانو سره ناممکنه ده ځکه اوس پنجابی پاکستان پر افغانستان باندی هوائی حملی شروع کړی دی  اما دا بابولانی ویوونکی نه وائی چی د انګلیس چوچه پنجابی پاکستانو تربیه شوو غلامانو قادیانیو چړیانو د افغانانو څخه د خپل پنجابی بادار په امر سلاح ګانی جمع کړی دی او همدارنګه ددی قادیانیو چړیانو په واسطه پنجابی پاکستان اوس جرأت پیداکړۍ دی چی دافغان ملت پر ضد د خپلو غلامانو په واسطه ټولی لیسی په قادیانیو مدرسو بدلی کړی او پوهنتونونه  له مینځه ولاړ شی او جلکۍ او میرمنی د مکتبونو ، فاکولتو او اداری چارو څخه منع شی لنډه دا چی افغانستان ددی قادیانیو چړیانو په وسیله د پنجابی پاکستان تر کنترول لاندیعلنی راوستل شو او اوس په افغانستان کښی همدی پنجابی پاکستان خپل چړیان  تر کنترول لاندی دی او د چړیانو او پنجابیو مخالفت فریبی شکل لری !!!    


محمد داؤد مومند30.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ښاغلی محترم ارسلا صاحب!

سلامونه او نیکی هیلی

ملتجی یم که تاسی محترم د یوه سیاسی مبصر په توګه د متحده اماراتو د تصمم په اړه چی د اوپک د حلقی نه ووت په سیاسی او اقتصادی محرکاتو او انګیزو او همدا رنګه ګټو، او ددی حرکت په نتایجو، د نورو اوپک غړو دپاره، او په همدی موازاتو کی د ددی عمل نه د متحده ایلاتو د خیر مقدم او خوښۍ په ارتباط خپل نظریات څرګند کړی. 

مننه او درناوی 

دوکتور محمد اکبر یوسفی29.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب 

Hazarzbek Tajiashtun!
هر چه شما می گوئید برای شما مبارک.
با احترام
یوسفی.

Hazarzbek Tajiashtun29.04.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png
دوکتور محمد اکبر یوسفی,
 " « راسیزم» خطرناک است ! این دو مهرۀ “راسیستی” قدرت طلب را، نمونه وار بطور مشخص، “عبدالرشید دوستم” و “احمدشاه مسعود” را در نظر بگیرید. این هر دو در صف سائر “مهره های” هم مسلک آنها، که در حقیقت “اجیران جنگی” استخدام شدۀ بیش نبوده اند که از جانب قدرت های بزرگ در پلانهای “جنگ نیابتی” انتخاب شده بوده اند "


محترم دوکتور یوسفی, شخصیت ها را  که درارتباط به مفهوم “راسیسم” , “راسیستی” در افغانستان معرفی نموده اید چنین نیست. همان طوری که نوشتید انها در وقتش و هم اکنون دیگران ممکن “مهره ها”  و “اجیران جنگی” باشند ولی “راسیسم”  مفهوم جداگانه است. هرگاه منظور شما از “راسیسم”  RACISM باشد ان ها در افغانستان “مهره ها” دیگری اند.همان طوریکه به شما قبلا یاد اوری نمودم, راسیست ها افغانستان جامعه را مدام به اساس ولادت- فرضی به دو گروه "اغا صاحب" و "نا اغا صاحب" - دومی همه مردم بومی به شمول ازبک, پشتون, تاجک و هزاره را در بر می گیرد - تقسیم می نماید.  چنین سرشت و بافت اجتماعی  به جز از دو کشور در به دیوار, در جهان موجودیت خود را از دست داده است. مفهوم راسیسم در افغانستان که من انرا برتری-ذاتی می نامم, یک اقلیت ناچیز عمدتا اورده شده را همیشه در صدر موادغذایی, اموزشی و پرستیج اجتماعی قرار داده ان ها خرد اجتماعی را در کنترول داشته به عقب مسیر می دهند. تا این روند خنثی نگردد, عقب ماندگی ادامه دارد! 

دوکتور محمد اکبر یوسفی29.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​به ادارة محترم نشراتی آریانا افغانستان!

خواهشمندم تا این لینک را برای خواندن ممکن سازند. اولین دیدار اینجانب در ربع اول سال ۱۹۸۰م ز تورخم، به معیت ژورنالستان آلمانی (از ایالت نارد رغین ویسفالن) از آن چشمدیدها و مطالعات بعدی این مقاله تهیه شده است. تصویر از عقب در حال رفتار  توسط عکاس «ژورنالیست آلمانی در پارک زرنگار کابل گرفته شده است.

لینک مطلب

با احترام. یوسفی.

​ډیر ګران او محترم دوکتور صاحب غروال!

لمړی سلامونه او احترامات وړاندی کوم. ستاسو د توصیی سره سم. ما هم یو ځل بیا٫ دا خپله پخوانی لیکنه ولوستله. دوهمه برخه مب هم و موندله. هیله ده چی محترم نشراتی اداره  دا لاندنی «لینک» هم د لوستلو د پاره فعال کړی:

لینک مطلب

په درناوی.

یوسفی

دوکتور غروال27.04.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​د محترم  دوکتور یوسفی صاحب لاندنۍ لینک باید ولوستل شی  !!!!

https://www.ariana-afghanistan.com/2021/09/27/%d8%b1%d8%a7%d8%b3%db%8c%d8%b2%d9%85-%d8%ae%d8%b7%d8%b1%d9%86%d8%a7%da%a9-%d8%a7%d8%b3%d8%aa/

شهید محمد داؤد خان واقعآ یو ملی مبارز شخصیت وو اما دده  خاینی او تباه کوونکۍ کمونیستی کودتا اقدام د ملی خائینو او روسی غلامو خلقیو پرچمیو په ابتکاراو  دده تر رهبری لاندی یو تاریخی نه بخشونکی  خائین اقدام وو اودده دی ملی خائین اقدام له کبله افغان ملت تر نن ورځ پوری  د تباهی په اور کښی سوزی که چیری محمد داؤدخان دا تاریخی خطا نه وای کړی نو  کاملآ  ویلای شم چی ملی خائینینو پرچمیانو او خلقیانو به هیڅکله د کودتا جرأت نه وای کړۍ  او نه به ئی د کودتا جرأت کولای شو ځکه دا کمونیستی ملی خائینین کاملآ پدی اګاه وو چی ددوی د کمونیستانو په حیث کودتا به د افغان ملت له خوا هیڅ وخت ونه منل شی اونه به وځغمل شی لدی کبله د روسیی کی جی بی ستر جاسوس حسن شرق په کالونو د محمد داود خان څنګ کښی د روسانو له خوا ځان محکم کړۍ وو  اما که دی روسی جاسوس شهید محمد داؤدخان د روس چټل هدف لپاره نه وای استعمال کړۍ نو ویلۍ شم  چی هغه یو شجاع ملی شخصیت وو او د پښتنو حقوقو غصب کولو په خاطر د خبیث شیطان انګلیسچوچه پنجابی پاکستان  ستر دوښمن وو اما همدی خرڅ شوو کمونستانو بالاخیره د خپل خائین هدف رسیدو څخه وروسته دا ستر ملی شخصیت سره د خپل فامیل  ئی    شهیدان کړل او همدارنګه افغان ملت د هغه وخت کمونیستی جمهوریت تاسیس ورځی څخه تر نن ورځ پوری د اجنبیانو دوزخی اور کښی  دی او د خلاصون ورځ ئی معلومه ندی  !!!!


احمد آریا27.04.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جناب دوکتورعزیز و محترم یوسفی،

سلام بر شما.

من از «فارم بودنه» اطلاعی نداشتم، اما داشتن چنین قالب و روشی در جامعه‌ای که بی‌سوادی و بیکاری در آن بیداد می‌کند، و هنوز یک مشت ملای وابسته و کم‌سواد زمام امور را در دست دارند، چندان دور از انتظار نیست. در چنین فضایی، بخشی از جامعه در خرافات غرق می‌شود و بیکاری ـ که به‌درستی گفته‌اند «مادر مفاسد» است ـ زمینه را برای ظهور افرادی فراهم می‌سازد که با دانش اندک، اما با جاه‌طلبی فراوان، قلم به دست می‌گیرند و در خدمت تبهکارانی قرار می‌گیرند که دستان‌شان به خون هزاران زن، مرد و کودک آلوده است. این‌گونه اشخاص، به امید لقمه‌ای از آن خوان خونین، هر صبح و شام عقده‌های فروخورده و بیماری‌های درونی خود را در قالب سخنان سخیف و عوامانه بر سر این و آن می‌ریزند.

او نیز، چنان‌که از ظاهر امر پیداست، از سرمایهٔ لازم علمی و فرهنگی برخوردار نیست و ناگزیر است برای یافتن جای پا در این بازار مکاره و جلب توجه، به چنین شیوه‌های نازل متوسل شود. خوانندگان و هواداران او نیز چندان ناشناخته نیستند؛ همان کسانی‌اند که در همان سطح فکری ایستاده‌اند: یا مأمورند، یا امیدوارند از طالبان صله‌ای بگیرند. افرادی با پیشینه‌های تاریک که حتی جرئت حضور با نام اصلی خود را ندارند.

در هر حال، ما را که حساب پاک است، از محاسبه چه باک است. هراس و پنهان‌کاری سهم کسانی است که در سایه خزیده‌اند و از ریزه‌خوارگی ارتزاق می‌کنند. آنان ناچارند پشت چهره‌های جعلی پنهان شوند و با دشنام‌های کوچه‌بازاری ـ که بهترین معرف جایگاه واقعی‌شان است ـ به دیگران حمله کنند.

دشنام پراکنی‌های این شخص و هم‌قماش‌های او، پیش از هر چیز، آیینهٔ سطح فهم و ظرفیت خود آنان است. آنان با این ترفند می‌کوشند روابط دوستانه آشکار و پنهان خود را با مهره های شناخته شده از یادها ببرند؛ گویی می‌توان آفتاب را با دو انگشت پنهان کرد و گذشته‌های تاریک را به دست فراموشی سپرد. حال آن‌که آن گذشته، تا پایان عمر چون داغ ننگی بر پیشانی‌شان باقی خواهد ماند.

از لحاظ فرهنگی نیز او و همفکرانش هنوز در همان مردابی دست‌وپا می‌زنند که ابتدایی‌ترین اصول واژه‌سازی را نمی‌دانند. نمی‌دانند که پسوند «ـیست» یا «ـیسم» در زبان ما، برگرفته از الگوهای اروپایی، برای بیان مکتب فکری، گرایش ایدیولوژیک یا پیروان یک نظریه به کار می‌رود؛ مانند مارکسیست، سوسیالیست و ناسیونالیست. بنابراین، واژه‌ای چون «فارسیست» که به گمان خود تراشیده و پرداخته، نه معنای علمی دارد و نه دلالت روشنی می‌رساند. کسی که از زبان پالوده یا شیوه‌ای معیار در نوشتار استفاده می‌کند، الزاماً پیرو هیچ «مرام فارسی» نیست. همین جعل واژگانی، خود نشان‌دهندهٔ سطح دانش سازندهٔ آن است. زیرا چیزی به نام «فارسیسم» نه در ادبیات علمی جایگاهی دارد و نه اساساً معنای استواری.

اگر قرار باشد به همین شیوه دربارهٔ نام سائر کشورها نیز واژه‌سازی شود، می‌توان «افغانستانیست»، «بنگله دیشیست» یا «هندوستانیست» ساخت. این واژه‌ها شاید از نظر صرفی ممکن باشند، اما تا زمانی که معنای روشن و کاربرد پذیرفته‌شده نداشته باشند، چیزی جز ترکیباتی ساختگی، نامأنوس و مضحک نیستند؛ الفاظی که شاید تنها بتوانند ذوق مشتی کم‌سواد را ارضا کنند.

او می‌پندارد اگر برای من لقبی چون «آریامهر» بسازد، مضحکه‌ای برپا کرده و هم‌سطحان خود را خندانده است؛ حال آن‌که هنوز خود نمی‌داند به کدام ریشه و تبار فکری وابسته است و میان هویت‌های متعارض سرگردان مانده است. برای خویش نامی برمی‌گزیند، اما در نهان آرزو دارد روایت‌سازی‌های سیاسی و افسانه‌های تاریخی دربارهٔ «اقوام گمشده» و انتساب‌های ساختگی درست از آب درآید؛ امری که اگر چیزی را ثابت کند، بیش از همه معرف آشفتگی ذهنی و بحران هویتی خود اوست.

شما به سلامت باشید

با احترام

آریا

دوکتور محمد اکبر یوسفی27.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​به ادارۀ محترم نشراتی آریانا سلام!

یا می شود که ازین لینک برای خواند،ن در آریانا افغانستان آنلاین از "آریانا افغانستان دت کام" کار گرفته شود. آن صفحه به سبب معاذیر صحی گردانندۀ محترم تعطیل است. با احترام. یوسفی.
https://www.ariana-afghanistan.com/2021/09/27/%d8%b1%d8%a7%d8%b3%db%8c%d8%b2%d9%85-%d8%ae%d8%b7%d8%b1%d9%86%d8%a7%da%a9-%d8%a7%d8%b3%d8%aa/

دوکتور محمد اکبر یوسفی27.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​به اداره محترم نشراتی آریانا افغانستان آنلاین احتراماً بعرض می رسد!
طوری که از طریق «ایمیل» نیز خبر داده شده است، بسیاری از مقالات این نویسنده باز نمی شود. منجمله مقالهٔ ذیل از سال ۲۰۲۲مم
http://www.arianafghanistan.com/UploadCenter/064_Yousofi_A_DoowodKhan_in_London.pdf
خوانندگان محترم بدانند که نویسنده آنچه نوشته است، می تواند بگوید که از چه منابع نوشته است. آنچه را که ننوشته باشد. به امر دیگران نمی نویسد و شعر هم در هیچ زبان سروده نمی تواند. لطفاً استفاده از این «لینک» را ممکن سازند. با احترام. یوسفی.

حشمت26.04.2026کابل/FotoGallary/CountryIcons/AF.png

​۷ ثور ۱۳۵۷؛ کدام اعضای خانواده داوود خان کشته شدند؟

 

بلی جناب حسیب الله خان صائب،

دوکتور و فیلسوف در بین ما زیاد است، اگر به آرشیف این آغا رجوع نمائید و در آرشیف وی چیزی به نام ۷ ثور بجوئید از 533 مطلب یک مطلب را در آن  می یابید.

تاریخ نشر: 01.05.2022
عنوان: بر وقایع ۷ ثور و ۸ ثور چگونه می نگریم؟

آغاز  این نوشته چنین است:

وقتی در میدیاهای متعدد امروزی هر سال طبق معمول، تبلیغات به راه می افتد، اکثراً جوانان کمتر از۳۰ و ۴۰ سال نیز در تبلیغات و تحلیل ها سهم می گیرند. بسیاری از آنها، بدون وابستگی به کدام خط معین سیاسی نیستند، که قضاوت های ذهنی مشهود یک جانبه را به نفع همان گروپ و محافلی که به آن مربوط اند، مکرراً در هر سال تکرار می کنند.

 این آقا یک کلمه از آنانیکه جنایت آفریدند ذکر نمی کند و می نویسد هر کس قاضی شده نمیتواند، تنها یک مرجع با صلاحیت مانند قضا میتواندحکم صادر کند که ویدیوی بالایی جرم است یا نه؟

یا پروردگار عالم، مدد کن، سن به ۸۰ رسید و عقل بر سر نیامد.

  • خدایا عذاب گور را برین فرد بیفزای که توبه و پشیمانی در این فرد سراغ نیست.
  • سه علم را آموخت، در همه پیر شد و میر نی.
  •  در آموختن علوم همه چیز را دیگ دلده جور کرد. کسی بگوید، علم فزیک و متماتیک را چی کار با علوم سیاسی و بعد آن شروع کردی به علم فلسفه.
  • ترجمه ها، نوشته ها همه سردرگم، بی مهفوم، گیچ کننده، خواننده هیچ نمیتواند بفهمد مقصد نویسنده چیست؟
  •  طرز نوشتن یک اختراع جدید.
  • مراعات اصول املاء و انشاء  تقریباً صفر.
  • این نوع نوشتن چوکاتی را من بار اول دیده ام. سر خط، آخر خط، شروع پاراگراف، ختم پاراگراف، نقطه سرخط، این چیز ها در نوشتن او کلاً الوداع  گفتند.
  • چوکات چوکات یا بلوک بلوک نوشتن اصلاً معمول نیست و بسیار بسیار  برای خواننده خسته کننده و حتی گفته میتوانم اماله کننده میباشد.
  • در هنگام خواندن، خواننده شکمپیچ، شکمپیچ شده خود را از ضرب خواندن مطلب، گنگس و گول احساس میکند. از این لحاظ من از اماله نام بردم، معذرت باشد. 

ایراد زیاد است فکر کنم بس باشد.

با عرض حرمت

تشکر

دوکتور محمد اکبر یوسفی26.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جناب محترم، گرانقدر و عزیز احمد آریا!

ممنونم از اینکه مقاله را مطالعه نموده اید. برداشت جالب شما برایم خیلی آموزنده بود. این مقاله در سال ۲۰۱۶م، یک دهه قبل نشر شده بود. بعداً از فهرست مقالات حذف می گردد که واقف نبودم. بر حسب تصادف چند روز قبل در انتر نت یافت شد، اما «سیف» نمی شد، تا متن دوبار نشر شده بتواند. از روی تأریخ نشر در تمام «ستیکر ها» پالیدم تا بالاخره مسودهٔ قبل از ارسال برای نشر را یافتم. فقط در عنوان «وحدت ملی» با «صلح» تعویض شد. نه اینکه مورد پسند نبوده باشد، بلکه عنوان کوتاه تر شد. اما در هدف تغییر ی نمی بینم. در متن هم هیچ تغییر داده نشده است. حال با وجود آنکه در پیام قبلی وعده داده بودم که دیگر به سوالات و اتهامات فرد حمله ور جواب نمی دهم، اما ازینکه از کلمات چون «بگیل»، «گریزی» و «غیره» نام برده بود، نمی دانم که یکبار شوق شوخی نوجوانی چطور تحریک می شود و بیاد می آید که ما «کرک گریزی» یا «بودنهٔ گریزی که آن جانب مهاجم، با نام دیگری یاد می کند. آن «فارم ‌بودنه»  که  گزارش را در یوتوب دیده بودم، برایش «تبریک» گفتم. موجودیت «فارم » دروغ نبود. بعد این شخص همه شناخت قبلی خود را  در بارهٔ اینجانب فراموش می کند و باز با این عبارات: « بز در غم جانکندن قصاب در غم چربو. ببرکی پرچمی کمونست وایی چی په کابل کی د مړزانو فارم افتتاح شوی دی» به تبلیغات خود متوسل می شود. دلم برایش می سوزد. هر باری  که او بطور نمونه از « محمد گلخان» یاد می کند،  تعجب کردم که چرا از کلمۀ "مفکر" کار می گیرد. من با این کلمه از قبل آشنا نبودم. به فرهنگ "بزرگ علوی» که در اختیارم است, از سال ۱۹۷۲م تا به حال از آن کار می گیرم. فارسی به آلمانی، مراجعه کردم.  به این  شکل وجود نداشت. "متفکر" دیده شد. بعد وقتی متوجه شدم که چرا این آقا کلمات "فارسیست"، "ایرانمل" و غیره بکار می برد. بعد احساس کردم که ممکن مبتلا به "وایروس راسیزم" شده باشد که کار فرمایان او  این مرض او  را علاج نا پذیر تشخیص کرده باشند. این جانب که به معنی "راسیزم" آگاه هستم اما شغل طبابت ندارم که به نجات او  اقدامی کرده بتوانم. از  "هنا آرینت" آموختم که می گفته است: «هیچ تفکر خطرناک نیست. فکر کردن خطرناک است.» ممکن همین مهاجم  واقف نباشد که من از صف اعضای خانوادۀ "محمد گل خان " هم صنفان و آشنایان داشته ام. به پیروی از کلتور و فرهنگ وطن ما، در دهۀ هشتاد مطابق  جنتری «عیسوی» در کابل در مراسم تدفین اقارب این خاندان «محمد گل خان» اشتراک داشته ام. خاطرات و مناسبات انسانی ام را از گذشته ملکیت این فرد نمی دانم که با این جنون خود، آنرا لگد مال کند.  حال نه به خواست او، بلکه مانند گذشته فقط به احترام به هموطنانم، بر طبق فرمودهٔ «هنس – پیتر دیور» که می گفت : «من خودم هستم»، حال هم «من خودم هستم». با هیچ انسانی بدبینی و خصومت ندارم. در عین حال نه احتیاجی به توصیف کس دارم و نه هم به  کسی تجقیر روا خواهم داشت. بلی کسی هستم که پس از صنف دوازده دارالمعلمین کابل در سال ۱۳۴۲ ه ش فارغ و مستقماْ به پوهنتون معرفی و بنابر شرایط زنده گی‌، به عمر۱۷ سالگی از پوهنتون (در زمان مرحوم داکتر محمد عثمان انوری) امر تعطیل دریافته ام و به حیث معلم در لیسهٔ احمد شاه بابا (از ماه حوت ۱۳۴۲ ه ش، تا نیمهٔ اول ۱۳۴۴ ه ش) در قندهار و بعد در «لیسهٔ ابونصر فراهی» یک و نیم سال دیگر تدریس کردم. طوری که بارها گفته شده است، دوباره با سپری نمودن امتحان کانکور، شامل پوهنتون، پوهنځی علوم، شعبه، ریاضی و فزیک و پس از فراغت بدون وقفه پس از اینکه در دو کانکور جهت تحصیل به کشور های آلمان و امریکا اشتراک نموده و در هر د و امتحان کامیاب، آلمان را برای ریاضی و فزیک انتخاب نموده ام۰ از ماه مارچ ۱۹۸۰م تا دسمبر ۱۹۹۲م مأمور دولت در وزارت خارجه افغانستان بوده ام. از  اپریل ۱۹۹۲م تا ۳۱ دسمبر همانسال، در زمان حکومت «مجددی» و «ربانی» مأمور وزارت خارجه بوده ام. پس از سفر تداوی به هندوستان، به سبب خرابی بیشتر اوضاع در کشور، با دریافت ویزه از سفارت آلمان در «دهلی» به آلمان آمده ام. از همان ماه جولای ۱۹۹۳م در آلمان تا امروز زنده ګی می کنم.  با احترام یوسفی.

حسیب الله26.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​مقالات وزین محترمه خانم فریده نوری و محترم حمید انوری، که بتاریخ بیست و ششم اپریل ۲۰۲۶م. تحت عناوین "هفتم ثور، روز خون چکان کابل - بربادی افغانستان عزیز و ملت بلا کشیدهٔ آن -" و "هفت گاو و هشت خر" در پورتال محترم استقلال-خپلواکی به نشر رسیده است، از آنجائیکه چهره های بزرگترین خائنین ملی و جنایتکاران قرن بیست افغانستان عزیز را و دلیل و منشأ اصلی، یعنی علت پرابلم ها و مشکلات اصلی و اساسی افغانستان عزیز را در نیم قرن گذشته، به یک شیوهٔ علمی-تحلیلی ژرف و عمیق منعکس گردانیده و به رشتهٔ تحریر در آورده اند، در خور ستایش فراوان می باشد!


نوت: ناگفته نباید گذاشت که، قلمپردازی های سطحی و میان خالی و همچنان ترجمانی های مملو از اغلاطی آن تعداد از هموطنان ما که تا دیروز از سر بی خردی و مزدوری "بیرق های شوروی و بقیه کشور های خارجی را به شانه های شان انتقال می دادند" و امروز نیز با نوشته های سطحی و چرندیات غیر علمی و همچنان با ترجمه های غلط و مملو از اغلاط شان، به شعور مردم عزیز ما توهین روا می دارند و هر یک "نسخه های کمخردانه ای ایشان را" وارد رسانه ها و تلویزیون های خارج کشور می دارند، جائی را نخواهد گرفت، تا آنکه به واقعیت های علمی پی نبرند و به حقایق و واقعیت های علمی رجوع نکنند! زیرا از کنار خیانت های ملی وطنفروشان خاموشانه سپری شدن و دست به "چرندیات نویسی زدن" به مذاق و مشام اهل ادب مضحک به مشاهده می رسد!


با تقدیم احترامات فائقه 

حسیب الله

حسیب الله26.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
سلام و احترامات قلبی خود را خدمت هموطنان محترم و عزیزم تقدیم نموده، از خداوند متعال صحت کامل و خوشی های فراوان برای همه استدعا میدارم.

بیست و هفتم ماهٔ اپریل مطابق به هفتم ثور است، روزیکه مزدبگیران و یا مزدوران شوروی که در افغانستان عزیز ما اعضای بلند پایهٔ و موسسین باند های جنایتکار و خائنین ملی پرچم و خلق بودند، در همین تاریخ به نفع بادار شان، دست به یک کودتای خونین و ننگین زده، از آن پس افغانستان عزیز ما را میدان جنگ پکت های نظامی وارشا و ناتو ساخته، افغانستان بی طرف و غیر منسلک را، به حیث یک منطقهٔ حائل خواستند دو دسته به باداران شان بفروشند:

تمویل مخفیانهٔ اعضای باند های پرچم وخلق به حیث مزدبگیران شوروی و یا مزدوران شوروی در افغانستان (۱۹۶۵–۱۹۹۲) در ادبیات به شکلی آمده است، که حمایت سیستماتیک شوروی از وابستگان و مزدور شوروی که عبارت از اعضای باند های پرچم و خلق باشند، در سال ۱۹۶۵، همزمان با تأسیس باند های نادموکراتیک شان، که آنرا به اشارهٔ بادار شان محیلانه  "حزب دموکراتیک خلق" می نامیده اند، آغاز گردیده است. طبق اسناد آرشیف میتروخین، ک‌گ‌ب طی چندین دهه، سالانه چندین صد هزار دالر آمریکایی را به عنوان رشوه و کمک‌های مالی هزینه می‌کرد تا کنترل سیاسی در کابل را، جهت پیاده سازی دکترین توسیعه طلبی برژنف در افغانستان عزیز تضمین نماید.
انتقال این مبالغ تحت تدابیر شدید امنیتی و مخفیانه صورت می‌گرفت؛ عمدتاً از طریق بسته‌ های دیپلماتیک (که از بازرسی گمرکی مصون بودند)، توسط قاصدین مخصوص و همچنین با استفاده از شبکه سنتی و غیررسمی حواله. ک‌گ‌ب برای پنهان‌کاری کامل، از یک سیستم نام‌های مستعار استفاده می‌کرد:

ببرک کارمل (نام کد: «MARID»)
نورمحمد تره‌کی (نام کد: «NUR»)
حفیظ‌الله امین (نام کد: «KAZEM»)
نجیب‌الله (نام کد: «POTOMOK»)
این پول‌های مزدوری اعضای باند های پرچم و خلق باید صرف سه هدف اصلی می‌شد: تضمین وفاداری و مزدوری رهبری حزب شان به شوروی، تمویل پروپاگند (تبلیغات) وابستگان و مزدوران شوروی در افغانستان عزیز ما. این زیرساخت مخفی، حتی، تا زمان فروپاشی شوروی، ستون فقرات رژیم‌ دست نشانده و مزدور را تشکیل می‌داد.

نوت: سوال این است، که چرا برخی از قلم بدستان ما که اکت های تاریخنگارانه و اکت های تاریخنویسی را در رسانه های ملی ما انجام می دهند، در ارتباط چنین خیانت های ملی اعضای باند های پرچم و خلق که خلاف جمله قوانین ملی و بین المللی جهان صورت گرفته است، کمترین واقیعت ها را در این رابطه هم نمی نویسند, تا آنکه بدان وسیله درس عبرتی برای بقیه افراد و اشخاصی که اشتیاق چنین یک خیانت های ملی و وابستگی های ننگین را، یعنی اشتیاق مزدوری به کشور های خارجی را در سر دارند، به دسترس مردم قرار داشته باشد؟


با تقدیم احترامات فائقه
حسیب الله

محمد داؤد مومند26.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ن- جلیل زاد را شناختم!

چند ماه قبل هموطنی به نام داکتر حیدری از آسترالیا، ن- جلیل زاد را متهم به استعمال نام مستعار ساخت.

جلیل زاد در جواب از حقانیت نام خود دفاع نمود و شاغلی حیدری از وی ابراز امتنان نمود، ولی اکنون معلوم گردید که ن - جلیل زاد دروغ گفته بود.

من به آرشیف مقالات ن- جلیل زاد مراجعه نمودم ولی جلیل زاد در بیوگرافی خود از معرفی هویت و شخصیت خود کاملا طفره رفته و به شعر خوانی پرداخته و صرف گفته است که امانیست میباشد.

الیوم در پروگرام شاغلی داکتر خالدی در یو تیوب همین جلیل زاد، به نام ناصر ختیځ اشتراک و سؤالهای را مطرح کرد.

من صدای او شناختم و او همان کسی است که هر هفته در پروګرام حبیب جان هوتکی سهم میګیرد.

صحبت مقفی و شیوا ی ادبی کلامش مرا متوجه خود ساخت و من از حبیب جان هوتکی سؤال نمودم که این شخص کیست؟

حبیب جان ګفت که او صرف خود را به نام (ناصر) معرفی میکند و از تذکر تخلص و هویت خود اباء میورزد.

هفته ګذشته حبیب جان با صدیق راهی برادر داکتر نجیب در پروګرام خود مصاحبه داشت و همین جلیل زاد یا ناصر، شدیدا ګروه های خلق و پرچم را کوبید و  صدیق راهی او را متهم به شعله جاویدی بودن نمود.

این مصاحبه حبیب جان هوتکی با جلیل زاد یا ناصر، تا الیوم ۲۵ ماه اپریل در این ویب سایت وزین وجود دارد.

اینکه چرا این آغا از معرفی هویت و شخصیت خود هراس دارد، دلیل آن را خداوند میداند.

دوسال قبل یک آدم جبون و ترسو و بی ایمان و نا مسلمان باده مست، که بر کنجاره آریایی بودن و وراثت مدنیت و فرهنګ متعالی ۱۷۰۰ قبل از میلاد نشخوار میزند، به ترعیب و تخویف این قلم پرداخت که مرا به پلیس فدرال امریکا معرفی خواهدکرد.

لعنت ایزدی بر همچو ذوات دون و پست فطرت کم اصل و بی فرهنگی که به همچو خصلت و مشرب پست پلیسی تربیه و بزرگ شده اند.

از شر شیطان توبه

شاید جلیل زاد نیز از طرف کدام شخص فاقد ضمیر و جدان و نجابت و شرافت ملی مواجه و تهدید شده باشد، الغیبب و عندالله

دوکتور محمد اکبر یوسفی26.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب احمد فواد ارسلا!

اگر هدف تان این باشد که با من مسخره گی کنید، مطمئن باشید که هم در جوانی و هم در پیری توان درک چنین شوخی ها را  داشته و دارم این نوع تبارز درست نیست. شما هر بار نوشته های خود تانرا نمی بینید و هر بار مدعی می شوید که چنین و چنان درذهن  تان داشته اید. بس است. آخر جناب  دوکتور نور احمد خالدی واضح نوشته است. همه می دانند که هر سه «جنگ» را انگلیس از «هند برتانوی» علیه افغانستان براه انداخته است. والسلام.

احمد فواد ارسلا25.04.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

محترم داکتریوسفی  احترامات تقدیم است

قصد زهر نداشتم . قصد اینجانب در این بود که تذکر بدهم دیورند وزیر خارجه برتانیا نبود. وزیر خارجه برتانیا در آن وقت هنری پتی فتز موریس بود. تاکید من در این که معامله امیر با دیورند بود و وی به اساس سلسله مراتب در دولت برتانیا یک دیپلمات و نماینده محسوب شده میتواند. بازهم قصد من در ایجاد سوال و زمینه بحث در این بوده است که  تشکل سیاسی برتانیا در هند که در ۱۹۴۷ از بین رفت لذا خط متذکره خط نا مشروع است.


احمد آریا25.04.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

نوشتهٔ جناب دوکتور یوسفی تحت عنوان « اشکال "راسیزم" دشمن صلح اجتماعی است!»  به‌درستی هشدار می‌دهد که راسیزم» فقط یک انحراف فکری نیست، بلکه زهر مهلکی است که ریشه‌های همزیستی و اعتماد اجتماعی را می‌خشکاند. با این‌حال، هنوز هم معدودی از صداها — که یا در گذشته‌های اقتدارگرایانه منجمد مانده‌اند یا از افراط‌گرایی تغذیه می‌کنند — بی‌پروا به تحقیر و توهین دیگر اقوام ادامه می‌دهند. این نوع ادبیات، نه بیان نظر، بلکه مصداق آشکار نفرت‌پراکنی و تخریب آگاهانهٔ بافت اجتماعی است.

خطاب به همین افراد باید صریح گفت: دوران بی‌هزینه‌بودن این‌گونه رفتارها گذشته است. جامعه دیگر حاضر نیست در برابر این سطح از تحقیر و برتری‌جویی و نفرت پراکنی سکوت کند. هر تلاشی برای مشروعیت‌بخشی به تبعیض قومی— خواه در پوشش ناسیونالیسم، خواه با سوءاستفاده از دین یا تاریخ— نه‌تنها بی‌اعتبار، بلکه محکوم به افشا و طرد است.

تاریخ بارها نشان داده که حاملان ایدیولوژی نفرت، دیر یا زود در برابر داوری افکار عمومی و معیارهای عدالت قرار می‌گیرند. کسانی که امروز با زبان توهین و حذف سخن می‌گویند، باید بدانند که این سخنان ثبت می‌شود، به چالش کشیده می‌شود و بی‌پاسخ نخواهد ماند. نفرت‌افگنی، صرفاً یک «نظر» نیست؛ عبور از مرز انسانیت است— و جامعه‌ای که به آینده می‌اندیشد، چنین عبوری را تحمل نخواهد کرد.


Hazarzbek Tajiashtun25.04.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png
 اداره

"  تشکر از خالدی صاحب، ازجواب مفصل شان. ادارهٔ افغان جرمن به این نتیجه رسید:
این نوع مباحثات نه تنها به افغانها، بلکې به جهانیان هم جالب نیست، تاریخ و زمانشش گذشته است. بهتر است خود را با موضوعات روز مصروف سازیم. ختم بحث اعلان میشود. "

نهایت جواب منطقی, بجا و مطابق به اشد ضرورت روز در افغانستان.

متاسفانه ذواتی چند چنان در فکر ماندن لگسی از خود غرق هستند که تاریخ قبلا نوشته شده را تکرارا کتاب ها جدید تاریخ  به نام خود نشر می نمایند. چنین بروز و انعکاس شیوه نرسسیزم شخصیت را اکادمسین سیستانی و سید دوکتور کاظم تیکه داری دارند که مسایل داغ سیاسی روز را اولی فقط در ساخت سرک و پلچک در افغانستان مشروعیت بخشیده و دومی شخصیت گمنام" اتش نفس" خود را تکرارا درجه "مقدسیت" بخشیده جز تاریخ افغانستان می سازد. دوکتور خالدی که مطابق به زمان در تغیر است اکنون راز موفقیت را در تکرار نویسی تاریخ  بخت ازمایی دارد.

اقایون, بحث واقعات قرن ها قبل وقتش گذشت. از عقب گرد چندین قرنه هم اکنون در افغانستان چه در چانه دارید?


دوکتور غروال25.04.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png
​اوس په افغانستان کښی د پنجابی پاکستان په امر  پنجابی قادیانی خرابات روان دی دا پنجابی قادیانی چړیان په افغانستان  کښی د اسلام چیغی وهی او اسلام چیغو سره داپنجابی چړیان  د امریکا په ډالرو او د امریکا ستر خائین جاسوس خنځیر زاد ( خلیلزاد ) تر رهبری په چټلستان کښی د افغان ملت تباهی لپاره تربیه شوی دی !


دا پنجابی قادیانی چړیان د پنجابی چټلستان ( پاکستان ) له خوا د افغان ملت تباهی لپاره د امریکا په تام رضایت رهنمائی کیږی د قادیانیو چړیانو او چټلستان تر مینځ مخالفت ساختګی دی او د چټلستان له خوا د بمباریو او هوائی مرګباره حملو کښی یوازی افغان ملت وژل کیږی اونه د چټلستان تربیه شوی خیټور قادیانی چړیان!!! پخوا وختو کښی چټلستان د افغان نام څخه لړزیدل اواوس ئی په جرأت سره دداسی خائینو حملو جرأت پیدا کړۍ دی او قادیانی خیټور چړیان د پنجابی چټلستان  تربیه شوی د خپل بادار رنګا رنګو حملو ته تماشاچی ګوری او ملت ته وائی د خدای څخه کومک وغواړۍ اودی چړیانو د ملت څخه سلاحګانی ټولی کړی دی !!!

که صادق افغانان غواړی چی خپل افغان ملت د پنجابیو ( پنجابیان غواړی چی خپل خائین هدف ته ددی قادیانیو چړیانو په وسیله تر لاسه کړی ) ححکمرانی ته په افغانستان کښی ختمه کړی نو اول باید هغه مضر خائین کسان شنډ کړی کوم چی د چټلستان په هدایت افغان ملت کښی بی اتفاقی ته هلی ځلی کوی او همدارنګه کوشش کیږی چی خرڅ شوی قاتل کمونیستان دوباره د قاتل خائین پوتین په کومک قدرت تر لاسه کړی ( لدی کبله ټول قاتل کمونیستان د ماسکو په هدایت د چړیانو سره ګډ شوی دی او خائینی روسیی هم دا قادیانی قاتل چړیان په رسمیت پیژندلی دی !!!

دا ټوله بدبختی افغان ملت ته د کمونیستانو خائین جمهوریت کودتا رامینځ ته کړی دی څوک چی د خائین جمهوریت رامینځ ته کیدو باندی ویاړنه کوی او د ا ټول خرڅ شوو ملی خائینینو باندی افتخار کی لکه ملی خائین کمونیست سیستانی نو ملی صادق افغانان مجبور او مکلف دی چی دداسی ملی خائینینو د هر ډول خائین فعالیت مخه ونیسی !!!!!  


عبدالباری جهانی25.04.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ښاغلی محترم مومند صاحب سلامونه او احترامات. ستاسي له صمیمیت او زما د مضامینو له ستایلو څخه یوه نړۍ مننه. تاسي زما څخه له دې امله ګیله کړې ده چي ولي مي جلیل زاد ته نویسنده چیره دست لیکلی دی. دا زما د لیکنو سبک دی. زه کوښښ کوم چي محترمانه لبکنه وکړم. حتی د سیستاني ښکنځلو ته مي هم جواب نه دی ورکړی او د هغه د ښکنځلو له امله مي د څه وخت لپاره د افغان جرمن ویب سایټ هم پرې ایښی وو. ستاسي ګیله په هر صورت پر ځای ده.

محترم مومند صاحب. زه د افغانستان د تاریخ ټولو قهرمانانو ته بېل بېل درناوی لرم. زما لپاره میرویس خان هوتک د افغانستان د تاریخ تر ټولو ستر قهرمان او پهلوان دی. که د هغه ارزښمند ژوند ته د هغه خاین ورور عیدالعزیز خاتمه نه وای ورکړې ښايی په هغه وخت کي یې د افغانستان په خاوره کي د امپراطوری اساس ایښی وای. او نن به یې ځینو تنګ نظرو او بې مسوولیتو کسانو، چي پخپله یې د افغانستان لپاره، په خپل ټول ژوند کي، هبڅ خدمت هم نه دی کړی، د هغه مبارک نوم په بې احترامي نه یادولای. 

په فیسبوک کي مي د خپلو  ځینو ړندو او بې معلوماتو کسانو تبصری ولوستلی چي محترم داکتر خالدي ته یې د سیستاني د ښکنځلو ستاینه کړې وه او سیستاني ته یې د افغانستان د ملی هویت مدافع لقب ورکړی وو. په داسي حال کي چي سسیتاني پرته له ښکنځلو او بد ویلو هیڅ نه وه لیکلي. زما لپاره اعلیحضرت محمدنادرشاه هم د افغانستان د استقلال او نجات د ستر قهرمان حیثیت لري. خو  د هغه نوم ځکه ‌ډېر نه یادوم چي نه غواړم د هغه شهید روح د څو بې مسوولیتو کسانو په ښکنځلو نا آرامه کړم. محترم مومند صاحب. تاسي ته د ښې روغتیا او اوږده ژوند هیله کوم. 

دوکتور محمد اکبر یوسفی25.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جناب احمد فواد ارسلا!

«تشکر» شما زهری بود. مسترد شد. خوب دقت کنید که شما در سطر نشر شدهٔ قبلی چه نوشته اید: «
محترم خالدی صاحب احترامات تقدیم است.

دیورند یک دیپلمات برتانیا بود و هیچ وقت وزیر خارجه نبوده است.»

«دوکتور خالدی» می نویسند:«جواب سوال اول: معاهده دیورند بتأریخ ۱۲ نومبر ۱۸۹۳م میان امیر عبدالرحمن خان و سر هنری مورتمر دیورند، وزیر خارجه دولت هند برطانوی در کابل به امضا رسید.»

حال خوانندگان محترم ببینند، که شما در نوشته اخیر چه  نوشته اید: «...قصد اینجانب در این بود که تذکر بدهم دیورند وزیر خارجه برتانیا نبود...» وقتی به جواب «دوکتور خالدی» می نویسید: «هیچ وقت وزیر خارجه نبود» حال مدعی می شوید که «قصد...» «... تذکر بدهم دیورند وزبر خارجه برتانیا نبود...» آخر چرا دقت بکار نبرده اید؟ خواننده آنچه  را که شما در «ذهن داشته اید»، نمی تواند بداند. برای «هوش مصنوعی» و «روبوترهای» که به حرف های شما ممکن بیشتر اهمیت خواهد داد، ثبت می کنند که گویا «دوکتور خالدی» دقیق ننوشته است. مطلع باشید که من تمام پروتوکولهای مذاکرات «هیأت» دو جانبه را در «میسوری هند»  و هم در کابل که با «دبس» انجام یافته است، بعد از جنگ سوم افغان - انگلیس، هم چنان خوانده ام. این نوع رد اظهارات دیگران، شایسته یک نویسندهٔ جدی نخواهد بود. شما ممکن واقف باشید که«تایتل» اکادمیک،  در آلمان جزء نام است. چرا شما «تایتل» جناب دوکتور خالدی را ننوشته اید؟ والسلام. یوسفی.

حشمت25.04.2026کابل/FotoGallary/CountryIcons/AF.png



احمد فواد ارسلا25.04.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

محترم داکتریوسفی

تشکر از معلومات ویکیپیدیا . قصد اینجانب در این بود که تذکر بدهم دیورند وزیر خارجه برتانیا نبود و بناءً معامله با یک مامور یک تشکل سیاسی مثل نمایندگی یک دولت بود. تشکل سیاسی که در ۱۹۴۷ از بین رفت و خط متذکره خط نا مشروع است.

محمد داؤد مومند25.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​محقق، مورخ و شاعر دانا و توانا استاد جهانی!

بعد از عرض مراتب سلام و احترام

چند روز قبل مضمون طلایی تان را در مورد حضرت میرویس نیکه و مبارزات آزادی خواهانه، مدبرانه و قهرمانه ای این راد کبیر تاریخ سه صد سال اخیر افغانستان را مطالعه نمودم و امرروز مقاله ای دوم طلایی محققانه و تاریخی تان را در جواب یک مستعار نویس جبون و بزدل که از معرفی هویت و شخصیت خود هراس دارد یعنی ن- جلیل زاد مطالعه نمودم.

این مقاله دوم تان در جواب نوشته های مشوش و فاقد منطق و محتوای تاریخی، این عنصر مجهول الهویه است.

سؤالات مطروحه اش عنوانی محترم داکتر خالدی، معرف بر بی معرفتی و بیسوادی کامل این مستعار نویس از تاریخ کشور و آداب نویسندگی و حرمت به بزرگان کشور است.

مقاله اول و دوم شما و جواب های محترم خالدی به مثابه ای پتک های پولادینی است، که بر قصر ریگی جادویی الفاظ و کلمات و جملات مقفی و شاعرانۀ او فرود میاید.

آنچه من در خطاب مقالۀ دوم تان  عنوانی این آدم حراف و چالاک و محرر مطالب فریبنده و سراب مانندش موافقت ندارم، استعمال خطاب (نویسنده چیره دست) به اوست که در تناقض با واقعیت قرار دارد.

شاغلی جهانی عزیز !

باور بفرمایید که در طول سالیان متمادی از مضامین و رساله های تحقیقی و تاریخی تان چنان مستفید شده ام، که نوشته های تاریخی غبار و فرهنگ و داکتر نصری حق شناس و سیستانی و سید کاظم را با آن قابل مقایسه نمیدانم. 

دلیل عمده تفاوت درین جاست که تمام ذوات فوق الذکر اشخاص سیاست باز اند و ادعا ها و تحقیقات عناصر سیاست باز و منافق به هیچ وجه من الوجوه فاقد انگیزه و شایبه های سیاسی نمی باشد.

باور بفرمایید در طول یکسال گذشته که این صاحب نام جعلی، مانند سمارق زهری کنار دلدل زار ها، دفعتا در ویب سایت افغان جرمن سبز گردید، به جز ریکارد شکسته و تداوم در تکرر نام امان الله خان چیزی نشنیده ام: امان الله خان،  امان الله خان، امان الله خان، امان الله خان، امان الله خان ...................... 

این آغا فکر میکند که مورخین و محققین در بارۀ اما ن الله خان کم و ناقص نوشته اند و او میخواهد نقایص و خلاء های تمام محققین و مورخین بزرگ معاصر را از علامه کتب هزاره گرفته تا استاد پوبلزی، سید بهادر شاه ظفر کاکاخیل و علامه حبیبی و دیگران پُر کند. 

پر رویی و خود سازی و تظاهر هم از خود سرحدی دارد.

سیستانی طفلانه وار به داکتر خالدی و داکتر زمان زمان ستانیزی، استاد الهیات در یک از پوهنتون های امریکا  چیلنج میدهد که مانند ن - جلیل زاد، ادبی بنویسند.

اگر به ظرافت در تحریر و شعر نو باشد، استاد خلیلی که او را فرخی معاصر  قلمداد کرده اند و مرحوم استادپژواک او را علامه دانست، نیز در قسمت نثر، قادر به تحریر ظرافت شعر نو محمود جان فارانی نبود، من شخصا هم کتاب(بلخ تا قونیه) و هم کتاب (عیار خراسان) خلیلی را مطالعه نموده ام.

لذا ن - جلیل زاد و امثال و اقرانش با لفاضی های مخصوص و سلاست و روانی کلامش نمیتواند، مدعی علم و دانش باشد، چنانکه نیست، داکتر نصری حق شناس نیز از سلاست بهتر و عالی تر از جلیل زاد برخوردار است و لی نوشته و تاریخش معرف افکار ستمی و ضد ملی اوست.

اراجیف و شطحیات اخیر ن- جلیل زاد در مورد دورۀ میرویس نیکه، معرف فقر علمی و میتود نویسندگی اوست، و نباید او را نویسندۀ چیره دست خطاب نمود.

با عرض حرمت    

دوکتور محمد اکبر یوسفی25.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​خبردار!

شبکه های جاسوسی مستخدم در  برنامه «جنګ نیابتی، به ظاهر ضد «پاکستان» اما در عمل در تحت نقشهٔ پاکستان عمل می کنند. شما یکبار به «یوتوب» فقط گذرا نظر کنید که مهره های بی حساب با شعار های رسوای «راسیستی» و «افراطیت دینی»، به عوامفریبی مشغول اند. از «طالب جنگی» سازمانیافته افراطی» که با تطبیق «دیکتاتوری» از لوحهٔ دین» سوء استفاده می کنند با شنیدن «حاکم تک قومی»،  تلاش می ورزند، تا «طالب جنگی پاکستانی» و «طالب جنگی افغان» را با گروه های «لر» او «بر» «یو افغان» هم جهت سازند. هوشیار باشید، اگر پاکستان و دیگر دستبندی ها این حکومت «تسخیر کنندگان»  را برسمیت نمی شناسد، با استفاد از تکنالوژی دست داشته، این کشور را به چنان یک ویرانه بدل می کنند که به افراد «طالب» بنابر هدایات «جنرال حمید گل اسلامیست» چه «پاکستانی» و چه «افغان» مُهر زده اند، صدمه نرسد. برای پاکستان در پس پرده متحد و در بیرون تصنعی دشمن می خوانند.  اینها همه «راه تعامل» را با مهارت به پیش می برند. یک «راسیست» رسوا که از ذکر نام او خودداری می شود، زیرا اضافی است، او خود همواره اشعار «ویسکی نوشان» الکهولیک را برای مقابله با دیگران بکار می برد و با کمال بی شرمی نام یک ولایت را بزبان می آورد که این نویسنده در آن ولایت تولد شده، اما چهل و پنج سال خارج از آن خاک زنده گی کرده است. خرابکاری هم حد دارد. لیکن او با قضاوت «عام» یک جمعیت انسانی را بطور عام توهین می کند. در خاتمه این چنین «راسیزم» بدون هدایت کارفرمایان با قدرت او ،متصور نیست. ختم.


محمد داؤد مومند24.04.2026متحده ایالات

​بز در غم جانکندن قصاب در غم چربو!

ببرکی پرچمی کمونست وایی چی په کابل کی د مړزانو فارم افتتاح شوی دی.

په کابل باندی د پنجاب د راکټونو او هوایی طیارو د بمبارۍ په نتیجه کی په سلهاو روحی مریضان ووژل شول، نه ځانله ناروغان بلکه نور ملکی وطنوال شهیدان شول.

پنجاب د متحده ایالاتو د نیابتی جګړه مار په حیث په ټول افغانستان کی بمبارۍ وکړی او په سګونو بی وزله وطنوال یی د میرمنو او ماشوماند په شمول شهیدان او  کورونه یی په کنډوالو بدل کړل. 

رفیق ببرکی پرچمی ددی پر خای چی د ددی وقایعو نه ځان خبر او د پنجاب دا جهنمی  پالیسی وغندی او د یوه ملی ماتم ورځ اعلان کړی، د مړزانو د فارم اطلاع ورکوی.

ممکن، دی ببرکیست با دا معلومات د شیطان انتر نیشنل له لیاری چی د انګلیس د استخباراتو لخوا تمویلیږی تر لاسه کړی وی.

داسی بریښی چی د فراه وګړی د مړزانو د جنګولو سره ډیره علاقه او مینه لری.

نړۍ او هیواد په کوم حالت کی دی خو ببرکی صاحب د مړزانو په غم کی دی. نو ځکه ویل شوی دی چی:

بز در غم جانکندن، قصاب در غم چربو

دوکتور محمد اکبر یوسفی24.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جناب محترم و گرانقد احمد آریا!

بعد از سلام، تشکر از توجه شما. اما به این فرد  و سوالا ت او دیگرگوش نخواهم داد. از یک مدت بدینسو در کابل یک "فارم بودنه" ایجاد گردیده است.  برای این فرد تبریک می گویم. با احترام. یوسفی.

دوکتور محمد اکبر یوسفی24.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

آقای احمد فواد ارسلا!

نخست سلام!

متن آلمانی را می توانید بکمک پروگرام "ورد" ترجمه کنید: «Sir Henry Mortimer Durand (* 14. Februar 1850 in SehoreBhopalIndien; † 8. Juni 1924 in PoldenSomersetEngland) war Außenminister der britischen Kolonie Indien und legte im Jahre 1893 die als Durand-Linie bekannte Demarkationslinie zwischen Afghanistan und dem heutigen Pakistan (damals Britisch-Indien) fest.» او در مقام وزیر خارجۀ هند برتانوی یا هند مستعمره انگلیسی بوده است. اصطلاح "ویسرای" را برای نمایندۀ پادشاه انگلیس برای نیم قارۀ هند بکار می برده اند. یکی از جنجال ها در ختم جنگ سوم افغان - انگلیس برین نقطه بوده است، که با استقلال افغانستان در عرصۀ سیاست، خارجی که قبلاً توسط هند برتانوی تعیین می شد، جانب برتانیه می خواست که فقط در مستعمره ایجاد سفارت برای "امیر افغانسان" را بپذیرد، که جانب افغانستان در میسوری (منصوری)  هند رد کرده است و بعد در مذاکرات ده ماهه در کابل، به فیصلۀ نهائی می رسند، که افغانستان به لندن و جانب انگلیس به کابل سفیر می فرستد و عبدالهادی داوی به حیث سفیر به لندان اعزام می گردد. با احترام یوسفی.

احمد فواد ارسلا24.04.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png
محترم خالدی صاحب احترامات تقدیم است.

دیورند یک دیپلمات برتانیا بود و هیچ وقت وزیر خارجه نبوده است
احمد آریا24.04.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جناب دوکتور یوسفی محترم،
سلام و آرزوی سلامتی برای شما.

از توضیحات دقیق و نگاه تاریخی و فلسفی‌تان سپاسگزارم. نکات مطرح‌شده درباره ماهیت دولت، نفی برتری‌طلبی و ضرورت خوانش مستند تاریخ، بسیار قابل تأمل و روشنگر است.

اگرچه در مورد دیدگاه‌های تبارمحور مطرح‌شده از سوی فرد مورد نظر، سخنان زیادی برای گفتن وجود دارد، اما در این‌جا تنها باید افزود که در متن اخیر او نیز همان تناقض بنیادی قابل مشاهده است. از یک‌سو، او با ادبیاتی انحصارگرایانه از «وحدت یک هویت قومی خاص» و حق تعیین سرنوشت به‌صورت تک‌محور سخن می‌گوید و در عمل تصویری سلسله‌مراتبی از جامعه ارائه می‌کند؛ تصویری که در آن یک هویت به‌عنوان محور طبیعی دولت‌سازی برجسته می‌شود و سائر هویت‌ها یا به حاشیه رانده می‌شوند یا به‌مثابه تهدید بازنمایی می‌گردند. این نوع نگاه، از منظر تحلیل سیاسی، به گرایش‌های افراطی هویت‌محور نزدیک است، زیرا تنوع اجتماعی را در برابر یک روایت واحد قرار می‌دهد.

از سوی دیگر، طرح چنین نسخه‌هائی از بیرونِ بستر واقعی جامعه و در شرایط زیستی متفاوت، این پرسش را برجسته می‌سازد که آیا با یک تحلیل مسئولانه مواجه هستیم یا با نوعی تفکر ایدیولوژیک که بدون درک مستقیم از پیامدهای اجتماعی، برای داخل نسخه‌پردازی می‌کند.

به نظر می‌رسد حتی سیاست‌های تبعیض‌طلبانه و انحصارگرایانه غاصبان قدرت در افغانستان نیز تا کنون نتوانسته پاسخ مطلوبی به عطش سیری‌ناپذیر انحصارطلبی او بدهد. اتکای صرف بر اکثریت عددی— که در بیشتر نوشته‌های او به‌صورت یک شعار تکراری بازتولید می‌شود— نه‌تنها فاقد پشتوانه‌ مستند است، بلکه در سیاست امروز اساساً نه معیار مشروعیت به شمار می‌رود و نه حتی یک منطق قابل دفاع.

مشروعیت سیاسی در جهان معاصر از صندوق اعداد بیرون نمی‌آید، بلکه از حقوق برابر شهروندی، حاکمیت قانون و پذیرش واقعی تکثر اجتماعی سرچشمه می‌گیرد. فروکاستن امر سیاسی به حساب‌وکتاب جمعیتی، چیزی جز بازگشت به منطق خام و ابتدایی قدرت نیست؛ منطقی که همواره تلاش کرده پیچیدگی جامعه را با یک عدد ساده حذف کند و دقیقاً به همین دلیل در برابر هر فهم کنونی از سیاست، ناتوان و بی‌اعتبار است.

در مجموع، مسئله اصلی به نوع چارچوب فکری‌ای بازمی‌گردد که در آن، به جای پذیرش تنوع واقعی جامعه، تلاش می‌شود یک هویت خاص به‌عنوان معیار اصلی تعریف دولت و قدرت تثبیت گردد؛ و این همان نقطه‌ای است که مرز میان ملی‌گرایی مدنی و گرایش‌های انحصارگرا یا مطلقیت‌گرایی محض را به‌روشنی آشکار می‌سازد.

با احترام و امتنان
آریا

محمد داؤد مومند23.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​گریز بودنۀ بگیل و مثلث خبیثۀ شیطانی!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

یعنی مثلث ابلیسی شتر، گاو و پلنگ

یعنی مثلث پرچمی، جمع ایرانمل شیاد، جمع جاهل مرکب، یعنی سمبل بیسوادی   

آنچه عیان است، چه حاجت به بیان است

و یا هم

آفتاب آمد دلیل آفتاب

منافقت و بی ایمانی و شیر غلت و طفره روی هم از خود سرحدی دارد

همانگونه که کرم ابریشم در جوف ابریشم پنهان است، ذوات بی مسلک و منافق و دو رو و جبون و اقتضاء پرست هم، در جوف ُپف کردن و نشخوار زدن به تفاله ای، افکار فلسفی!

دانش اندوخته ای دل زکف انداخته ای

واه زان نقد گرانمایه که درباخته ای

پر چمی را همچو میخ خیمه میخواهم مدام

سر به سنگ و تن به خاک و ریسمان در گردنش

ع واحد حيدرى23.04.2026سدني استراليا/FotoGallary/CountryIcons/AUs.png

در جواب  نوشته رسانه استقلال  راجع  دو گانگى در نشر مطالب ،

با احترام در پاسخ به نوشتهٔ منتشره، لازم می‌دانم تأکید نمایم که محور اساسی این بحث نه اشخاص است و نه جانبداری از یک طرف خاص، بلکه مسئله‌ای اصولی‌تر است: معیار صداقت، بی‌طرفی و روش علمی در تحلیل تاریخ و سیاست. آنچه از سوی اینجانب مطرح گردیده، در حقیقت دعوتی است به بازگشت به همین اصول؛ اصولی که بدون آن، هر ادعای رسانه‌ای حتى اگر با نیت خیر نیز همراه باشد در معرض تردید قرار می‌گیرد.

در فضای رسانه‌ای امروز، بخصوص  در میان رسانه‌های مهاجر و بیرون از افغانستان، اصطلاح  «استقلال» به‌صورت گسترده به‌کار می‌رود. اما تجربه نشان داده است که میان ادعا و عمل، فاصله‌ای جدی وجود دارد. پرسش اینجاست که آیا این استقلال، صرفاً یک عنوان است یا واقعیتی قابل سنجش؟ پاسخ به این پرسش، نه در شعار، بلکه در نحوهٔ انتخاب موضوعات، لحن تحلیل و میزان توازن در روایت‌ها نهفته است.

یکی از مسائل بنیادی در این بحث، موضوع تضاد منافع (conflict of interest) است. در جایی که پیشینه‌های خانوادگی، روایت‌های تاریخی مبتنی بر خصومت، یا ادعاهایی از جنس قتل و انتقام مطرح می‌شود، نمی‌توان انتظار داشت که روایت بدون تأثیر از این عوامل شکل گیرد. این تأثیر ممکن است مستقیم یا غیرمستقیم باشد، اما در هر دو صورت، نیازمند شفاف‌سازی و بررسی دقیق است. در غیر آن، خطر آن وجود دارد که روایت تاریخی، به‌جای آن‌که جستجوی حقیقت باشد، به بازتاب دیدگاه‌های متأثر از پیشینه‌های خاص تبدیل گردد.

در همین چارچوب، مسئلهٔ استفاده از اسناد بریتانوی نیز قابل تأمل جدی است. این اسناد، هرچند به‌عنوان منابع تاریخی مطرح می‌شوند، اما نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان «کتاب حق» تلقی کرد. این‌ها تولیدات یک دستگاه سیاسی–استخباراتی در بستر رقابت‌های استعماری‌اند و طبیعی است که حامل دیدگاه‌ها و منافع خاص باشند. استفاده از این اسناد بدون نقد منبع، بدون مقایسه با دیگر منابع، و بخصوص  با اتکا به ترجمه‌های تحت‌اللفظی، می‌تواند به سوءبرداشت و نتیجه‌گیری‌های یک‌جانبه منجر شود. از همین‌رو، تکرار و بازنشر مداوم این اسناد به‌صورت یک‌جانبه، نه‌تنها ارزش علمی نمی‌افزاید، بلکه این پرسش مشروع را به‌وجود می‌آورد که این تأکید بیش از حد، از کجا سرچشمه می‌گیرد؟

از سوی دیگر، نوعی دوگانگى در برخورد با تاریخ نیز قابل مشاهده است. در حالی که برخی جریان‌ها، به‌درستی مورد نقد قرار می‌گیرند، در مواردی همان نوع روایت‌ها در قالبی دیگر بازتولید می‌شود. به‌عنوان مثال، کسانی که از جنایات جریان‌های خاص انتقاد می‌کنند، گاه در همان صفی قرار می‌گیرند که در گذشته شعارهای مشابهی را علیه شخصیت‌هایی چون شهید نادر خان مطرح کرده‌اند. این هم‌زمانی، صرفاً یک تصادف ساده نیست، بلکه پرسشی جدی را مطرح می‌سازد: منشأ این روایت‌ها کجاست؟ آیا ریشه در ادبیات «بلاک شرق» دارد یا «بلاک غرب»؟ یا آن‌که در گذر زمان، این روایت‌ها از یک بستر به بستر دیگر انتقال یافته و بدون بازنگری، تکرار شده‌اند؟

در تحلیل تاریخی، اینجانب بر این باورم که بسیاری از این شعارها و روایت‌ها، به‌صورت برجسته از دورهٔ هفتم ثور شکل گرفت؛ دوره‌ای که نقش اتحاد شوروی در ان آشکار بود. اما تحولات بعدی نشان داد که واقعیت‌ها پیچیده‌تر از یک روایت ساده‌اند و این پرسش را نیز مطرح ساخت که آیا رخدادهایی چون قتل نادر خان یا حتی کودتای هفتم ثور، بدون نوعی رضایت یا حداقل چشم‌پوشی قدرت‌های دیگر نیز امکان‌پذیر بود؟ این پرسش‌ها، اگرچه پاسخ قطعی ندارند، اما طرح آن‌ها در چارچوب تحلیل، نه‌تنها مشروع بلکه ضروری است.

مشکل دیگر در نوشتهٔ مورد بحث، انحراف از موضوع اصلی است. به‌جای پاسخ به نقد مطرح‌شده، موضوع به سمت مسائل دیگر مانند وضعیت مهاجرین افغان در ایران یا جنگ اوکراین سوق داده شده است. این موضوعات، هرچند مهم و قابل بحث‌اند، اما پاسخ به پرسش اصلی نیستند. همچنان، مقایسهٔ این مسائل با جنگ غزه یا تنش‌های ایران با آمریکا و اسرائیل، آن هم در قالب یک نگاه انتقام‌جویانه، تحلیل را از مسیر علمی خارج می‌سازد. رسانه‌ای که خود را مستقل می‌داند، نمی‌تواند تحلیل خود را بر مبنای احساسات یا منطق انتقام استوار کند.

در تحلیل منازعات جهانی نیز باید از ساده‌سازی پرهیز کرد. جنگ‌ها و بحران‌های بین‌المللی، حاصل مجموعه‌ای از عوامل پیچیدهٔ سیاسی، اقتصادی و امنیتی‌اند. تحلیل‌گران برجستهٔ جهان بارها تأکید کرده‌اند که چنین تحولات، نتیجهٔ تعامل چندین قدرت و منافع متضاد است، نه تصمیم یک‌جانبهٔ یک کشور. از این‌رو، تقلیل این رویدادها به یک روایت ساده یا احساسی، نه‌تنها کمکی به فهم بهتر نمی‌کند، بلکه موجب انحراف در تحلیل می‌گردد.

در نهایت، باید به یک اصل مهم رسانه‌ای اشاره کرد: هیچ خبر و تحلیلی کاملاً خنثی نیست. انتخاب موضوع، نحوهٔ ارائه، و میزان تکرار آن، همگی در شکل‌دهی ذهن مخاطب نقش دارند. بنابراین، اگر در این انتخاب‌ها نوعی عدم توازن یا دوگانگی مشاهده شود، ادعای استقلال رسانه‌ای زیر سؤال می‌رود.در جمع‌بندی، آنچه مطرح شده، نه یک نقد شخصی، بلکه تأکیدی است بر اصولی که هر رسانهٔ مدعی استقلال باید به آن پایبند باشد. استقلال رسانه‌ای با ادعا ثابت نمی‌شود، بلکه با توازن، شفافیت و رعایت معیارهای یکسان در تحلیل و نشر مطالب تحقق می‌یابد. بدون این اصول، هر روایت حتى اگر با نیت خیر همراه باشد در معرض تردید قرار خواهد گرفت. 

دوکتور محمد اکبر یوسفی23.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم و عزیزالقدر احمد آریا!

پس از سلام، توضیحات اخیر شما در بارۀ "کامنت"فرد مورد  نظر که ادعاهای بی سر و بی پا پخش می کند، با شناخت از مراحل تأریخی, بطور همه جانبه قابل فهم و تأئید پذیر است. نخستین دولت "شهری آتن" و بررسی های قبلی نشان می دهد که هیچ "قوم" "دولت  ساز" نبوده و هیچ یک هم "تأریخ ساز" نیست. چه با کمیت بزرگ و چه با کمیت کمتر. "برتری نژادی" غیر انسانی است. طوری که بارها در مقالات اینجانب نقل شده که تأریخ باید طوری تحریر شده باشد که رخ داده است. نه اینکه ذهنی زیبا نویسی شود.  ممکن این متن را از مقالۀ اینجانب تحت عنوان "از تأریخ چه می آموزیم؟" خوانده باشید!: «...انتقال «حقیقی» وقایع، که چگونه «رخ» داده باشد. در عین حال، آنچه که بر حسب اسناد و مدارک دست داشته، برای مورخ، تا حد ممکن و بصورت اعظمی، امکان می بخشد، تا آن واقعه را توضیح دهد، با قبول این واقعیت، به فیلسوف معروف "اتریشی – انگلیسی" قرن بیست، "کارل رایموند پوپر" گوش می دهیم که می گفته است: "بگذارید که تیئوری ها بمیرد، نه انسانها". او از مفهوم تأریخ چنین برداشت داشته است و، می گفته است که: «تأریخ نه هدفی دارد، نه هم مفهومی. ما می توانیم، این هر دو را به تأریخ ببخشیم و آن اینکه از تأریخ برای جامعۀ باز و دفاع از آن در برابر دشمنان آن، کار گیریم.» این که دولت چه است، می دانیم. کسانی که دولت افغانستان را "پشتونی» می دانند، بیشتر به امنیت کسانی صدمه می رسانند که آنانرا پشتون می نامند.و به همین ترتیب در مورد دیگران هم صدق می کند. درک درست از ماهیت دولت, به عنوان سازماندهی امنیت و محافظت انسانها، راه حل است که نه با گروپ خون و نه با زبان و عقیدهد ربطی دارد، بلکه به هیچ انسانی اجازه داده نشود که برای دیگری احساس خطر  و واهمه در برابر این زنده گی یکبار ه و دشوار او، مسبب شود. با احترام. یوسفی




محمد داؤد مومند23.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

دانشمند و شخصیت اکادمیک، داکتر صاحب خالدی!

وروسته د سلام او احترام څخه

مقاله پرمحتوای تان را تحت عنوان (سؤالات و جوابات در مورد خط دیورند) را مطالعه نمودم، البته طوریکه جناب تان فرموده اید محرک تحریر این مقاله تان مصاحبۀ محقق، این سگ قلاده به گردن ایران و یکی از رهبران جنایتکار جهادی مخلوق قم با کدام منبع مطبوعاتی است.

آنانیکه دعوای سرزمین هزارستان را دارند و آنانیکه قوله های شعار :«ما افغان نیستیم بلکه تاجیک هستیم و مملکت ما خراسان است.» و تمام فارسیست ها یعنی ایجنت های ایران، از الغاء خط استعماری دیورند و الحاق سرزمین های که تواسط توافق نامه های استعماری از مادر وطن به جبر و اکراه مجزاء شده اند، چنان در هراس اند که به قول مردم ما: «شیطان از بسم الله»

کذا چند روز قبل ښاغلی یونس نگاه که نویسندۀ کوتاه نویس غنیمتی است نیز در زمینه، مطالب برهم و درهمی را که شباهت به فیر تفنگ های باروتی چقمقی دارد، بدست نشر سپرده اند، در حالیکه خط تحمیلی دیورند، به مثابه خط تحمیلی استعماری، ابعاد حقوقی دارد و نباید این قضیه را جنبۀ عاطفی داد.

خوشبختانه، نویسندۀ توانا و ورزیده، محترم محمد همایون همت، با نقد عالمانۀ خود، در مورد توضیحاتی ارائه داشته اند.

حدود بالغ بر شست و پنج سال (معمولا شصت مینویسند) قبل داکترعبدالحکیم طبیبی که که صاحب سند دوکتورا، در حقوق عمومی بین الدول، و یکی از دیپلومات های ورزیده و مسلکی وزارت امور خارجه بودند، کتابی را در مورد منتشر و بر جنبه های حقوقی قضیه از نگاه حقوق بین الدول روشنی انداخته بود.

مورخ اعظم سیستانی نیز بالغ بر پانزده سال قبل در مورد مطالبی نوشت و خط دیورند را در موازات نظر امروزۀ محترم یونس نگاه (زخم خونین) تعریف نموده و از اینکه پاکستان دارای قدرت اتمی است، پیشنهاد نموده بودند، که قضیه با دولت پاکستان از طریق دیپلوماسی و تضمین حق راه ترانزیت بحری افغانستان، حل گردد.

هدف اصلی این معروضه خدمت شما این است، که مورخ معروف، پوهاند حسن کاکړ، فارغ التحصیل پوهنتون اکسفورد انگلستان مدعی است که همچو توافق نامه میان امیرعبدالرحمن خان و تیمورند دیورند امضاء نشده است.

کذا اګراشتباه نکرده باشم محقق و مورخ محترم استاد سنگروال نیز که خود در لندن زندگانی داشته و به مطالعه همچو اسناد دسترسی دارند، با پوهاند داکتر حسن کاکړ هم نظر اند.

گرچه موافقتنامه خط دیورند با ادلۀ عدیدۀ حقوقی و پرنسیپ تحت مرور زمان، مورد بطلان قرار میگیرد، مع الوصف مسئلۀ عدم امضاء عاقدین در پای توافق، عدم مشروعیت آن را مساوی به صفر ساخته و به مثابه آب سردی خواهد بود به روی و سر تجزیه طلبان و فدرالیست های ائتلاف شیطانی شمال، که از ترس وحدت دو کتلۀ پشتونی در حالت احتضار قراردارند.  

دوکتور محمد اکبر یوسفی23.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​عزتمند او قدرمند دوکتور غروال صاحب!

ډیره مننه. ستاسو څخه می دا انتظار درلود، چی د اتوم فزیک، دوکتور چی سره د یوی اوږدی تجربی او د جهان پیژندنی په  څڼګ کی مو ټول عمر مو هم د انسان د آزادی او به ټولنه کی د هر یوه ، کرامت ته احترام  درلودل . تاسی د قوی قضاوت او د فلسفی کتنی په رڼا کی همیشه مرستندوی یاست.. تاسو ته  ښه معلومه ده، چی داسی مُهری حتی د ساده کلماتو د مختلفو شکلونو  په معنی هم نه پوهیږی او یا نه غواړی و بوهیږی. که ما «راسیزم» عندلی وی نو چا ته می بی ثبوته، د «راسیست» نسبت ندی ورکړی. هوکی، ما کله چی د معتادیو پر روغتون باندی د بمب اچونی خبر واورید،دا چی د پاکستانی الوتکو   په واسطه سوی وه، نو ما ته دا شک را ژوندی سو، چی باید پاکستانیانو عمداً دا جنایت سر ته رسولی وی، تر څو چی د طالبانو د حکومت مصارف کم کړی. همداسی مشابه اعمال د «نازی آلمان» حکومت هم سر ته رسولی وه. نور مو وخت نه نیسم، هیلمند یم چی جوږ او روغ و اوسی. په ډیره مینه یوسفی.

Hazarzbek Tajiashtun22.04.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​موضوع خط دیورند را نمی شود و نمی توان توسط سیاسیون در اریکه قدرت و یا خواهان قدرت, حل و فصل نمود. تاثیرمستقیم خط دیورند نه چند ملیون نفوس, بلکه چندین ده ها ملیون ساکن دو طرف  خط را ازهم جدا ساخته, هویت سیاسی 50 تا 70 ملیون انسان را که هم زبان مستقل و هم کلچر مستقل دارند, از هم جدا می سازد. 

حتی حل معضله خط دیورند نمی تواند افغانستان را ازمعادلات سیاسی هندوستان و پاکستان بیرون سازد. پاکستان و هندوستان قسمی از هم جدا شده اند که محض مشروعیت سیاسی یکی از ان ها تمامیت ارضی دیگری را به مخاطره می اندازد. تا افغانستان خود را از چنین معادله بیرون نکشد - فقط عمق ستراتیجیک دو طرف  است, میباشد و خواهد بود.

دوکتور غروال22.04.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​د محترم دوکتور یوسفی صاحب دی کور اباد وی چی د پنجابی غلام منافقو الفاظو تر تاثیر لاندی رانغلو او همداسی دوه مخه  چټلو کسانو پنجابی پاکستان ته د مستقیمو رنګا رنګو مداخلو  زمینی برابری کړی او برابروی او همداسی کسانو په هدایت سره کوشش کاوه او کوی چی د افغانانو مینځ کښی ژبنی تفریقی لا پراخه کړی  او همدا مردود اشخاص وو چی دکتاتور  روس ته د هورا چیغی وهلی او اوس د پنجابی چټلستان تربیه شوو چړیانو لپاره چیغی وهی !

بلی زیات خرڅ شوی کمونیستان  چړیانو سره ګډ شوی دی او ددی ملی خائینو په وسیله دی جاهلو پنجابیو چړیانو ( طالبانو ) قاتلی دکتاتوری روسیی سره نیږدی

اړیکی پیدا کړی دی !

افغان ملت هغه وخت د وحدت ، ترقی او پر مخ تګ خاوند کیدای شی کله چی په خپلو مینځو کښی د اجنبیو منافقو عناصرو تخریبی فعالیتونو مخه ونیولۍ شی !!!!

عبدالباری جهانی22.04.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​د ښاغلو محترم عمرتوخي، محترم احمد آریا او محترم پامیر څخه یوه نړۍ مننه چي د هیوادوالو په عنوان یې زما له لنډ پیغام څخه چي په حقیقت کي د یوه خبرداري مفهوم لري هرکلی کړی دی. زه له هغو هیواد والو په تېره بیا به منورینو څخه چي اوس هم له جاهلو طالبانو سره د تفاهم تبلیغ کوي او لا هم په دې عقیده دي چي له دې جاهلانو سره  خبري او سازش کول امکان لري هیله من یم چي د ګران هیواد د هغو انسانانو ستونزو ته جدي توجه وکړي چي د تعلیم، د بیان د آزادۍ او کار کولو  له حقوقو څخه محروم دي. نوریه، چي د خپلي کونډي مور او دوو  ماشومو خویندو د ګېډو د مړولو لپاره یې له ځان څخه نور احمد جوړ کړی وو، د ګران هیواد د بې وسو انسانانو فقط یو مثال وو. په هیواد کي په سل هاوو زره نوري نوریې هم ژوند کوي چي د مطبوعاتو توجه نه ده ورته اوښتې. 

طالبان یو ځل په هیواد کي د پاکستاني مدرسو د شبکو په غوړولو او د عصري تعلیم د لمني په ټولولو سره د هیواد د وګړو سترګي ړندوي او بیا یې نو په ړندو سترګو او تړلو لاسونو پاکستان ته تسلیموي. هیواد په ډېر بد او خطرناک حالت کي دی او د خاوري او ملي ناموس په شمول هرڅه په خطر کي دي. ستاسي څخه مننه. 

محمد داؤد مومند22.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

د انسانی اصالت د اعتقاد مدعی، مفکر یوسفی صاحب!

مجدد سلامونه

ترهغه ځایه چی ما ستاسی لیکنی د فیلسوفانو د ارشاداتو په رڼا کی لوستی دی، تاسی محترم موږ، د راسیزم، تبعیض او نژادی اصالت د کاذب احساس د خاوندانو او مبلغینو، د مخالفینو د ډلی، د یوه تکړه منادی او مبلغ په حیث پیژنو، او څرګند دلیل یی دا دی، په  هغه سویه او سطح چی تاسی محترم، د پورتنیو کاذبو او انسانی ضد تمایلاتو او معتقداتو پرعلیه د قلمی مبارزی په سنګر کی ځای نیولی دی، ستاسی غوندی د یوه بل لیکوال له لیکاڼی (قلم) څخه نه دی لوستی.

نو پرهمدی بنسټ زما باور څه، بلکه یقین دا وو، چی ګوندی تاسی ته به داسی دریز، د یوه پرنسیپ په توګه د ضمیر او وجدان په رڼا کی د تقدس مقام او منزلت نه برخه مند وی.

نو زما پوښتنی ستاسی محترم نه د هغو ذواتو د انسانی اصالت او مناشیرو ضد لیکنی د تبعیض او راسیستی اراجیفو په اړه او ارتباط چی ستاسی د انسانی وجدان، اعتقاداتو او پرنسیپونو سره په تباین او کامل مغایرت او تضاد کی اټکل کیږی، ځان ستاسی د سکوت په دلایلو تنویر کړم.

خو اوس، په دی ارتباط ستاسی د شیرغلت او طفره روی نه داسی څرګندیږی، چی په دی اړه تاسی محترم د اقتضاء پرستی نه کار اخلۍ، او هغسی چی ښایی د اعتقاداتو په برخه خپلو اصولو ته    ته د زړه له کومی معتقد او مؤتمن نه یاست!!!!!!!!!!!!

تاسی فرمایلی دی چی: چا ته مو چی زړه وغواړی ځواب ورکوۍ او که چا ته مو زړه ونه غواړی د استنکاف نه کار اخلۍ.

ددی خبری نتیجه دا ده: چی تاسی محترم ته مهمه نده چی څوک، څه وایی، بلکه تاسی ته مهمه دا ده چی څوک یی وایی؟

په بل عبارت که یو څوک چی ستاسی د حسن نیت نه بی بهره وی او داسی څه ولیکی چی ستاسی د نظر سره توافق ونلری د هغه د نظر په تردید کی، د یوی رسالی په سطح، لیکلو او نقد کولو ته تیار یاست.

او چیری یو څوک نیک مرغه وی یعنی ستاسی د حسن نیت نه برخورداره وی او احیانا په ډیره بی مسئولیتۍ سره ووایی چی:« د فراه ټول اوسیدونکی کمونستان او د روس نوکران دی» تاسی محترم به پری غوږونه کاڼه واچوۍ. چی دی ته (یک بام و دو هوا) وایی.

زه داسی موقف او دریز ته اقتضاء پرستی وایم.

ما د افغان جرمن په ویب سایت کی یو ډیرتکړه لیکوال چی تر پنځوسو زیات کتابونه او تر زرو یی ډیری مقالی لیکلی دی، وار وار، نه ځاله د اقتضاء پرستۍ په ناوړه خصلت متهم کړی او غندلی دی، بلکه خپل دوستانه علایق او روابط می هم ورسره پری کړی دی.

څوک چی د یوه کلک پرنسیپ د لرولو ادعا کوی، ولی په خپل پرنسیپ کی استثناء، ته قایلیږی، دی ته ابن الوقتی وایی.

ستاسی محترم سره هم د محاجی او استدلال خاتمه

علامه اقبال فرمایی :

فلسفی را با سیاست دان به یک میزان مسنج

چشم آن خورشید کوری، دیده ای این بی نمی

آن تراشد قول حق را حجت نا استوار

وین تراشد قول باطل را دلیل محکمی

احمد آریا22.04.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

کامنتِ شتاب‌زدهٔ مورخ ۲۱/۴/۲۰۲۶ نیز، طبق معمول،در ظاهر با شعارهای به‌ظاهر زیبا و پرطمطراقِ برابری و نفی تبعیض آغاز می‌شود؛ اما کافی‌ست چند خط جلوتر بروید تا ببینید چگونه همان چیزی را که انکار می‌کند، با وقاحت تمام بازتولید می‌کند. گفته می‌شود «هیچ قومی بر قومی دیگر برتری ندارد»، اما هنوز جوهر این ادعا خشک نشده، یک قوم «تاریخ‌ساز» اعلام می‌شود و ساختن افغانستان به آن نسبت داده می‌شود. این دیگر برابری نیست؛ این همان برتری‌سازی و راسیسم عریان است، فقط با لعاب کلمات فریبنده. نقش احمدشاه درانی در تاریخ قابل انکار نیست، اما فروکاستن تاریخ پیچیدهٔ یک سرزمین (افغانستان) به یک قوم و یک چهره، نه تحلیل است و نه صداقت— این همان ساده‌سازی هدفمند و بازتاب یک ذهنیت قوم‌محور است.

در گام بعدی، او با یک مغالطهٔ ابتدایی، هر سخن از «ریشه آریایی» را معادل نژادپرستی جا می‌زند؛ گویی هرکس از تاریخ و زبان حرف بزند، لزوماً نژادپرست است. حال آن‌که مفهوم «آریایی» اساساً یک بحث علمی در چارچوب Indo-European studies است، نه اعلامیهٔ برتری نژادی. بلی، این مفهوم در تاریخ مورد سوءاستفاده قرار گرفته، اما تبدیل هر اشارهٔ علمی به «نژادپرستی»، بیش از آن‌که دفاع از انسانیت باشد، نشانهٔ فقر دانشی و درماندگی استدلالی است.

برای سنگین جلوه‌دادن این ادعا، طبق یک عادت نخ‌نما، پای آدولف هیتلر به میان کشیده می‌شود؛ گویی هر بحث هویتی مستقیم به اتاق‌های گاز ختم می‌شود! این قیاس نه‌تنها اغراق‌آمیز، بلکه گمراه‌کننده است. جنایات نازی‌ها محصول یک ایدیولوژی نظام‌مند برتری‌طلبانه بود، نه نتیجهٔ پژوهش‌های تاریخی یا زبان‌شناختی. چنین مقایسه‌هائی بیشتر برای خفه‌کردن بحث و فرار از حقیقت است تا روشنگری.

تناقض زمانی به اوج می‌رسد که دربارهٔ تبار پشتون‌ها، هم روایت «سامی» بودن نقل می‌شود و هم «آریایی» بودن—بدون کوچک‌ترین معیار علمی. ارجاع به خاطرات شصت‌سال‌پیش یا کتاب‌هائی که در بازار قصه‌خوانی چاپ شده‌اند، جای تحقیق علمی را نمی‌گیرد. پژوهش‌های مدرن، بالخصوص در زبان‌شناسی، پشتون‌ها را در شاخهٔ آریایی خانوادهٔ هندواروپایی بررسی می‌کنند، در حالی‌که روایت‌های «سامی‌تبار بودن» بیشتر رنگ افسانه و سنت دارند تا سند و شواهد قابل سنجش.

طنز تلخ ماجرا این‌جاست: او می‌گوید «برایم فرقی نمی‌کند آریایی باشم یا سامی»، اما در همان جملهٔ بعد، با حرارت از «افتخار پشتون بودن» و نقش تاریخی آن سخن می‌گوید. اگر واقعاً تبار اهمیتی ندارد، این همه تأکید برای چیست؟ این نه بی‌طرفی است و نه انسان‌گرایی—این یک دوگانگی آشکار است: انکار هویت در لفظ، و چنگ‌زدن به آن در عمل.

در نهایت، متن آقا نمونهٔ کلاسیک یک الگوی آشناست: استفاده از واژگان ضدنژادپرستی برای پنهان‌کردن قوم‌محوری. جایی که مفاهیم به میل نویسنده تعریف می‌شوند و تاریخ گزینشی روایت می‌شود، و هر صدای مخالف با برچسب‌های سنگین کنار زده می‌شود. حاصل کار نه دفاع از برابری، بلکه بازتولید همان تبعیض معروف است— اما این‌بار در پوشش عبارات فریبنده و  اداهای به‌ظاهر اخلاقی


دوکتور محمد اکبر یوسفی21.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم و عزیزالقدر احمد آریا!

نهایت سپاسګذارم که این پیام اخیر تانرا در یک لحظه دریافتم که بیش از شش ساعت خارج از خانه بودم. از یک داکتر به داکتر دیگر. همین لحظه یک جملۀ "ارتور شوپنهاور" ریر چشم درخشید که می گفته است:«رنده گی قرضدار تو نیست» یک "آمر" از آنطرف "اتلانتیک" با "زبان جنتی و ملتی" خود مر مرتکب جرم دانستهاست و سؤال کرده است که باید فقط "هو" و  یا "نه" جواب دهم. گناه من اینست که خواسته ام، معنی و مفهوم "راسیزم" را بفهمم. اما در سن قریب ۸۰ سال امکان اغلان جنگ با کدام «راسیست» را ندارم. من با شما در تمام محتوا و مفاهیم یادشده موافقم. با احترام. یوسفی.

محمد داؤد مومند21.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​نژادی بغاری

زموږ هیواد د اقوامو (نه د ملیتونو) یوه ټولنه ده، ازبک، هزاره، بلوچ، نوستانی، ګربز، پښتانه، تازیان یا تاجکان، ایماق، عرب، هندوان او سیهکان، قرغزان، جټان او داسی نور ددی ټولنی اجزاء دی.

دا ټول اقوام خپلی نژادی زیلۍ او جړلی لری، ولی هيح قوم پر بل قوم په نژادیی لحاظ کوم افضلیت او برتری نلری.

هغه وګړی یا وګړي چی د انسانیت دعوی کوی او  ځانته انسان او انسانان وایی او د ملت او د ملی ګټو په اصالت اعتقاد ولری، نه قومی نژادی اصالت، هیڅکله به دا دعوی و نکړی چی کوم قوم په هیواد کی آریایی زیلۍ لری، او دوه زره کاله تر میلاده دمخه یوه متعالی مدنیت او فرهنګ پوری اړه لری، داسی قومی نژادی ادعا، د نژاد پرستۍ په بچو او سوټو باندی شخوند وهل دی، ځکه دا به د نورو اقوامو سپکاوی وی، مخصوصا د ځان تړل د همداسی قوم او نژاد پوری په خپل ذات کی نژاد پرستی او په نژادی لحاظ، د ځان غوره بلل دی.

ادولف هیتلر د یهودانو په څنګ کی جټان هم د جپسی په نامه دییږی ووژل او هیتلر په دی عقیده ؤ چی جټان هم په نژادی لحاظ نجس دی.

موږ په افغانستان کی هم د جټانو یو اقلیت لرو، مګر په انسانی لحاظ د هغوی او دهغه کسانو چی د آریایی توب په سوټو شخوند وهی څه فرق دی؟

ما شپیته کاله دمخه د قاضی صاحب عطاء الله خان د (پښتنو تاریخ) د عنوان لاندی کتاب لوستی ؤ.

تر هغه ځایه چی زما به یاد دی  قاضی صاحب عطاء الله خان په خپل تاریخ کی پښتانه د سامی نژاده څخه بولی، د قاضی صاحب نه علاوه نورو ډیرو داخلی او خارجی لیکوالانو هم پښتانه د سامی نژاده پوری تړلی دی، خو ددی په څنګ کی نور ډیر داخلی او بهرنی محقیقن او مورخین، پښتانه د آریایی نژاد پوری تړلی دی.

مرحوم میراجان خان سیال کوډا خیل مومند، د مومندو د شجری په کتاب کی، مومند  ۱۴۰۰ کاله دمخه د قیس عبدالرشید اولاده بولی. [په همدی کتاب کی زما او زما د کورنۍ نومونه ذکر شوی دی] 

خو ماته د یوه پښتون به حیث مهمه نده چی زه د آریایی نژاده پوری اړه لرم او یا د سامی نژاده پوری، زه صرف په دی افتخار کوم چی پښتون یو تاریخ سازه قوم دی او افغانستان د ستر پښتون، د افغانستان د تاریخ سیاسی پیغمبر احمد شاه بابا علیه السلام د قیادت لاندی جوړ شوی دي.

د خپل نوم د لیکلو په اړه به په راتلونکی وغږیږم. 

دوکتور محمد اکبر یوسفی21.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​ښاغلی مومند صاحب!

زه ستاسی د پوښتنی مخ نه نیسم. زه هم هغه چا ته خواب ورکوم چه په خپله و غواړم.  او یوی ژبی ته پداسی یوه سترګه و ګوری چی زما د سترګو د لیدلو د توان سره مطابقت ولری. «هو» ،  «نه» د « مصنوعی هوش» تقاضا ده. جوړ او روغ اوسی. به درناوی.

پامیر21.04.2026کابل/FotoGallary/CountryIcons/AF.png

​« که نه ویښېږی نو به ورکیږی » ، د  طالبانو په آدرس د ښاغلي جهاني پیاوړې پیغام . پیغام په ډاګه کوي چې طالبان د افغانستان د ږغورنې د یوه لوبغاړې په ځاي د پنجاب په لاس د هیواد د بربادي په مزدوران بدل شوې. 

احمد آریا21.04.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

با سپاس از جناب عبدالباری جهانی باید گفت، مقاله‌ اخیر ایشان بازتاب یک واقعیت تلخ و انکارناپذیر در افغانستان امروز است؛ واقعیتی که دیگر با تعارفات سیاسی و خوش‌بینی‌های دیپلوماتیک قابل پوشاندن نیست. اشاره‌های روشن ایشان به فروپاشی اقتدار ملی، گسترش نفوذ بیرونی، بیکارگی ساختار حاکم، در اصل بیان یک هشدار جدی درباره وضعیت بحرانی کشور است.

اما باید این حقیقت را بی‌پرده‌تر گفت: آنچه امروز در قالب «حاکمیت» در افغانستان عمل می‌کند، نه تنها از حداقل معیارهای یک دولت مشروع فاصله دارد، بلکه غملاْ ساختاری است که  بر کلیه حقوق اساسی مردم  به‌صورت سیستماتیک پای نهاده است. محروم‌سازی زنان از آموزش و کار، سرکوب آزادی بیان، حذف مشارکت سیاسی، و تبدیل جامعه به فضای ترس و نظارت  نشانه‌های یک نظم اقتدارگرای بسته است که در آن شهروند نه صاحب حق، بلکه تابع مطلق قدرت است.

در کنار این بحران ، وابستگی‌های سیاسی و امنیتی و نوع تعامل با بازیگران منطقه‌ای و  پاکستان— این تصور را به‌مراتب تقویت می‌کند که تصمیم‌گیری‌ها در سایه فشارها و محاسبات بیرونی شکل می‌گیرند. سکوت در برابر نقض حاکمیت ملی، و ناتوانی در دفاع از مرزها و منافع کشور، عملاً به فرسایش کامل مفهوم «استقلال سیاسی» انجامیده است.

در چنین وضعیتی، باید با صراحت گفت که ما با یک بحران ساده‌ی سیاسی مواجه نیستیم، بلکه با یک فروپاشی تدریجی ملی روبه‌رو هستیم؛ جایی که ساختار حاکم نه نماینده مردم است و نه حافظ منافع آنان، بلکه عاملی برای تولید ناامنی، بی‌اعتمادی و انزوای ملی است.

بنابراین طرح این مسائل از سوی آقای جهانی قابل استقبال است، زیرا دست‌کم این واقعیت را از سطح انکار به سطح گفت‌وگوی عمومی می‌کشاند. اما  این نقدها صرفاً  نباید در حد هشدار باقی بمانند، زیرا ادامه این وضعیت، چیزی جز تعمیق بحران مشروعیت، تشدید وابستگی، و فروپاشی بیشتر ملی در پی نخواهد داشت.

با احترام

آریا

احمد آریا21.04.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جناب دکتور یوسفی محترم،

سلام و آرزوی صحت و سلامتی برای شما.

گمان می‌کنم شما نیز به‌خوبی دریافته‌اید که مشکل آن فرد، نه جسارت در نقد، بلکه ناتوانی در فهم همان چیزی است که می‌خواهد نقد کند. این ناتوانی، وقتی با تعصبی ریشه‌دار و نهادینه ـ که بی‌تردید با نوعی عقده‌مندی نیز درهم آمیخته است ـ ترکیب می‌شود، نتیجه‌ای جز بازتولید آشکار راسیسم و نفرت‌پراکنی ندارد.

چند سال پیش، زمانی که همکاری قلمی‌ام را با برخی نشریات آغاز کردم، دیری نپایید که با موجی از مخالفت‌های مغرضانه از سوی همان محافلی مواجه شدم که هر صدای مستقل را تهدیدی برای خود تلقی می‌کنند. با این حال، همان‌گونه که شما نیز شاهد بوده‌اید، هیچ‌یک از آن هیاهوها خللی در مواضع روشن و صریح من ایجاد نکرد؛ بلکه هر ادعا، پاسخی درخور خود دریافت نمود.

در این میان، تنها یک‌بار در پاسخ به پرسشی محترمانه از حانب فردی درباره انگیزه انتخاب تخلّص «آریا»، توضیح دادم که «آریایی‌ها» اشاره به اقوامی دارند که حدود ۱۷۰۰ سال پیش از میلاد در فلات ایران می‌زیستند و در برخی حوزه‌ها، از جمله زبان و سنت‌های نوشتاری (از جمله اوستا)، پیشینه‌ای تاریخی دارند. این توضیح، که با برخی نقل قول ها از آثار مورخان شهیری چون کهزاد و حبیبی همراه بود برای هر صاحب درکی، صرفاً یک اشاره‌ی موجز تاریخی بود، نه ادعای برتری نژادی و نه نسبت‌دادن آن به شخص خود.

اما ظاهراً درک چنین تمایزی برای کسی که حتی در نوشتن نام خود نیز دچار لغزش است، چندان آسان نیست. او با سماجتی آشکار، این موضوع را تحریف کرد و بارها بازتولید نمود؛ تا جایی که بیش از پیش تناقض و بی‌پایگی ادعاهایش آشکار شد. این دقیقاً همان نقطه‌ای است که فقر دانش و ضعف درک مفاهیم خود را بی‌پرده نشان می‌دهد: کسانی که از فهم تاریخ بی‌بهره‌اند، آن را به سطح شعار یا پیش‌داوری‌های خود تقلیل می‌دهند.

کنایه تلخ ماجرا آن‌جاست که همین فرد، با داعیه‌ی مبارزه با تعصب، در عمل با زبانی آکنده از توهین، تحقیر و نفرت، همان تعصب را بازتولید می‌کند. این، بیش از هر چیز، بازتاب ذهنیتی است که میان ناآگاهی و پیش‌داوری سرگردان مانده است.

از این‌رو، به گمانم تلاش برای گفت‌وگوی منطقی با چنین افرادی، اتلاف وقت است؛ زیرا هرجا بنیان سخن بر تحریف و پیش‌فرض‌های آلوده بنا شده باشد، منطق از همان آغاز مجالی برای اثرگذاری ندارد. چنین هیاهوهایی در نهایت، درخور پاسخ مفصل نیز نیستند.

با احترام
آریا

عمر توخي21.04.2026سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
موږ به څه له را ويښيږو؟
جهاني صاحب محترمه سلامونه او خدای دي وکړي چي جوړ او صحتمند به اوسی.
ستاسو یې کور ودان چي د وطن د بربادی او ورانی څخه د مخنیوي په خاطر مو تل خپل ږغ پورته کړی دی، چي دا ږغ پور ته کول هم انساني او اخلاقي جرآت او همت غواړي، خو موږ ته چي په غرب کي هر څه مهيا دي، آرام او آسوده ژوند لرو، نو ولي به بې درده سر په درد اخته کوو. 
ډاکټران او علما وایي چي دا اوسني واکداران بدیل نه لري.
 او ډاکټران او علما دا ادعا هم کوي وای کله چي دوی وطن ته تشریف وړی، هیڅ آزار چا نه دی ور رسولی، او وایي چي چارواکو ورسره د ښه وضعیت تر څنګ خنداوي هم کولې. 
بیده به راویښ سي، خو د ژونديو مړو سره به څه کوو؟ 
 

چې په هېڅ شي نه ځورېږو
موږ به څه له راویښېږو
د جنت په هوسونو
په دوزخ کې به اوسېږو
د دین ماد پر خرافاتو
هم ځنګیږو هم ژړیږو
د پنجاب له هر وحشته
موږ په مړو سترګو تېریږو
علم کفر راته ښکاري
خو له جهله نه شرمېږو
هر قاتل راته امیر دی
د هر چا ډول ته نڅېږو
ښځه نه شمېرو انسانه
خو چې وخت د شهوت راشي
که څلور نه وي په برخه
په دوو درو هم نه سړېږو
موږ به څه له راویښېږو

محمد داؤد مومند21.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​محترم استاد یوسفی صاحب!

 د مسنونه سلام څخه وروسته:

لطفا مختصر و وایاست چی داسی غیر مسئولانه تبعیضی تبصری ستاسی د علم او فضیلت او حق پرستۍ په رڼا کی د غندلی وړ دی او که نه.؟

تاسی یی صرف په یوه کلمه ځواب راکولای سۍ:(هو) او  یا (نه)

تفصیل ته ضرورت نسته

په  عمر او قلم مو برکت شه

پر مخ مو ګلونه

دوکتور غروال20.04.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​د انګلیس چوچه پنجابی پاکستان  د غلامو کمونیستانو کودتا څخه پخوا د افغانانو نام څخه ترسیدل د حملو او بمباریو باره کښی حتی د فکر کولو جرأت نه درلود اما د غلامو تربیه شوو کمونیستانو  له برکته د انګلیس ‍چوچه پنجابی پاکستان ته زمینه برابره کړۍ شوه چی د افغانانو جبری مهاجرینو اولادونه په خپلو قادیانیو ساختګیو مدرسو کښی د افغانستان تخریب او بربادی لپاره تربیه کړی او همدارنګه د انګلیس چوچه پنجابی پاکستان ځینی خائین مهاجرین  تشویق کړل چی په چټلستان کی اسلامی تنظیمونه جوړ کړی او غلیسه امریکا هم د افغان ملت تخریب کیدو لپاره فعاله وه افغانانو هم امریکا او هم پنجابی پاکستان ته اعتراضونه وکړل  دی  ټولو برخو کښی ملی خائین د سی آی اي ستر جاسوس خلیلزاد نه یوازی پوره معلومات لری بلکه د افغان ملت تباهی لپاره  دی ملی خائین ستر

خائین رول هم لوبولۍ دی باالخصوص د خائینو مصنوعی تنظیمونو رامینځ ته کیدو او د قادیانیو چړیانو تربیه کولو لپاره د قادیانیو مدرسو رامینځ ته کیدو باره کښی !

د انګلیس چوچه پنجابی پاکستان  امریکا دی ته هڅوله چی د امریکا ډالر د پنجابی پاکستان  په وسیله دافغان مهاجرینو  تنظیمونو رامینځ ته کیدو او هم د افغان مهاجرینو اولادونو د قادیانیو مدرسو لپاره استعمال شی  لنډه دا چی غلیسه امریکا د قاتل روس څخه د یو مملکت په اشغال او ملت بدبختی کښی ادنا توپیر نلری ( د غلیسی امریکا یرغلګری بیماری د قاتل روس یرغلګر بیماری  په شان د وحشی ترمپ په وسیله جهان ته ډیره روښانه واضح شوه !!!! 



دوکتور محمد اکبر یوسفی20.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​ښاغلی مومند صاحب!

لمړی سلام او احترام می و منی.

ستاسی د توجه څخه مننه. زما تقریبی عمر اوس ۸۰ کالو ته رسیږی. تاسی «به مه چی» (ما ویلی وه چی زه د کوم پیر مرید نه، که بل څوک مرید وی، زما په څه. تقریبی افاده) د هغه عمل او کردار سره مقایسه کړی چی ما  ته مو، د کابل د «لیلیی د ښوونځیو» د «دوبی»، قصی را په یاد کړی، چی د  هغسی قراردادی د کړن نتیجه،  زموږ کالیو ته صدمه رسوله. مګر اوس که چیری زه د «راسیزم» د کلمی په معنی ځان پوهول غواړم، په ټولنیز چارو کی د هیڅ یو قانونی مقام څخه دا قانونی صلاحیت  نلرم  چی د کوم «راسیست»  پر ضد  د جګړی اقدام وکړم. دا به پیښه سوی وی٬ چی د کوم لیکوال کوم متن می لوستی وی چی د فهم وړ را ته برښیدلی وی. ما ته دا مهمه نده چی «چا» لیکلی او لیکوال څوک دی، بلکه څه لیکل سوی. به درناوی. یوسفی. د جرمنی څخه


محمد داؤد مومند20.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

پیاوړی فلسفی لیکوال او مفکر یوسفی صاحب!

ارشاد دی چی: اول سلام بیا کلام

نو، لمړی خپل سلامونه او نیکی هیلی څرګندوم.

یوسفی صاحب!

تاسی د یوه مفکر ترجمان په توګه د فلسفی تفکراتو او فلاسفه و، د افکارو، علم، پوهی، معرفت او فضیلت، لیوال په څیر، او په همدی موازاتو کی د یوه غښتلی غواص په انډول، د علم په سمندر کی د حقایقو د مرغلرو ترلاسه کولو دپاره، په ځانګړی حوصله خپل ژوند وقف کړی دی او د لیکاڼی (قلم) تراوشات مو لکه د غره د لمن د چینی په څیر راخوټیږی او بهیږی.

دا هغه ځانګړی فرهنګی امتیاز دی چی په دری ګونی ویب سایتونو کی چی زه یی یومیه ګورم او لولم، د بل لیکوال په برخه نه وینم.

که مومند حمید ماشوخیل د نظم او شعر په نړۍ کی، د موشګاف خطاب تر لاسه کړی دی، تاسی په خپلو تبصرو او د مقالو په متنونو کی هم د حقیت تر لاسه کولو او واقعیت ویلو،غواصی او موشګافی کړی ده.

تاسی د یوه فلسفی مفکر د ترجمان په حیث او د یوه متعالی فرهنګ او پوهی په رڼاکی، د انسان او انسانیت احساس، ادراک او تفکر په څپیڅلی معیار، د قومیت او د ملیت د حدود او ثغورو څخه، لوړ او ماوراء، په ټولینیزو او سیاسی او اخلاقی ابعادوکی، د خپل احساس مظاهره کوۍ. چی خورا انسانی بریښی، احسنت.

د ژبی، قومیت، مذهب، نژادی اصالت، منطقوی اړیکی او داسی نور، ستاسی د پوهی او فرهنګ په قاموس کی ځای نلری.

ستاسی د پورتنیو جلیله خصایصو، خصائلو او صفاتو په رڼا کی او ستاسی د بزرګوارۍ په هیله ځان کی دا جرئت وینم چی ستاسی خدمت ته خپله ګیله، بی پیرایی څرګنده کړم او په اصطلاح ځان ملا او پوه کړم.

یوه وګړی چی تاسی د هغه تبصرو ته په ښه سترګه ګورۍ او خوند تری اخلۍ، د روان کال د فبروری په دوهمه، د نظریاتو په کړکۍ کی داسی ولیکل:

«محترم جهانی د قندهار غیرتی افغان دی، هغه ندی دوه مخه مومندو، شینوارو، لغمانیانو او افریدو په شان....»

یعنی ځانله د قندهار وګړی غیرتی او نور اقوام لکه لغمانیان، مومندو، شینوارو او افریدی چی تعداد یی ملیونو انسانانو ته رسیږی بی غیرته، او مخصوصا، دوه مخی او منافق دی!!!!

همدی وګړی د پورتنۍ میاشت په ۲۷ تاریخ ښاغلی محترم شیر ساپی صاحب ته په خطاب کی لیکلی:«مشرقی وال شیر ساپی، دا چی تاسی مشرقی وال زیاتره اصلی ټاټوبی پنجابی پاکستان دی ....»

په پورتنی جمله کی بیا هم په ملیونو د مشرقی سمت اوسیدونکی، پنجابیان وبلل شول.

ښاغلی محترم جهانی صاحب د پورتنۍ میاشت په ۲۸ تاریخ، ددی ویب سایت د مدیریت عنوانی، خپل تأثر داسی څرګند کړ:«.... له یوی خوا د قلم او بیان په نامه، یوه سړی ته اجازه ورکوۍ چی هغه د افغانستان د نفوس یوه لویه کتله توهین کړی او ټول کمونستان وبولی....»

محترم یوسفی صاحب!

زه پوه نشوم چی تاسی د راسیزم، نژادی، ژبنی، منطقوی او مذهبی تبعیض د مخالفینو د علم بردار او منادی په توګه، ولی په داسی د انسان او انسانیت په توهین او تنفر په اړه، کاملا بی تفاوته پاتی شوۍ او په اصطلاح د خدای دپاره مو، د حق د پلوی په توګه، د انتقاد او اعتراض د څرګندولو نه ځان وژغوره او د حال په ژبه مو وویل (به مه چی؟)

اویا کاله دمخه په کابل کی چی به دوبیانو د کابل د سیند په غاړه جامی د مینځلو په منظور، په تیږو وهلی ، هغوی به هم د ځان سره ویلی چی: (به مه چی ؟)

همدا راز که یو څوک ادعا کوی چی زما د کورنۍ نژادی زیلۍ، دوه زره کاله تر میلاده دمخه یوه متعالی فرهنګ او مدنیت پوری اړه نیسی !!!

آیا ستاسی د فلسفی او انسانی تفکراتو په رڼا کی، داسی ادعا په خپل متن او بطن کی د یوه مشخص نژادی اصالت، ادعا نده؟

موږ په خپله ملتی ژبه کی یوه کره او ارسطویی وینا لرو چی وایی:

هغه ناوی چی پر ځان ښایسته نه وی

څوک یی څه کاندی ښایست د مور او نیا

مفکر یوسفی صاحب!

څرنګه چی ستاسی په سلګونو مقالی، ستاسی د ټولینز فلسفی او اخلاقی تفکر، او انسانی احساس ښکارندوی بلل کیږی، او دا په خپل ذات کی ستاسی د اکادمیکو زده کړو، مطالعاتو، تحقیقاتو او په یوه مهذبه او متمدنه چاپیریال کی د ژوند ثمره ده، باورلرم، چی تاسی ته به دا مهمه نه وی چی څوک یی وایی، بلکه مهمه به دا وی چه څه وایی؟

په بل عبارت تاسی ته باید مهمه نه وی چی داسی د منافرت او نژادی اصالت ادعا، ستاسی د کوم دوست او پلوی او حامی لخوا څرګندیږی او یا ستاسی د فکرونو او سیاسی تمایلاتو د کلک منتقد یا معاند لخوا.

ستاسی د انسانی څپیڅلی، غیرمنسلک او وجدانی، څرګند، غوڅ او روشانه  نظر، قضاوت او ځواب په هیله.

مننه او پرمخ مو ګیډۍ ګلونه

دوکتور محمد اکبر یوسفی18.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
جناب محترم احمد آریا!

نخست سلام و احترام تقدیم می دارم.

خرسندم  اینکه مقالۀ دو سال قبل اینجانب تحت عنوان «دانستن و مطلع بودن» را آموزندهخوانده اید. من هم چنان از آن لحظات احساس نمودم که ب جناب شما مکالمه و تبادل معلومات ممکن است. این احساس وقتی مرا معتقد ساخت، که در یک مقاله ار فزیکدان و فیلسوف جانبدار صلح "وایسزیکر"نقل شد که می گفته است: «تأریخ خیلی مهم است، اما ما در گذشته زنده گی نمی کنیم...اینرا هم نمی دانیم که فردا چه رخ می دهد... فلسفه را حال می سازیم...» شما گرامی، یگانه کسی بودید که آنرا پسندید. آن فیلسوف بدین معنی هم تٔأکید می نموده است که:« اگر قادر باشیم از آنچه که در همین لحظه واقع می شود، در ذهن بسپاریم، به مفهوم فلسفی شناخته شده می تواند.» که منطقاً درست  و قابل فهم باشد. در رابطه با «تخیلات» و «فانتازی» جناب «سیف قاضی زاده» درینجا از او می پرسم که آیا او می داند که بطور نمونه در «دوحه» غیر از آنچه روی کاغذ تحریر و نشر شده است، دیگر چه تعهدات احتمالی سری بین مذا کره کنندگان بسر رسیده باشد، که این «تسخیر» برای «طالب» ممکن گردید. وقتی از گذشته حرف می زنیم، فقط ببینیم که چگونه بوده است، نه اینکه این چنین و یا آن چنان باید می بود. به همین ترتیب وقتی ادعا شود که در آینده چنین و چنان خواهد شد، کدام نتیجهٔ علمی نه، بلکه پیشگوئی بوده می تواند که دانشمندان از آن فاصله می گیرند... برای نجات از اثرات زهری ممکن تخیلات این جناب، سپر مهم فکری من «چاینک رَسل» (`s Teapot" Russell ") است، که می پرسد: " آیا یک نا توانی در اثبات کذب، دلیل ثبوت ادعاست؟" (Does an inability to disprove mean Proof?) در یک تجربۀ فکری خود، «رَسل»ددرین ارتباط مطابق نظرات "تیئولوژی" یا "الهیات" یک "چاینک" کوچکی را بین "مریخ" و "زمین" قرار داد که هر یک در مدار معین به دور آفتاب می چرخند. چون کوچک است، هیچ تلیسکوپ زمین چاینک را نمی تواند ببیند و مدعی شد که "آنجا خداست!"
تفصیل را می توانید در لینک ذیل در مقالهٔ اینجانب که تحت عنوان : «تبلیغات گمراه کننده» بتأریخ ۰۶/۰۱/۲۰۲۳ در همین سایت منتشر شده است، مطالعه  کنید.


با احترام

یوسفی

احمد آریا17.04.2026امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جناب محترم دوکتور یوسفی،
با سلام و احترام،

از وقتی که برای مطالعه و ارائه نظرات ارزشمند درباره نوشتۀ من صرف فرمودید، سپاسگزارم. تحلیل شما در مورد تفاوت «دانستن و مطلع بودن» برای من بسیار آموزنده بود و نکته‌های ارزشمند مقاله‌ای که معرفی فرمودید - بررسی علمی و دقیق فرق بین شنیدن و دانستن - بسیار راهگشا بود. همان‌گونه که اشاره فرمودید، کشورها با عدم انسلاک بهتر می‌توانند امنیت و منافع خود را مدیریت کنند و تصمیم‌گیری آگاهانه مستلزم درک واقعی و کاربردی از مسائل است، نه صرف شنیدن و اطلاع داشتن.

با احترام،


احمد آریا

عمر توخي17.04.2026سویدن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png

​د علماو د شورا د مشر د علمي ویناو یو بېلګه!

په دغه خرافاتو وطن جوړوي، او ځني په غرب کي د دوی په توصیف او تعریف کي قصیدې وایي.


https://www.facebook.com/share/r/1HpQpphWX9/

دوکتور محمد اکبر یوسفی17.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

جناب محترم احمد آریا !

امید است، سلام ها و احتراماتم را قبول فرمایند.

نوشتهٔ شما را در رابطه «تحلیل؟» جناب «سیف قاضی زاده» مطالعه نمودم. برداشت های شما از تآریخ و وضعیت فعلی. برای اینجانب آموزنده و قابل فهم بود. جناب «سیف ‌قاضی زاده» ممکن فرق میان "دانستن و مطلع بودن" را متوجه نشذه باشند. اینکه افغانستان در یک مرحله به عنوان «حائل» یادشده است؛ در دورۀ "مقابله های" دو قدرت چون «تزارهای روس" و "پادشاهی انگلیسی» بوده است.آنچه گفته اید، بر طبق اسناد تأریخی صدق می کند. پس از چنگ دوم جهانی وتغییرات در تناسب قوای بین المللی، جهان دو "قطبی"و فضای "جنگ سرد" بین دو سیستم متخاصم و در عین حال "سیاست همزیستی مسالمت آمیز" ، امکان روابط را بین رژیم های متفاوت ممکن شاخته بود که یک کشور غیر منسلک هم از تحامیت ارضی کشور خود؛ مواظبت می توانسته است. از تفصیل می گذزیم. یقین است که هر یک ما به ماهیت حدس، تبلیغ ممکن هدایت شده  و پیشگوئی پی می بریم که با بررسی علمی ربطی ندارد. در لینک ذیل می توانند، این فرق را مشاهده کنند.

آریانا افغانستان آنلاین

با احترام


محمد داؤد مومند17.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​د محترم محمد همایون همت علمی مقاله!

زما په آند، د پیاوړی او غښتلی لیکوال محترم ښاغلی محمد همایون همت ټولی لیکنی د منطقی او علمی ژورتیا نه برخه مندی دی، او ددی دلیل او د لیکنو کمال په دی کی دی چی مضامین یی په مجموع کی او خاصتا د پارګرافونو په شمول په مدارکو او ماخذو بنسټ لری چی منکر پری اعتراض کولای نشی.

د همت صاحب د وروستۍ مقالی عنوان دی :(د علم، تخصص، ملی انګیزی او ستراتیږی درس)

د عنوان لاندی لمړۍ کرښه داسی وایی:«ولی امریکا او اسرائیل په په ایران کی قاطع ستراتیژیک هدفونو ته و نه رسیدل، او افغان ولس لدی څخه څه زده کولای شی؟»

که څه هم ددی مقالی اصلی مضمون او جامع تحلیل د ایران او متحده ایالاتو او صهیونیستی فاشیست حکومت، د جګړی او د جګړی د اهدافو پوری اړه نیسی ولی ددی مقالی د هر یوه ځانګړی پراګراف په  تحلیل کی د افغان ملت او په وطن کی د واکدارانو دپاره یو درس د ځانه سره لری. او د مضمون همدا اړخ په غوره توګه د ستایلو وړ دی. 

نو ځکه، دداسی ژوری مقالی په لیکلو همت صاحب ته تبریک وایم.

دوکتور محمد اکبر یوسفی17.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
ښاغلی مومند صاحب!
زموږ د خلګو څخه اوریدل سوی چی وائی: «چرسی زوی نه زوی، تریاکی سل په ایکی» دا د ی چی قرنونه تیرسوی چی انسانان د شرابو او یا د نورو نشه یی موادو  پواسطه لکه کوکایین٬ هیروئین ځان نیشه کوی او معتاد کیږي، د ډیر غم او غوسی میراث د کورنیو باتی غړو او دوستانو ته پریږدی. «راسیزم» یعنی نژاد پرستی او افراطیت په هر حالت داسی نشه یی علامی په انسان کی ژوندی کوی، چی ځینی ورته د تقدس درجه ورکولای سی. خو زه دا صلاحیت او قدرت نلرم. به احترام،


دوکتور غروال15.04.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​نظر و خاص معلومات ته د انګلیس چوچه پنجابی پاکستان او د امریکا په ډالرو او د سی آی اي ستر جاسوس خلیلزاد تر کنترول لاندی د انګلیس چوچه له خوا تربیه شوو جاهلو غلا مو چړیانو  تر مینځ  جګړو کښی یوازی د ملت وګړی ( ماشومان ، میرمنی او نارینه ) وژل کیږی اونه دا خیټور غلام چړیان او نه د انګلیس چوچه پنجابیان !!!

په اطرافو کښی په ډیر احتیاط سره  ولسونو ته ددی دواړو ( پنجابیو او چړیانو )  دا خائین پلان  شرحه  پیل شوی دی امید دی چی ولسونه ژر پوه شی او په اتفاق سره ددوی مقابل کښی په اتفاق سره راپورته شی او نور د غلامو چړیانو قادیانی کفر باندی  ژر باوری شی  او ولسونه ددی خیټورو قادیانیو او پاکستانی پنجابیو پر ضد راپورته کیدو ته وهڅول شی او افغان ولسونه ددوی دی ستری خائینی ډورامی باندی ژر پوه شی او دی قادیانیو خائینینو څخه  د کمونیستانو په څیر افغانستان پاک کړی !!!!

 

محمد داؤد مومند14.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​پیاوړی او غښتلی سیاسی او ادبی شخصیت، استاد پژواک وایی:

هزار خم نکند مست می پرستان را

چنانکه ذره ای خاکی وطنپرستان را

می پرستان را؟

وطن پرستان را؟

توضیح کولو ته یی ضرورت نه وینم، ځکه چی علماء په خپله د مسئلی په جزئیاتو پوهیږی.

ع و حيدرى14.04.2026سدني استراليا/FotoGallary/CountryIcons/AUs.png
در حالی‌که رسانهٔ «استقلال» از مضمون میر عبدالواحد سادات در مورد اناهیتا راتب‌زاد انتقاد می‌کند—که با در نظر داشت اعمال و کردار خون‌بار جناح‌های خلقی و پرچمی، تا حد زیادی قابل درک و منطقی به نظر می‌رسد—اما این پرسش جدی مطرح می‌شود که آیا خودِ این رسانه و ناشران آن، به محتوای نشرات خویش نیز توجه کرده‌اند یا خیر؟

اگر به ساختار و محتوای همین رسانه نگاه کنیم، نوعی تناقض آشکار در ان  به چشم می‌خورد:

در سمت راست صفحه، مطالبی نشر می‌شود که رنگ و بوی تبلیغات استخباراتی بریتانیا را دارد و علیه یکی از زعمای افغانستان جهت‌دهی شده است.

‌در سوی دیگر، مجموعه‌ای از مطالب دربارهٔ جنگ اسرائیل، امریکا و ایران منتشر می‌شود که عملاً در آن‌ها مواضع به نفع اسرائیل و متحدانش برجسته می‌گردد—در حالی‌که این جنگ، یک جنگ بسیار خشن و ظالمانه است که در آن دو قدرت بزرگ دارای سلاح اتمی در برابر یک کشور اسلامى و مدافع مردم مظلوم فلسطين  قرار گرفته‌اند، اما اين نشريه هیچ اشاره‌ای به جنايات جنگى از جمله كشته ‌شدن ۱۶۵ کودک در این درگیری‌ها صورت نگرفته است.  هيچ إشاره به كشتار اطفال فلسطين در اين نشريه ديده نمى شود. 

توجه شود به نشرات نشر شده در استقلال در باره جنگ نابرابر امريكا و إسراىيل در مقابل جمهورى ايران از جمله:

روایت «۴۰ داکتر و پرستار» دربارهٔ کشتار معترضان در ایران

«امریکا جنگ را آغاز نکرد، اما آن را به پایان می‌رساند»

«امریکا و اسرائیل بیش از دو هزار هدف را در ایران مورد حمله قرار داده‌اند»

تکذیب ادعاهای جمهوری اسلامی توسط سنتکام.

اخطار دونالد ترامپ به فرماندهان سپاه: «تسلیم شوید، در غیر آن کشته خواهید شد»

استفاده از مکاتب به‌عنوان سپر امنیتی.

گزارش آسیب به هواپیماهای سوخت‌رسان امریکا نادرست است.

«پیروزی‌های جعلی جمهوری اسلامی در عالم هوش مصنوعی است»

گزارش سالانهٔ اعدام‌ها در ایران

افشاگری رسانه‌های اسرائیلی از اختلافات درونی نظام.

 حذف عراقچی از فهرست سخنرانى.

چنین رویکردی، این سوال  ا مطرح می‌ كند:

آیا رسانه‌ای که خود را منتقد تاریخ سیاسی افغانستان می‌داند، می‌تواند در عین حال حامل روایت‌های جهت‌دار خارجی باشد و همچنان ادعای استقلال کند؟

نقد زمانی ارزش دارد که با صداقت در حال همراه باشد—در غیر آن، استقلال رسانه‌ای به یک شعار تبدیل می‌شود، نه یک واقعیت.


پاچا14.04.2026کلیفورنیا-امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جنایات امان الله رهګذر در برابر مردم کابل به حمایت قوای متجاوز وخونخوار امریکا
  
مستند جنایت بزرگ آمریکا و سگ هایش در سرای شمالی کابل سرباز که به امر آمریکا مردمش را قتل‌عام کرد . 
لطفا لینک ذیل را کلیک وحقایق را از زبان یک شاهد چشم دید که دراین وقایع فلج شده بشنوید. قضاوت بشما.
https://fb.watch/Gs2JuFHbzB/?mibextid=wwXIfr&fs=e
با احترام فراون
پاچا

عمر توخي13.04.2026سوېډن/FotoGallary/CountryIcons/Sweden.png
محترم حسيب الله صاحب سلامونه!
په پیل کې له تاسو څخه بښنه غواړم که زما طنزي لیکنې ستاسو د تمې خلاف اغېز لرلی وي. زما موخه دا وه چې د خپل وطن د دردونو انعکاس وکړم او د یوویشتمې پېړۍ د بې‌عدالتۍ او ظلم پر وړاندې د فکر او احساس یو فکري حرکت را وپاروم.

 خو تاسف کوم چي زما طنزي لیکني د دې پر ځای چي ستاسو افغاني او ملي احساسات یې د یویشتم قرن د یو بېکاره، ناکاره او ظالیمي ډلي په مقابل کي را پارولي وای، په عوض کي ستاسو محترم توجه تر اصلي موضوع زما د طنز او جدي څرګندونو کي د توپیر پیداکولو ته جلب سول، نو دا وطن به څنګه جوړیږي او په چا به زړه تړو؟

دا چي تاسو محترم ته د فرق پیدا کول تر هر څه اهمیت لري، نو به زه دا لنډه توضېح در کړم چي د لیکني سرليک داسي دی چي " طنزی که به واقعیت تبدیل شد" د طنز او جدي خبرو زمان یو نه دی، طنز په جمهوریت کي لیکل سوی و، اما جدي خبري د طنز عیني، واقعي او عملي بیان دی۰ طنز یې د تېر حالت هنداره وه، او جدي خبرې یې د هماغه طنز اوسنی، رښتینی او عملي تفسیر دی.
ولي موږ تل د اصلي مسایلو پر ځای و فرعي مسایلو ته ارجحیت ورکوو ؟
زما طنز د تفریح لپاره نه و، بلکي په هم هغه وخت کي د اوسني حالت یو خبرداری و، او هغه حقیقت ته اشاره وه چې نن ورځ موږ ورسره مخ یو. 
خوښ اوسئ۰


حسیب الله12.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​پوښتنه: په عمومي توګه، د ښاغلي محترم عمرتوخي د طنز او جدي څرګندونو تر منځه توپیر څه دی؟


په فائقه احترامات

حسیب الله

حسیب الله08.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​قسمیکه هموطنان محترم و عزیز ما شاهد اند، جناب میرعبدالواحد سادات بجای پاسخ به اظهارات دو هموطن محترم ما، نه تنها اینکه باز هم سکوت نموده اند، بلکه اینبار، در سطر نهم نوشتهٔ مورخهٔ هشتم اپریل ۲۰۲۶م. شان در این پورتال، می فرمایند، که، اینبار، به همرای رفقای شان از "انقلاب امید" حراست می کنند:


سوال در رابطه این است، که آیا اینبار جناب میرعبدالواحد سادات و رفقای شان معنی دقیق و علمی عبارت "انقلاب امید" را می دانند، که از آن اشتیاق حراست را دارند، یا خیر؟

به احتمال زیاد، اینبار نیز، جناب میرعبدالواحد سادات و رفقای انقلابی شان، معنی دقیق و علمی "انقلاب امید" را نمی دانند؛ پس باید یک تشریح و توضیح از عبارت "انقلاب امید" صورت گیرد!


عبارت "انقلاب امید" جناب میر عبدالواحد سادات و رفقای انقلابی شان از نظر لغوی-علمی چه معنی می دهد؟


از منظر دستور زبان (Syntax) و معناشناسی (Semantics)، برداشت جناب میر عبدالواحد سادات و رفقای انقلابی شان از عبارت "انقلاب امید" که  در نوشتهٔ مورخهٔ هشتم اپریل ۲۰۲۶ میلادی شان در سطر نهم و دهم نوشتهٔ شان، اشتیاق حراست آن را اظهار می دارند و این عبارت را نا آگانه در آنجا بکار می برند، ناقص و اشتباه به مشاهده می رسد، زیرا جناب میرعبدالواحد سادات و بقیه رفقای انقلابی شان که تا دیروز کودتای هفت ثور را "انقلاب ثور" خوانده و به زور و قوت نظامی یک ابرقدرت میخواستند از آن "حراست" کنند، اینبار می فرمایند که ایشان از "اتقلاب امید" حراست می کنند. (منبع سطر نهن نوشتهٔ هشتم اپریل ۲۰۲۶م. جناب سادات در همین پورتال:
سوال دقیق در اینجا، که آنرا تکرار می کنم،  این است، که، آیا جناب میرعبدالواحدسادات و بقیه رفقای انقلابی شان معنی دقیق و لغوی "انقلاب امید" را می دانند، که از آن اشتیاق حراست را به سر می پرورانند، یا خیر؟
زیرا جناب سادات و رفقای انقلابی شان با همچو یک اظهار نامتعادل شان مفهوم امید را در کل منقلب نموده اند! جهت توضیح دقیقتر می پردازم، البته اندکی، به اصطلاح به کالبد شکافی این عبارت. در اینجا به دو نکتهٔ کلیدی یک مکث مختصر صورت می گیرد:
۱. نقش «اضافه» در ترکیب
در زبان دری، وقتی ما دو اسم را با "کسره" به هم متصل می‌سازیم، به اصطلاح یک نوع  ترکیب اضافی را ایجاد می کنیم.
حالا به مشاهده می گیریم، که، رابطهٔ این دو اسم در عبارت "انقلابِ امید" به چه شکل است:
هر گاه ما در این عبارت اسم "امید" را به حیث مفعول در نظر بگیریم، در آنصورت ما، به اصطلاح، یک نوع  اضافه مفعولی را ایجاد نموده ایم، که معنی آن دقیقاً می‌شود، که، "منقلب نمودنِ امید".

این به آن معنی است، که همین عملِ "انقلاب"  جناب میرعبدالواحد سادات،  مستقیماً روی "امید" در کل انجام می یابد. در نتیجه، جناب سادات و رفقای انقلابی وی قصد و نیت شانرا در عبارت "انقلاب امید" به این شکل تبارز می دهند، که بالای "امیدِ" در کل انقلاب می کنند، یعنی، معنی لغوی این عبارت می گوید، که، "امید" را در کل،  تخریب نموده، با دگرگون ساختن "امید"، آنرا به ذریعهٔ "انقلاب" شان، به ماهیت جدیدی که عبارت از "ناامیدی" باشد، تبدیل می کنند، یعنی از چنین عمل زشتی "حراست" می خواهند.
۲. در عبارت "انقلاب امید" جناب سادات و رفقای انقلابی ایشان، بارِ معنائی کلمهٔ "انقلاب" که تغییرِ ماهوی امید" را می طلبد، تغییر امید به "ناامیدی" را می رساند:
کلمهٔ "انقلاب" در عبارت "انقلاب امید" را نیز شاید در آینده باز اینطور بیان کنند، که هدف ما از "انقلاب" "تغییر" یا تحول" بود.

 در عبارت "انقلاب امید" لغت "انقلاب" یعنی "استحالهٔ امید به نا امیدی"، یعنی چیزی که از یک جنس به جنس دیگر درآید، بطور مثال:
تبدیل شدن ودکای روسی به سرکه!

پس زمانیکه جناب سادات و رفقای انقلابی شان می گویند که اشتیاق حراست از "انقلابِ امید" را دارند، این به آن معنی است، که، "امید" را در کل چنان زیر و زبر می کنند، که دیگر "امید" با تعریف قبلی‌اش قابل شناسائی نباشد و سم صفه به "نا امیدی" تبدیل گردیده باشد.
نتیجه 
امید است اینبار جناب سادات و رفقای انقلابی شان بار معنائی دقیق عبارت "انقلاب امید" را متوجه شده باشند و در آینده با چنین اظهارات نامتعادل به شعور مردم عزیز ما توهین نکنند!

نوت: جناب میرعبدالوحد سادات، چرا به مقابل اظهارات دو هموطن محترم و دو شخصیت برازندهٔ ملی ما، که محترمه خانم موسی نظام و محترم انوری باشند، سکوت اختیار ورزیده، اشتیاق تانرا به سمت "انقلاب امید" سوق داده اید؟


با تقدیم احترامات فائقه
حسیب الله 


حسیب الله07.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
د ښاغلی محترم دکتور محمد عثمان تره کی اعلی علمی-تحلیلی مقاله (د اغزن سیم د نړولو کمپاین) تر عنوان لاندي نشر شوي دي، زما په نظر یوه واقعا اعلی علمی-تحلیلی مقاله ده، چې د خورا ستایلو وړ ده:

بلخصوص که د سیمې اوسېدونکي دا اغزن تار، چې د دوی قبیلې او خپلوان یې سره جلا کړي دي، ونړوي؛ نو دا باید ټوله نړۍ درک کړي، او نړيواله ټولنه هم باید په دې اړه درک وښيي او دا ومني.


په فائقه احترامات
حسیب الله

دوکتور غروال06.04.2026ویانا/FotoGallary/CountryIcons/AT.png

​ مردودو خرڅ شوو کمونیستانو  له خوا ددوی بادار ( خرس روس ) په کومک د افغان ملت تباهی لپاره جمهوریت رامینځ ته کیدل د افغان ملت لپاره ئی د دوزخی اور تهداب  کیښودل شو او دی اجنبی مردود جمهوریت هغه وخت شوروی ته وروسته پنجابی پاکستان او اخوندی ایران مسقیمو مداخلو ته ئی ددوی تربیه شوو غلامانو په وسیله زمینه برابره کړه او همدارنګه دملی خائینو خرڅ شوو کمونیستانو خونخوار بادار شوروی ( واقعیت کښی خونخوار روس  )  رقابت سره خونخواره امریکا او خونخوار چین هم د خپلو غلامانو

په وسیله د رقابت صحنی کښی داخل شول باالخصوص غلیسه امریکا !

غلیسه امریکا د بی رحمه قاتل سوداګر  ترمپک ( ترمپ ) په وسیله دومره د حریصی بیماری باندی اخته دی چی مسلسل نظر و خپلو چټلو هدفونو رسیدو لپاره علنی د یو مملکت او بل مملکت محاصری کولو چیغی وهی دا د ډالرو وږۍ ترمپک د خپلو وحشیانه حملو سره دوه مخه غربی مملکتونه ددوه مخه خصلت  په عوض کوشش کوی  چی دا غربی مملکتونه متحده علیحیده  لار د غلیسی امریکا  څخه په تلاش کښی دی !   

زهرناک ایران اخوندی رژیم  غلیسی امریکا او لعین اسرائیل وحشیانه حملو ته د خرس روس او خرس چین په تام ملاتړ فوق العاده مقاومت تر اوسه پوری ښکاره کړۍ دی اوسض قاتل سوداګر ترمپک د وارخطائی له کبله اخوندی ایران ته مسلسلی نیټی تعینوی اما تر اوسه بی نتیجی دی او غربی ممالک  نه غواړی چی د قاتل سوداګر ترمپک  جاهلانه لاری ملګرتیا وکړی !!!

غلیسی امریکا هم دا جاهل چړیان په پنجابی چټلستان کښی تربیه کړیدی ( د ملی خائین خنځیر زاد یعنی دده په استلاح خلیلزاد  تر رهبری لاندی)  اما اوس دی وطنفروشانو د خرس روس او خرس چین سره  مستقیمآ د ملی خائینو تربیه شوو کمونیستانو په وسیله محکم روابط ټینګ کړی دی اما بیا هم دا ملی خائینین په خپلو چټلو پلانونو کښی کامیاب کیدلۍ نشی !!!!

پاچا06.04.2026کلیفورنیا-امریکاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

جنایات بشریا ادمکشان قرن بیست عبدالعلی مزاری وکریم خلیلی برضد قوم پشتون!!!
اعترافات صدیق چکری در برابر جنایات عبدالعلی مزاری وکریم خلیلی معاون مزاری در برابر پشتنونها. صدیق چکری عضو حزب جمعیت اسلامی ربانی و نیز داماد ربانی در مورد جنایات هزاره به سرکردګی عبدالعلی مزاری وکریم خلیلی حقایق را بیان کرده که کریم خلیلی چه مظالم را بر محبوسین و اسران پشتون بکار برده بود. 
از تفصیلات بیشتر میګذرم لطفا ودیو ذیل را بشنوید و بعدا قضاوت را بشما میګذارم.

احترام

 پاچا


 https://www.facebook.com/reel/1802280533796596 

صحرائی04.04.2026کلیفورنیاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​حشمت خان از کابل محکوم به صدور اوامر هوش مصنوعی!!!

تخیل بی نهایت شما نسبت به واقعیت های علمی  به همان اندازه مبتذل و دور  از حقیقت زندگی انسان و اجتماع است، مانند همان افراطی ای که زیر نقاب دین موسیقی را منع ساخته اند. این "فانتازی" شما بی نهایت است.اما نتیجگیری ها در ذهن خود تان است، که با واقعیت ربطی ندارد. این "شعار علی علی" جمعیت با فیر راکت و توان تخریب  مواد انفجاری ربطی ندارد. افسوس به حال ما خوانندگان که از  چنین گمراهی ها، امکان نجات را نداریم. صحرائی.

حسیب الله04.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png
سلام و احترامات قلبی خود را خدمت هموطنان محترم و عزیزم تقدیم داشته از خداوند متعال صحت کامل و خوشی های فراوان برای همه استدعا میدارم.

موضوع: چرا وابستگان شوروی ( وابستگان باند های پرچم و خلق) که افغانستان عزیز و مردم عزیز ما را از نگاهٔ جسمی و روانی مصدوم گردانیده اند، امروز در مقابل اعمال شان سکوت اختیار می ورزند؟

بدون شک که این موضوع به یکی از بنیادی ترین اصول اخلاقی و مسئولیت اجتماعی اشاره دارد. قلم بدستان ما که از ورای مزدوری به بیگانه افغانستان عزیز ما را با چنین پرابلم های عمیق مواجه گردانیده اند، باید به این موضوع اذهان خود را ملتفت سازند، که، در دنیای سیاست و رسانه های اجتماعی، قلم و زبان تنها ابزار های برای "سکوت از اعمال سیاسی گذشتهٔ شان نیستند، بلکه قلم و زبان برای نوشتن و گفتن واقعیت ها و حقایقی نیز می باشد! باند های وابستلهٔ پرچم و خلق که با اتکا به زور نظامی شوروی، در عین حال به حیث مزدور و یک ابزاری سیاسی برای قدرت بخشیدن دکترین سیاست خارجی برژنف که توسیعه طلبی در خاک افغانستان و رسیدن به آب های شوروی را نیز در بر داشت، خواستند از طرق جنایات، افراطیت و خشونت به افکار مردم عزیز ما جهت‌ دهی نموده، به حیث مزدوران یک ابر قدرت، بر اریکهٔ قدرت تکیه زنند، افغانستان بی طرف و غیر منسلک را نامتعادل و وابسته به پکت نظامی وارشا ساختند، در عین حال پای پکت نظامی ناتو را نیز در افغانستان بی طرف و غیر منسلک باز نمودند، افغانستان عزیز را با ویرانی های جسمی و روانی دچار گردانید؛ حالا هنوز که هنوز است این مزدوران وابسته و اجیران بیگانه بر علاوه بر آنکه از مردم عزیز ما یک معذرت اصولی نخواسته اند، گهگاهی در رسانه های اجتماعی از ورای کمخردی های شان ظاهر گردیده، و به خود اجازه می دهند که گاهی هم از تغییر سرنوشت یک ملت سخن بزنند، که همچو یک عمل زشت اجتماعی آنها بدون شک که، توهین به شعور مردم عزیز ما تلقی می گردد!

ضرورت پاسخگویی نویسندگان و فعالان سیاسی در قبال گذشته‌شان به نظر من از چند منظر دارای اهمیت زیاد است:
۱. اعتبار سنجی (Trustworthiness): خواننده حق دارد بداند کسی که، بطور مثال مانند جناب "میرعبدالواحد سادات، صلاح الدین سعیدی و نمی‌دانم که و که، که امروز به اصطلاح نسخهٔ سیاسی می‌پیچد، در گذشته چه مواضعی داشته است. تناقض در رفتار و گفتار بدون توضیح و بازنگری، از اعتبار نویسنده می‌کاهد. بطور مثال پاسخ جناب میرعبدالواحد سادات به اظهارات دو شخصیت برازنده و ملی کشور، محترمه خانم ملالی موسی نظام و محترم حمید انوری چیست؟ در پورتال وزین استقلال خپلواکۍ مقالات ارزشمند محترمه خانم موسی نظام و محترم حمید انوری موجود اند؛ دلیل سکوت میرعبدالواحد سادات در رابطه چه بوده می تواند؟

و یا بطور مثال بتاریخ بیستم ماهٔ فبروری سال ۲۰۲۶ میلادی شخصی به اسم "انجیر احمد" از هالند، در ارتباط گذشتهٔ سیاسی جناب صلاح الدین سعیدی بصورت واضع و دقیق چیز های نوشته است، دلیل خاموشی و سکوت جناب صلاح الدین سعیدی در قبال آن اظهارات واضع و روشن آن هموطن ما چه بوده می تواند؟
۲. تأثیرات اجتماعی همچو فلم بدستانی که امروز در قبال وابستگی های شان به باند های پرچم و خلق سکوت اختیار می ورزند، چه بوده می تواند؟  بدون شک کلمات می‌توانند در نوشته ها و اذهان چنین افراد و اشخاص وابسته و مزدور باعث ایجاد شور، ناامیدی، صلح یا حتی خشونت شوند. وقتی کدام نوشتهٔ، یا کدام عملی هر یک از همچو قلم بدستان وابسته در گذشته منجر به هزینه‌های وارانگر و سنگین برای جامعه و مردم عزیز ما شده باشد، نویسنده نمی‌تواند صرفاً با سکوت از کنار آن عبور کند.
۳. پذیرش خطا و رشد: پاسخگویی به معنای تفتیش عقاید نیست؛ بلکه فرصتی است برای نویسنده تا با شجاعت، خطاهای محاسباتی گذشته خودش را بپذیرد. این کار نه تنها از شأن آنها نمی‌کاهد، بلکه هر گاه واقعا نشان‌ دهندهٔ صداقت فکری و رشد فکری آنها باشد، چانسونگ قبول نمودن معذرت آنها را از مردم، البته پس از یک معذرت خواهی صادقانه و اصولی، ارتقا خواهد بخشید.
۴. جلوگیری از اپورتونیسم (فرصت‌طلبی): پاسخگوئی به اعمال گذشته، مانع از آن نیز شده می تواند، که، همچو افراد و اشخاص با تغییر جهت بادهای سیاسی، بدون پرداخت هزینه بابت اشتباهات ویرانگر قبلی، ناگهان در جبهه‌ای جدید، یا در جنهات جدید خود شانرا "رهبرتراشی" نمایند.
در واقع، شفافیت در پیشینه سیاسی، پلی است که اعتماد بین "تولیدکنندهٔ محتوا" و "مخاطب" را بازسازی می‌کند.

بدون شک که در فضای فعلی نیز، همین پورتال های محترم ملی ما باید، به حیث نهاد های محترم و مستحکم ملی،  با مکانیزم آزادی بیان می تواند، که به پاسخگویی، البته به شکل منصفانه در مقابل جمله مزدوران خارجی بپردازند!

فعلا منتظر پاسخ های دقیق جناب صلاح الدین سعیدی به مقابل اظهارات دو شخصیت ملی کشور، محترمه خانم ملالی موسی نظام و محترم حمید انوری هستیم، یعنی پاسخ میرعبدالواحد به مقابل اظهارات محترمه خانم موسی نظام و محترم حمید انوری چیست؟

همچنان پاسخ صلاح الدین سعیدی به مقابل اظهارات همان هموطن ما که به نام "انجیر احمد" بتاریخ بیستم ماهٔ فبروی سال ۲۰۲۶ میلادی از هالند در پورتال افغان-جرمن آنلاین نوشته اند، چیست؟

با تقدیم احترامات فائقه
حسیب الله


حشمت04.04.2026کابل/FotoGallary/CountryIcons/AF.png

با عرض سلام،

نزدیک به پنج سال است که هنر موسیقی در کشور عزیز ما توسط کوردلان قرن بیست و یک ممنوع اعلان شده و بر دوستداران هنر و موسیقی این ماتم بزرگ هنوز جریان دارد. امروز دو آهنگ را در یوتوب نگاه کردم که یکی آن چهل وسه ملیون بار کلیک شده و دیگر آن که کمی تازه تر است و تقریباً 850 هزار بار کلیک شده است. هر دو آهنگ، آهنگ های ناب مذهبی در وصف و مدح خداوند (ج) و حضرت علی (ع) میباشد.

در هوش مصنوعی این معلومات را در بارۀ موسیقی و نقش آن در مذهب و دین یافتم که این معلومات را با هردو آهنگ را در اینجا تقدیم شما میکنم:   

موسیقی در مذهب، مخصوصاً اسلام، ابزاری برای تقویت معنویت، تلطیف روح و ارتباط با خداوند است که در قالب قرائت قرآن، اذان، مناجات و مداحی کاربرد دارد. این هنر صوتی با هدف انتقال احساسات پاک و مفاهیم مقدس، به‌جای ابزارهای لهوی، بر جنبه‌های تعالی‌بخش و فطری تمرکز دارد.

نقش‌های کلیدی موسیقی در مذهب (با تمرکز بر اسلام):

  • تقویت معنویت و عبادات: نغمه‌های خوش در قرائت قرآن و مناجات، باعث تأثیر عمیق‌تر بر جان شنونده و افزایش حضور قلب می‌شود.
  • تبلیغ و آموزش : مداحی‌ها و سرودهای مذهبی (اناشید) ابزاری مؤثر برای انتقال پیام‌های دینی و تاریخی به نسل‌های مختلف هستند.
  • اعلام و آیین‌ها : اذان یکی از تأثیرگذارترین جلوه‌های موسیقایی است که زمان نماز را اعلام می‌کند.
  • تلطیف روح و اخلاق: موسیقی مذهبی، با کنار هم گذاشتن اصوات، به احساسی از تلطیف روح و درک عمیق‌تر مفاهیم وجودی کمک می‌کند.
  • تفاوت غنا و موسیقی: در فقه اسلامی، آنچه حرام دانسته شده «غنا» (آوازهای لهوی و مناسب مجالس عیش) است، نه لزوماً مطلق موسیقی و صداهای آهنگین تعالی‌بخش.

در مجموع، موسیقی در بافت مذهبی، هنری است که در خدمت تعالی روحی انسان و ستایش پروردگار قرار می‌گیرد.

آهنگ ها:

​سمع یوسف در وصف خداوند (ج) به زبان عربی
​حسین ستوده در وصف حضرت علی (ع) به زبان فارسی
 

 


عبدالباری جهانی03.04.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​محترم سعیدی صاحب سلامونه. لطفاً علمي بحثونه فېسبوک ته مه وړی ځکه چي فیسبوک د ښکنځل مارانو ځای دی. که غواړی چي هسي مي په خلکو وښکنځۍ هغه نو  ستاسي قضاوت ته پرېږدم. تاسي ته په ټول احترام. 

عبدالباری جهانی03.04.2026ایالات متحدهhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​محترم داکترصاحب صلاح الدین سعیدی سلام و احترامات. په لومړي سر کي متوجه نه سوم چي دا وروستی لیکنه مو چي د شرک په باره کي په څه ارتباط وه خو وروسته متوجه سوم چي دا لیکنه مو زما د مضمون په ارتباط چي د طالبانو د عالمانو د شورا رییس مي مشرک بللی وو کړې وه. محترم سعیدی صاحب. ستاسي څخه مي د داسي اشارتي او کنایتي  لیکني انتظار نه درلود. تاسي باید مستقیماُ زما لیکني ته اشاره کړې او رد کړې وای او بیا دي نو په پوره زړه ورتوب ، چي د یوه ریښتوني مسلمان خصلت دی، زه پخپله مشرک بللی وای. ما ملا دین محمد  ځکه مشرک یلل وو چي هغه پیران د خدای د صفاتو د مظهر بللي ول. کله چي یو څوک پیران یا کوم پیر د خدای د صفاتو مظهر بولي او  په دې اساس نو له یوه پیر څخه بل پیر ته مراجعه کول له خدای تعالی څخه د مخ ګرځولو سره معادل او شرک بولي او یا د یوه مردود اومجعول حکم « تخلقوا باخلاق الله» چي پخپله کفر دی، په اساس، خپل پیر د خدای معادل بولي؛ نور کفر به څه وي. او که تاسي هم د دین محمد په څېر د طریقت د جعلي لاري پیرو یاست نو زه  حاضر یم چي ستاسي د ټول علمي صلاحیت با وجود هم ستاسي سره علمی بحث وکړم او پیران، سیدان، او شیخان چي پرته له ټګمارانو او غولوونکو څخه بل څوک نه دي بدرته معرفي کړم . پیر، شیخ او سید زموږ د ټولني د وروسته پاته کېدلو یو لوی علت دی. څوک چي پیر د خدای سره تشبیه کوي هغه بیله شکه مشرک دی. او ما په خپلو کتابونو « تصوف او اسلام» او « فتوا او تصوف» کي مفصل بحثونه ورباندي کړي دي. په ‌ډېر احترام. 

دوکتور صلاح الدین سعیدی 03.04.2026UKhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/UK.png
سلام مشرانو او کشرانو! 
شپې مې ېوه تبصره ولیکله خو د تخنیکي مشکل له کبله راته ښکاري، ورکه شوه. اوس د سهار ۵ بجې دي، ېوه لنډه تبصره چې تلګرافی ده، درسره شریکوم: 

مؤمن او مسلمان فرق لري. مسلمان که خپلو اظهاراتوکې صادق وي، مؤمن دی. که صادق نه وي، مؤمن نه دی. ددې خبرې چې څوک څه نیت لري، د بنده اود الله ج تر مېنځ او پر زړونو الله ج دانا دی! 

خو اعمال، کړنې او اظهارات مونږ ته د قضاوت فرصت راکوي! مونږ په قضاوت کې د صلاحیت، اجتهاد، مجتهد، فتوا او مفتی شرايطو بحث لرو. د تکفیری ډلو بحث هم چې ورته افراطیان وایو او په هر چا د تکفیر حکم صادر او ټولنې له بحران سره مواجه کوي، هم لرو! 

دغه بحث کې ېو مشرک او بل شرکي اظهارات دي! که کوم مسلمان اظهارات وکړل او ما مفتی!؟  ته دا او هغه اظهارات شرکي ښکاره شول ، مناسبه ده، چې ووایم دغه اظهارات شرکي دي او په دغه دلیل او وراضافه کړم، والله اعلم !  کفری او شرکي اظهارات عمدي، جهالتی، لجاجتی او تعصبی انګیزې لرلای شي او لري! مونږ ته په دغه مواردو کې د خپلو صلاحیتو په لرلو  ، د انصاف او عدالت په نظر کې نیولو سره سره صرف دا امکان شته چې ووایو: دغه او یا هغه اظهارات او تأکیدات کفري او یا شرکي، دي! داچې دا کس چې دغه او هغه اظهارات او تأکیدات لري، مشرک او یا کافر دی او حکم وکړو، دا ګناه لري او ډېر منفی جوانب لري او د داسې حکم صادرولو سفارش نه کوم. دا مه کوئ، ضرر او ګناه یې خپله تاسو ته راجع کېږي! شاوخوا مویدین هم په کناه کې شریک ښکاري! انتخاب ستاسو! ما غاړه خلاصه کړه! هو تا را بده وویلې، زه هم بده وایم، هغه بیا بل بحث دی! 

الله ج دې مونږ ټولو ته د انصاف او نیکۍ هدایت وکړي! 


Hazarzbek Tajiashtun03.04.2026USAhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​ن . جلیل زاد,

"سالاران سه گانهٔ مشروطه درافغانستان تاریخ یک آرمان نا تمام......  "

  به به چه شهکار نوشتاری از نوع قصه خوانی ها  بازار پشاوری کی یکی از دیگری کاپی میگردد و تمامی  ندارد:

  محترم,  باز هم در مورد  گذشته سرتاپا از دیروز پر سخن ګقته اید که میتوان انرا  در تاریخ نویسی غبار, بینوا,  طرزی, کاتب هزاره و ...... و عین قصه تکراری  و نقلی را با تغیر و کثرت الفاظ و جملات کاپی شده را میتوا ن در کتب تاریخ سید دوکتور کاظم و اکادمسین سیستانی به خوانش گرفت. 

ا تا چه وقت و چند قرن دیگر در ارامش نقل و قول از دیگران به پیروی از اسان ترین طریقه جمع را ضرب گویند درتاریخ گذشته باید خود را مصروف نگه داشته قصه ساخت? 

جای تعجب نیست که افغانستان هرگز پیشرفت نمی‌کند. چقدر تاریخ بخوانیم?

ازعقبگرد چند قرنه امروز چه خبر???

با تاسف خدا حافظ 

محمد داؤد مومند02.04.2026متحده ایالاتhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​استاد ولی احمد نوری ژوندی دی!

د استاد ولی احمد نوری ارادتمندان، د هغه د مړینی په مناسبت د خواشینۍ مراتب څرګندوی، خو که مرحوم نوری په فزیکی لحاظ د دوستانو، محبانو او خپلوان به حلقه کی نسته، خو په معنوی لحاظ هغه ژوندی دی، او تر څو چی د هغه نیک او پیاوړی خاطرات د ارادتمندانو په ذهنونو او زړونو کی وی دی به ژوندی ګڼل کیږی.

مرحوم نوری د اخلاقو، شرافت، نجابت، تواضع، معرفت، بصیرت، بصارت او وطن پالنی یو سمبل و.

استاد نوری دوستانو او د معرفت خاوندانو ته لکه ګبین خوږ او منافقینو او د هیواد او ملت دشمننانو ته لکه حنظل تریخ و 

د نوری صاحب سره زما لمړۍ کتنه او ملاقات په هغه ملمستیا کی حاصل شو چی تقریبا ۲۵ کاله دمخه، اصیل سید، استاد هاشمیان دده او مرحوم ډاکټر صاحب نادر عمر په افتخار د کلیفورنیا د ایالت په یوه رستوران کی ترتیب کړی وه.

ددی تذکر ضروری دی چی وویل شی چی د افغان جرمن د ویب سایت د وطنی ژبو بنیان ایښدونکی استاد نوری و.

د انشعاب نه وروسته استاد نوری د آریانا افغانستان د ویب سایت تیږه هم کښیښوه.

ما د نوری صاحب سره په دواړو ویب سایتونو کی قلمی همکاری درلوده چی زما قلمی همکاری تر اوسه پوری ددی وزین ویب سایت سره دوام لری.

د نوری صاحب سره زما تیلفونی مراوده په لاینقطع بڼه دوام درلود او ځينی وخت به هغوی د ځینو مضامینو په نشرولو کی زما نه پښتنه کوله، یو ځل یوه نفر په ډیره بی وقوفۍ د لوی استاد پوهاند صاحب رشتین په مورد کی بی ځایه لیکنه کړی وه، او زما او د نوری صاحب سلا پر دی شوه چی هغه لیکنه خپره نشی، او ما د عکس العمل په توګه یوه مقاله د استاد رشتین صاحب په مورد کی چی زموږ د ملتی ژبی د ادب ځلانده ستوری وه ولیکله چی تر اوسه زما د مضامینو په آرشیف کی وجود لری.

د نوری صاحب یو لوی علمی حکمت او اخلاقی شجاعت په دی کی وه چی ایرانی مبتذل اصطلاحات لکه دانشګاه، واژه، ویژه، موشک، آمار، وارونه، هزینه، واکنش، چالش او نور به یی د رالیږل شوی مضامینو نه حذف کول او په وطنی مبارکو اصطلاحاتو به یی تعویضول، چی دا د ملی ثقافت او فرهنګ په ږغورولو کی لوی ملی فرهنګی خدمت و.

زما لیکنی تر اوسه دده د معنوی برکاتو په رڼا کی او دده په لیار ښودونو روانی دی و من الله التوفیق 

صحرائی02.04.2026کلیفورنیاhttp://www.arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/USA.png

​جنابان خالدی و سعیدی؟

این نوع مکاتبۀ شما بر  «دیوانه شاخ دارد یا دم! » شاید مردم ما را متوجه تکیه کلامی سازد که می گفتنه اند: «ده به دیوانه می خندد و دیونه به ده.» متوجه باشید که ممکن اختراع در دیوانگی را هدف انتخاب کرده باشید. از آسترلیا و انگلستان افغانستان را می بینید یا امریکا. اگر هدف تان انسان باشد  از دیر زمان است که دم و شاخ آنرا ندیده اند. ممکن بدون شاخ و دم هم دیوانه شوند. گاو و بز و گوسفند کوهی شاخ و دم دارند. این متن تحفه برای هر دو. به "اوسلو" بفرستید، شاید جائزه بگیرید. مبلغ بلندتر از شغل تبلیغ برای ارگانهای جنگ نیابتی. والسلام. صحرائی.


خلیل الله معروفی02.04.2026 جرمنیhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​ابراز امتنان از داکتر صاحب سعیدی

تبصرۀ دیروزی من مبنی بر  تلفظ درست نام مرحوم  Václav Havel مورد پذیرش و سپاس جناب داکتر صاحب صلاح الدین سعیدی قرار گرفت؛ چنان، که موضوع را ضمن کامنتی در مناظرات دیروزی صفحۀ معزز "آریانا افغانستان آنلاین" ابراز داشتند. بدین مناسبت از جنابشان سپاگزارم. سرخروی و سرفراز باشند.

دوکتور محمد اکبر یوسفی02.04.2026آلمانhttp://winse2016/FotoGallary/CountryIcons/DE.png

​جناب محترم احمد آریا‍

خرسندم از اینکه شما را مخاطب داشتم و جرأت کردم، چند مفهومی را ارائه کنم ممنونم از اینکه  شما استقلال فکری تشخیص نموده اید. در آلمان اول اپریل شوخی ها شنیده می شود. کشورما که قریب پنج دهه در بحران است، اما مبلغین بی شمار مستخدم در جنگ نیابتی با تکرار دروغ سود می برند. کار فرمایان آنها از آنها درین روز چه انتظار خواهند داشت، وقتی همه به شوخی دروغ گویند، به دروغ های همیشگی مستخدمان چه معاش روز زا محاسبه خواهند کرد. با احترام . یوسفی.

صلاح الدین سعیدی01.04.2026UK http://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/UK.png

​سلام خوانندهٔ عزیز 

سلام جناب داکتر خالدی 

ما عادت داریم، انگشت انتقاد بگیریم و از خوبی ها چیزی نمی گویم! (گوډ نیوز، نو نیوز!) 

ګویا: خبر خوب، خبر نیست! 

جادارد در مورد نوشته ای شما، در مورد نوروز و تبریک گفتن ان به ایران و فارس و انرا خلاصه کردن در ایران سیاسی امروز، ازرجملهٔ همان غلط فهمی است که حاکمیت سیاسی در ایران و نوکران ان در جهان و افغانستان عام ساخته اند! 

تصادفی نیست که ان یک شاعر نما  در مجلس عام به مالیدن زیر دامن ان سر سفید متوفی با شور و هلهله میگوید: من از دوردست ترین قسمت ایران از پنجشیر آمده ام! ....

دلیل نوشتهٔ من برای سپاس از ادای رسالت توسط شما دلیل دیګر نیز دارد و آن اینکه اقای بارک اوباما رئیس جمهور امریکا نیز در سمت ریاست جمهوری خود به ایرانیان و با دعوت ایرانیان به قصر سفید، برای شان سال نو و  نو روز را تبریک  ګفت! تعجب و تاثر بخاطر این جهالت شان داشتم! ما تصور داریم  شخصیت های در جهلن که از کشور بزرګ و قوی باشند، ګپ بزرګ و قوی میزنند! در حالیکه چنین نیست! 

بلی اګر مشاور ارشد جان کیری، وزیر خارجهٔ وقت ایالات متحده امریکا پسر ارشد، وزیر خعرجهٔ  برحال کشور غیر مشروع به نام پاکستان باشد، که بود، درین صورت کار افغانستانش،   زار و برداشت وزیر خارجهٔ امریکا ( جان کیری) همان بود که بود و برای حکام دست اول جمهوریت،،میګفت که ما نمی خواهیم، پاکستان را در برابر افغانستان از دست بدهیم! نفوذ افراد ای اس ای در کشور های دیګر اروپایی و در سیاست و استخبارات اینذکشور ها و دسایس آن علیه افغانها و افغانستان محسوس است! نقش وطنفروشانذاز افغانستان در مراجع سیاسی این کشور ها نیز محسوس است! آن داکتر!؟ که میګوید: زمانیکه جاهل بود، خود را افغان میګفت و حال افغان نیست و کانال قوچ تیپهٔ طالبان به تخار سیلاب آورد ( نسمی) روابط نزدیک و بلند ترین مدال خدمت دارد! و حتی در پالیسی مهاجرتی کشور صاحب موقف است! میخواهم بګویم که برای این اهداف بزرګ کشورها سرمایه ګزاری های بزرګ میکنند! تدویر کنفرانس و انتشار کتب متعدد، نفرت قومی و زبانی لال زاد و ...تصادفی نیستنددو شما این را میدانید! بحث را به نام ( نامها را عمداً غلط اما مشابه نوشتم، که خواننده را در تشخیص کمک کنم!) بخاطر  آوردم که این افراد خود این موقف را دارند و من درآن چیزی نه افزوده ام! مراجعه شود به کلیپ های یوتیوب  شان!

  ما خوابیم و اګر قهرمان هم در بین ما پیدا شود، مورد ضربات سیستماتیک دشمنان داخلی و خارجی قرار میګیرند وداما اکثر، اصل به من چه را افضلیت داده ایم! 

باید بیدار، استوار و رسالتمند، برای اهداف ملی، اسلامی و وطنی کار کرد ومن درین مورد تجدید تعهد دارم. ان شاء الله - حق پیروز شدنی است! 

صلاح الدین سعیدی01.04.2026UKhttp://arianafghanistan.com/FotoGallary/CountryIcons/UK.png

​سلام جناب معروفی و سلام جناب دوکتور نور خالدی و سایر خوانندگان! 

جناب معروفی دقت شما در مورد زبان چکی استفاده بردم و اولین قاموس ۴ زبانه ای من که ۹۰۰ صفحه ( ۲۰۰۲م.) هست و حالا با اضافه کردند عربی و دری در حال نهایی سازی است که در حدود ۲۰۰۰ صفحه  میشود. از توضیحات شما مستفید شدم، تشکر. 

جناب داکتر خالدی نوشته ای شما در مورد زبان عربی، زبان وحی و خدمات بشری درین چوکات ادای حق این زبان است. سپاس، مستفید شدم و انرا در محل خاص حفظ کردم و در قاموس خود از ان استفاده خواهم کرد! نوشته های شما، با موقف های ملی و وطنی سما مانند اولا و دانشمند صالح و با مسوولیت قابل قدر و ارج گذاری است! افتخار هستید! داکتر ص سعیدی 

1 - 150بعدی